ततः आज के दिन, पुरुषैः दुरुपगमं दुर्गं निर्माय, तत्र स्वबन्धून् स्थापयित्वा यवनं विनाशयिष्यामः इति निश्चित्य, भगवतः विचारात् समुद्रे द्वादश योजनविस्तीर्णं अद्भुतं नगरं निर्मितम्। तत्र तवष्टुः कौशलं दृश्यते—रचनासु मार्गेषु चतुष्पथेषु च स्थापत्यशास्त्रानुसारः। दिव्यैः वृक्षैः उद्यानैः रम्यैः वनैः सुवर्णस्तम्भैः आकाशस्पृशः, स्फटिकगृहैः द्वारैः च शोभितम्। रजतसुवर्णकूटैः, सुवर्णकलशैः भूषितकोष्ठागारैः, रत्नमुकुटगृहैः, महापन्नगपर्वतैः च विराजितम्। दिशिपालगृहैः प्रियस्त्रीगृहैः च निर्मितम्, चतुर्वर्णजनैः पूर्णम्, यदुदेवगृहैः च दीप्तिमान्। तत्र इन्द्रेण सुधर्मा सभां पारिजातवृक्षं च प्रेषितम्, यत्र निवसन्तः मर्त्याः अपि अमृत्यवः भवन्ति। वरुणः श्यामवर्णान् मनोजवः श्वेताश्वान् दत्तवान्, निधिपतिः अष्टनिधीन् दत्तवान्, लोकपालाः स्वैः ऐश्वर्यैः च अर्पितवन्तः। भगवता स्वसंपूर्णार्थं यद् ऐश्वर्यं दत्तम्, तत् सर्वं भगवतः अवतरणे पुनः हरये समर्पितम्। तत्र योगबलात् हरिः सर्वान् जनान् आनयन्, रामेण सह मन्त्रयित्वा, कृष्णः पद्ममाल्ययुक्तः निरायुधः नगरद्वारात् निष्क्रान्तः। तं उदयचन्द्रवत् प्रभासंपन्नं, मनोहरं, श्यामवर्णं, पीतवाससम् अपश्यत्। श्रीवत्सलक्षणं वक्षसि, कौस्तुभमणिना कण्ठे दीप्तिमन्तम्, विशालं, उन्नतम्, चतुर्भुजम्, नवपद्मनयनम्। सदा प्रमुदितम्, कीर्तिमन्तम्, गोल्फलकपोलम्, शुद्धस्मितम्, पद्ममुखम्, मकरकुण्डलम् उज्ज्वलम्। एष एव वासुदेवः, श्रीवत्सलक्षितः, चतुर्भुजः, पद्मनेत्रः, वनमालया भूषितः, परमसुन्दरः। नारदेन निर्दिष्टैः लक्षणैः अन्यः कोऽपि न स्यात्; निरायुधः पद्भ्यां गच्छन्, अहं अपि निरायुधः युध्ये। एवं निश्चित्य, यवनः तं ग्रहीतुं इच्छन्, तं अनुगच्छन्, यः योगिभ्यः अपि अगम्यः। इव स्वं हस्तेन ग्रहीतुं शक्यं, यवनाधिपः भगवता दूरस्थेन दर्शितः, पदानुपदं पर्वतगुहायां नीतः। "यदुवंशजस्य पलायनं न उचितम्" इति तं अनुगच्छन्, दुर्भाग्यवान् तं ग्रहीतुं न शशाक। एवं तिरस्कृतः भगवान् पर्वतगुहायां प्रविष्टः; सः अपि प्रविश्य, तत्र अन्यं पुरुषं शयानं अपश्यत्। "नूनं अयं दूरं नीतः, मुनिवद् शयानः" इति मूढः यवनः अच्युतं शयानं पदेन आघातयामास। सः दीर्घकालं सुप्तः, उत्तिष्ठन् शनैः नेत्रे उद्घाट्य, सर्वदिशः वीक्ष्य, तं पुरुषं समीपस्थं अपश्यत्। ततः तस्य क्रुद्धदृष्ट्या, भारतवंशज, यवनः स्वदेहज्वलनात् त्वरितं भस्मीकृतः। राजा उवाच—"हे ब्राह्मण, कः सः पुरुषः, कस्य वंशः, किम् ऐश्वर्यं? किमर्थं गुहायां शयानः? यवनविनाशकस्य किम् तेजः?" श्रीशुक उवाच—"सः इक्ष्वाकुवंशे जातः, मन्धातुः महात्मा पुत्रः, मुचुकुन्दः नाम, ब्राह्मणभक्तः, सत्यनिष्ठः। सः इन्द्रादिभिः देवसंघैः असुरभीतैः रक्षितुम् याचितः, दीर्घकालं रक्षणं कृतवान्। देवाः गुहायां तं रक्षकं प्राप्य, 'राजन्, एतानि क्लेशान् त्यज' इति उक्तवन्तः। 'त्वं नरलोकं, निर्हेतुकं राज्यं, सर्वकामान् त्यक्तवान् असि, यावत् अस्मान् रक्षितवान्। तव पुत्राः, पत्न्यः, बान्धवाः, मन्त्रिणः, सख्यः, समवयस्काः, प्रजाः च न जीवन्ति। कालः सर्वशक्तिमान्, अव्ययः, बलात् बलवान्; क्रीडन् सर्वान् अन्तं नयति, गोपालः इव गाः। वरं वृणु, शुभं ते, मोक्षं विना, यः अद्य न दातुं शक्यः; एकः एव भगवन् विष्णुः अव्ययः।' इति उक्तः, सः देवेषु प्रणम्य, गुहायाम् प्रविश्य, दिव्यनिद्रया सुप्तः। यवने भस्मीकृते, भगवान् सात्वतश्रेष्ठः मुचुकुन्दं प्राज्ञं आत्मानं प्रकटितवान्। सः श्यामवर्णं, पीतवाससम्, श्रीवत्सलक्षितं, कौस्तुभमणिना दीप्तिमन्तं अपश्यत्। चतुर्भुजं, वैजयन्तीमालया भूषितम्, सुन्दरं, प्रसन्नमुखम्, मकरकुण्डलम् उज्ज्वलम्। सर्वजनानां दर्शनीयम्, स्नेहस्मितनयनम्, नित्ययुवम्, सिंहगामिनम्, महौजसम्। तस्य तेजसा अभिभूतः, मुचुकुन्दः संशय्य, सावधानः, मृदु प्रश्नं अपृच्छत्, दुर्जेयम् इव। श्रीमुचुकुन्दः उवाच—"कः त्वं, यः अरण्ये, पर्वतगुहायाम् आगतः, पद्मपादः कंटककाननं विचरन्? दिव्यजनानां तेजः—भगवान्, अग्निः, सूर्यः, चन्द्रः, इन्द्रः, लोकपालः, वा अन्यः—तव तेजः तेन तुलनीयम्? अहं त्वां देवदेवानां श्रेष्ठं मन्ये, यः गुहायाः तमः दीपः इव प्रकाशयति। पुरुषश्रेष्ठ, यदि मन्यसे, वयं दोषरहिताः सेवायाम् उत्सुकाः, तव जन्म, कर्म, वंशं च कथय।