भगवान् युद्धे विजितं सर्वं धनं, वीरभूषणैः विराजितं, अनन्तं सम्पदं, यदूकुलपतये समर्पयामास। ततः स मगधराजः सप्तदशाक्षौहिणीबलसमेतः, कृष्णरक्षितान् यदून् पुनः पुनः समरे समभ्ययात्। श्रीकृष्णतेजसा सञ्जातबलाः वृष्णयः तं सम्पूर्णबलं विनाशयामासुः; तस्य स्वबलं नष्टे, मित्रैः परित्यक्तः स राजा पलायितः। अष्टादशमे युद्धे समुपस्थिते, नारदेन प्रेषितः यवनवीरः तत्र समागतः। स बाह्यदेशीयः त्रिमिलियनम्लेच्छबलैः सह मथुरां परिवव्रे; स लोके मनुष्येषु तु तुल्यः नासीत्, वृष्णीनां कीर्तिं श्रुत्वा समागतः। तं दृष्ट्वा श्रीकृष्णः सङ्कर्षणसहितः चिन्तयामास—"हन्त, यदूनां महदपद् उभयतः प्राप्तम्। अयम् अतीवबलवान् यवनः अद्य अस्मान् परिवेष्टयति; मगधराजः अपि अद्य वा श्वः वा परश्वः वा आगमिष्यति। यदि जरासन्धः अस्माकं युद्धरतानां मध्ये आगच्छेत्, स बलवान् अस्माकं बान्धवान् हन्ति वा आत्मनगरे अपहरेत्। तस्मात् अद्य दुर्गं निर्मास्यामः, यदूनाम् अगम्यं नरैः, तत्र बान्धवान् स्थाप्य, यवनं विनाशयिष्यामः।" एवं निर्णीय, भगवान् समुद्रे द्वादशयोजनविस्तीर्णं, अद्भुतं नगरं निर्माय, तत्र तक्षकर्मणः कौशलं दृश्यते स्म—सम्यग्वास्तुशास्त्रानुसारं मार्गचत्वररथ्याः निर्मिताः। दिव्यवृक्षोपवनैः, अद्भुतवाटिकाभिः, स्वर्णशिखरैः, स्फटिकमन्दिरद्वारैः च शोभितम्। रौप्यसुवर्णकूटैः, सुवर्णकलशोपेतकोशागारैः, मणिमण्डितगृहेषु, महार्मणिपीठैः च विराजितम्। दिशापालगृहैः, प्रियतमानां निवासैः, चतुर्वर्णजनसमाकुलम्, यदुदेवगृहैः च शोभितम्। तत्र इन्द्रेण सुदर्मा सभापारिजातश्च प्रेषितौ, यत्र मर्त्याः अपि अमर्त्यधर्मवर्जिताः। वरुणेन कृष्णवर्णाः मनोजवाः श्वेताश्वा दत्ताः; कुबेरेणाष्टकोशाः; लोकपालैः स्वसम्पदः समर्पिताः। यद् यद् ऐश्वर्यं भगवता तेषां सिद्धये दत्तम्, तत् सर्वं भगवतः अवतरणे ते हरेः एव न्यवेदयन्। तत्र योगबलात् हरिः सर्वान् जनान् आनयित्वा, रामेण सह मन्त्रयित्वा, स्वयं कृष्णः पद्ममाल्यधारः, निरायुधः, नगरद्वारात् निर्गतः। तं तु निर्गच्छन्तं, उदितचन्द्रसमप्रभम्, अतिशयसुन्दरम्, श्यामवर्णं, पीतवाससम्, श्रीवत्सलाञ्छनं, कौस्तुभमणिविराजितकण्ठम्, दीर्घं, विशालम्, चतुर्भुजम्, नवपद्मदललोचनम्, नित्यप्रहृष्टम्, श्रीमन्तं, पूर्णगण्डम्, शुद्धस्मितम्, पद्ममुखम्, मकरकुण्डलमण्डितम्, वनमाल्यालङ्कृतम्, परमसुन्दरम्, एवं लक्षयित्वा—"एष एव वासुदेवः, श्रीवत्सलाञ्छनः, चतुर्भुजः, पद्मलोचनः, नारदेन यः लक्षणैः निर्दिष्टः; अन्यः कोऽपि न स्यात्। निरायुधः पादचारी च, अहम् अपि निरायुधः युद्धं करिष्यामि"—इति निश्चित्य, स यवनः तं गृहीतुं प्रचक्रमे। स तु योगिभिरपि दुरापः, स यवनाधिपतिः भगवता स्वयमेव दूरस्थं दर्शयता, पदे पदे पर्वतगुहां प्रति नीतः, स्वात्मानं स्वहस्तेन गृहीतुं यथा। "यदुकुलोत्पन्नस्य पलायनं न शोभते"—इति चलयन्, स दुर्भाग्यवान् तम् अनुगच्छन्, तं न प्राप्नोत्। एवमुपहसितः अपि, भगवान् गुहां प्रविश्य, स च यवनः अपि प्रविश्य, अन्यं पुरुषं तत्र शयानं ददर्श। "अयं किल दूरं नीतः, मुनिवदिह शयितः" इति मन्यन्, स मूढः यवनः, तत्र शयानं अच्युतं पादेन ताडयामास। स च दीर्घकालं सुप्तः, शनैः नेत्रे विमील्य, सर्वतोऽवलोक्य, तं तिष्ठन्तं पश्यन्, क्रोधदृष्ट्या तम् अपश्यत्। तत्क्षणात्, भारतवंशज, तस्य पुरुषस्य कोपदृष्ट्या, स यवनः स्वशरीरजाग्निना भस्मीकृतः। राजा उवाच—"कः स पुरुषः, कस्य वंशः, कस्य बलम्? किमर्थं गुहायां शयानः? किमासीत् तस्य यवननाशकस्य तेजः?" इति। श्रीशुक उवाच—स इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः, मान्धातुः पुत्रः, महात्मा मुचुकुन्दः, ब्राह्मणभक्तः, सत्यनिष्ठः। स देवराजादिभिः, असुरत्रस्तैः, रक्षितुं याचितः, चिरकालं सुररक्षणं कृतवान्। स्म देवराजादयः तं गुहायां रक्षन्तं दृष्ट्वा, "राजन्, अस्माकं रक्षणक्लेशं त्यज" इत्युक्त्वा, अवोचन्—"त्वया मानुष्यलोकः, निरवद्यं राज्यं, सर्वेऽपि कामाः त्यक्ताः। तव पुत्राः, भार्याः, बान्धवाः, मन्त्रिणः, सहचराः, समवयस्काः प्रजाश्च, अद्य नास्ति। कालः सर्वशक्तिमान्, अविनाशी प्रभुः, बलिनः अपि बलवत्तरः; स लीलया सर्वान् प्राणिनः यथागोपः पशून् नयति। वरं वृणुष्व, मोक्षमृते, स हि नः अद्य नास्ति; एक एव भगवान् विष्णुः अव्ययः।" एवं उक्तः, स महात्मा, देवान् प्रणम्य, गुहां प्रविश्य, दिव्यनिद्रया सुप्तः। तत्र, यवने भस्मीकृते, भगवान् सात्वतानां श्रेष्ठः, श्रीकृष्णः, तस्य मुचुकुन्दस्य प्राज्ञस्य स्वं रूपं प्रादर्शयत्।