अष्टादशे युद्धे सम्प्राप्ते, नारदेन प्रेषितः वीरः यवनः मध्यं आगतः। स विदेशीः त्रिमिलियनानां म्लेच्छानां सेनया मथुरां अभ्यवष्टब्धवान्। मनुष्यलोके तस्य तुल्यः कोऽपि नासीत्, वृष्णीनां समता श्रुत्वा तत्रागतः। तं दृष्ट्वा श्रीकृष्णः संकर्षणेन सह चिन्तयामास—“हाय, यदूनां उभयतः महान् आपद् आगता। अयं यवनः अत्यन्तबलवान् अद्य अस्मान् अभ्यवष्टब्धवान्; मगधराजः अपि अद्य, श्वः, अथवा परश्वः आगमिष्यति। यदि जरासन्धः यदा वयं युद्धे संलिप्ताः स्याम, तदा सः अस्माकं स्वजनान् हन्ति वा, बलवान् सन् तान् स्वनगरं नयति वा। अतः अद्य दुर्गं निर्मास्यामः, यः मनुष्यैः दुर्गमः स्यात्; तत्र स्वजनान् स्थापयित्वा यवनं विनेष्यामः।” एवं विचार्य, भगवतः श्रीकृष्णः अद्भुतं दुर्गं द्वादशयोजनविस्तीर्णं समुद्रे निर्मितवान्—अद्भुतनगरं। तत्र त्वष्टुः कौशलं दृश्यते, मार्गाः, चौराः, राजपथाः वास्तुशास्त्रानुसारं रचिताः। दिव्यवृक्षैः उपवनैः, अद्भुतवाटिकाभिः, सुवर्णमीनारैः, आकाशस्पृशः, स्फटिकप्रासादैः, द्वारैः शोभितम्। रजतम् सुवर्णमीनारैः, सुवर्णकुम्भैः भूषितकोष्ठैः, रत्नशिखरगृहैः, महन्मारकतपट्टिकाभिः निर्मितम्। दिशिपालगृहैः, प्रियस्त्रीगृहैः, चतुर्वर्णजनैः पूरितम्, यदुदेवगृहैः शोभितम्। इन्द्रेण तत्र सुदर्मा सभां पारिजातं च प्रेषितम्, यत्र तत्र निवसन्तः मर्त्याः अपि अमर्त्यधर्मात् मुक्ताः। वरुणः कृष्णवर्णान् मनोजवांश्च श्वेताश्वान् दत्तवान्; कुबेरः अष्टकोष्ठानि; लोकपालाः स्वसंपदः सर्वाः दत्तवन्तः। भगवता पूर्वं स्वसिद्ध्यर्थं दत्तं ऐश्वर्यं सर्वं पुनः हरये भूमौ अवतरति समर्पितम्। तत्र योगबलात् श्रीहरिः सर्वजनान् आनयित्वा, रामेण सह मन्त्रयित्वा, कृष्णः पद्ममाल्यधारी निर्हस्तः नगरद्वारात् निर्गतः। श्रीशुकः उवाच—तं निर्गच्छन्तं, उदयचन्द्रवत् दीप्तिमन्तं, दर्शनीयतमं, श्यामवर्णं, पीतवाससम् अपश्यत्। श्रीवत्सचिह्नं वक्षसि, कौस्तुभमणिं कण्ठे, विस्तीर्णं, दीर्घं, चतुर्भुजम्, नवपद्मसमाननेत्रम्। सदा हृष्टं, तेजस्विनं, गोल्फुल्लकपोलम्, शुद्धस्मितम्, पद्मवदनम्, मकरकुण्डलदीप्तम्। एष एव वासुदेवः, श्रीवत्सचिह्नितः, चतुर्भुजः, पद्माक्षः, वनमालया भूषितः, परमसुन्दरः। नारदेन निर्दिष्टैः लक्षणैः अन्यः कोऽपि नास्ति; निर्हस्तः पादाचलन्, अहम् अपि निर्हस्तः तं युद्धे ग्रहीष्यामि। इति निश्चित्य, यवनः कृष्णं गृहीतुं यत्नं कृत्वा, तं अनुसृतवान्, यः योगिभ्यः अपि अगम्यः। स्वहस्तेन स्वं गृहीतुं इव, यवनाधिपः भगवता दूरस्थं दर्शयित्वा, चरणैः चरणैः पर्वतगुहाम् प्रविष्टः। “यदुवंशजस्य पलायनं न उचितम्” इति कुपितः अनुसरन्, दुर्भाग्यवान् तं न गृहीतुं शशाक। एवं तिरस्कृतः भगवान् पर्वतगुहाम् प्रविष्टः; यवनः अपि तत्र प्रविष्टः, तत्र अन्यं पुरुषं शयानं अपश्यत्। “नूनं अयं दूरं आनीतः, मुनिवद् शयानः” इति मूढः यवनः अच्युतं शयानम् पादेन ताडितवान्। सः दीर्घकालं सुप्तः, शनैः नेत्रे उद्घाट्य, सर्वदिशः वीक्ष्य, तं पुरुषं समीपे स्थितम् अपश्यत्। भारतवंशज, तस्य क्रुद्धदृष्ट्या यवनः तदा तत्कायोत्पन्नज्वलनाग्निना क्षणेन भस्मीकृतः। राजा उवाच—हे ब्राह्मण, सः कः पुरुषः, कस्य वंशः, किम् बलम्? किमर्थं गुहायां प्रविश्य तत्र शयानः? यवनविनाशकस्य किम् तेजः? श्रीशुकः उवाच—सः इक्ष्वाकुवंशे जातः, मन्धात्रु: पुत्रः, मुचुकुन्दः नाम, ब्राह्मणेषु भक्तः, सत्यम् अनुवर्तितः। इन्द्राद्यैः देवैः असुरभयभीतैः रक्षितुं याचितः, दीर्घकालं तान् रक्षितवान्। देवाः गुहायां मुचुकुन्दं रक्षकम् उपलभ्य, “राजन्, एतत् कष्टं रक्षणं त्यज” इति उक्तवन्तः। “वीर, नरलोकं, शत्रुविहीनं राज्यं, सर्वकामान् त्यक्तवान्, अस्मान् रक्षन्। तव पुत्राः, पत्न्यः, बान्धवाः, मन्त्रिणः, सहचराः, समवयस्काः, प्रजाः अपि न जीवन्ति। कालः सर्वशक्तिमान्, अक्षयः, बलात् बलवान्; सः क्रीडन् सर्वाणि भूतानि विनाशयति गोपालः इव। वरं वृणुष्व, शुभं ते, मोक्षं विना, अद्य तद् अस्माकं न दातव्यम्; एकः भगवान् विष्णुः एव अक्षयः।” एवं उक्तः, सः तेजस्वी देवेषु प्रणम्य गुहायां प्रविश्य दिव्यनिद्रया सुप्तः। यवने भस्मीकृते, भगवतः सात्वतश्रेष्ठः मुचुकुन्दं विदुषं आत्मानं प्रकटितवान्। सः तं श्यामवर्णं, पीतवाससम्, श्रीवत्सचिह्नं, कौस्तुभमणिदीप्तं अपश्यत्। चतुर्भुजं, वैजयन्तीमालया भूषितं, सुन्दरं, प्रसन्नवदनं, मकरकुण्डलदीप्तम्। सर्वलोकदर्शनीयम्, स्नेहस्मितनेत्रम्, सदा युवानम्, सिंहवत् महिमान्वितम्, उत्तमवीर्ययुक्तम्।