मथुरायाः पन्थानः सुशीतलजलैः सिक्ताः, जनाः प्रमुदिताः पताकाभिर्भूषिताः, वेदघोषैः निनदिताः, तोरणैः शोभिताः च आसन्। तत्र स नृपः स्त्रीभिः माल्यदधिसस्यैः सत्कारं प्राप, ताः स्नेहपूर्णलोचनैः सस्नेहमवलोक्य च। यदुभिः युद्धे जितं सर्वमपि धनं, वीरभूषणैः विभूषितं, भगवान् यदूनां नृपतये समर्पयत्। एवं स मगधाधिपः सप्तदशाक्षौहिणीबलसमेतः, कृष्णरक्षितैः यदुभिः पुनः पुनः युद्धं कृत्वा, तेषां तेजसा भगवता संरक्षितः, तद्बलमखिलं वृष्णिभिः विनाशितम्। स्वबलं विनष्टे, स राजा स्वमित्रैः परित्यक्तः पलायितः। अष्टादशमे युद्धे सम्प्रवृत्ते, नारदेन प्रेषितः यवनः वीरः मध्ये समुपस्थितः। स यवनः त्रिमिलियनम्लेच्छबलसमेतः मथुरां परिवव्रे; नरलोके तस्य समो नास्ति, वृष्णीनाम् ऐश्वर्यं श्रुत्वा तत्र समागतः। तं दृष्ट्वा, कृष्णः सङ्कर्षणसहितः चिन्तयामास—"धिग्, उभयतः यदूनां महदपद्व्याप्तम्। अयं महाबलवान् यवनः अद्यस्मान् परिवव्रे; मगधराजः अपि अद्य, श्वः, परश्वः वा आगमिष्यति। यदि सः युद्धकाले आगच्छेत्, सः अस्माकं स्वजनान् हन्यात् वा, बलवान् सन्, तान् स्वनगरे नयेत्।" "अतः अद्य दुर्गं निर्मास्यामः, यत् मनुष्यैः दुष्प्रापम्; तत्र स्वजनान् स्थाप्य, यवनं विनाशयिष्यामः।" इति निश्चित्य, भगवान् समुद्रान्तर्गतं द्वादशयोजनविस्तीर्णं दुर्गं, अद्भुतपुरीं निर्मितवान्। तत्र त्वष्टुः कौशलं दृश्यते—सर्वे मार्गाः, चत्वराः, राजपथाः वास्तुशास्त्रानुसारं निर्मिताः। दिव्यवृक्षोपवनैः, सुवर्णशिखरैः, स्फटिकमन्दिरैः, तोरणैः च शोभिता सा पुरी। रजतसुवर्णशिखरैः, सुवर्णकलशैः भूषितकोष्ठागारैः, मणिमण्डितगृहैः, महापन्नगरत्नमञ्चैः च सा विभूषिता। दिशां पालगृहैः, प्रियतमानां स्त्रीणां निवासैः, चतुर्वर्णजनसमाकीर्णा, यदुदेवगृहैः च सा दीप्तिमती। इन्द्रेण तत्र सुदर्मा सभापारिजातश्च प्रेषितौ, यत्र मर्त्याः अपि अमर्त्यधर्मवर्जिताः। वरुणेन कृष्णवर्णाः शीघ्रगामिनः श्वेताश्वाः, कुबेरात् अष्टनिधयः, लोकपालैः स्वसंपदः दत्ताः। यत् यद् ऐश्वर्यं भगवता स्वसिद्धये दत्तं, तत्सर्वं तस्यावतारे हरेः प्रतिनिवेदितम्। तत्र योगबलात् हरिः सर्वान् जनान् आनयित्वा, रामेण च मन्त्रयित्वा, कृष्णः पद्ममाल्यभूषितः, निरायुधः नगरद्वारात् निर्गतः। तं दृष्ट्वा, स भगवान् उदितचन्द्रमिव, अतिशोभनः, श्यामवर्णः, पीताम्बरधारी, श्रीवत्सलाञ्छनः, कौस्तुभमणिविराजितकण्ठः, विशालः, चतुर्भुजः, नवपद्मलोचनः, सदा प्रमुदितः, श्रीमान्, मृदुगण्डः, शुद्धस्मितः, कमलवदनः, मकरकुण्डलदीप्तिमान्—स एव वासुदेवः। नारदेन निर्दिष्टैर्लक्षणैः अन्यः कोऽपि न स्यात्; अहं निरायुधः, पादचारी, तं युद्धे निगृह्णीयाम् इति यवनः निश्चित्य, कृष्णं धावमानः अनुगतः, यः योगिभ्यः अपि दुर्लभः। स्वयमेव आत्मानं गृहीतुं यथा, एवं हरिणा दूरस्थं दर्शयता, पादोपपादं यवनपतिः गिरिगुहां प्रविष्टः। "यदुवंशजे पलायनं न शोभते" इति निन्दन् स दुर्भाग्यवान्, तं न प्राप्नोत्। एवं निन्द्यमानः अपि भगवाँस्स गह्वरं प्रविष्टः; स अपि प्रविश्य, अन्यं नरं शयानं ददर्श। "अयं दूरं नीतः, मुनिवदिह शयानः" इति मन्यन्, स मूढः यवनः, तत्र शयानं अच्युतं पादेन ताडयामास। स चिरकालं सुप्तः, शनैः नेत्रे विमील्य, सर्वतः विलोक्य, तं तिष्ठन्तं निरीक्ष्य। तस्मिन् क्षणे, तस्य पुरुषस्य क्रोधदृष्ट्या, यवनः स्वशरीरसमुत्थिताग्निना तत्क्षणात् भस्मीकृतः। राजा पप्रच्छ—"कः स पुरुषः? कस्य वंशः? किं तेजः? का शक्तिः? किमर्थं गुहायां सुप्तः? यवननाशकस्य किम् ऐश्वर्यम्?" इत्युक्ते, श्रीशुक उवाच—"स इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः, मन्धातुः पुत्रः, मुचुकुन्द इति विख्यातः, ब्राह्मणभक्तः, सत्यनिष्ठः।" "इन्द्रादिभिः सुरगणैः असुरत्रस्तैः रक्षितुं प्रार्थितः, स दीर्घकालं तान् रक्षितवान्। ततः सुरैः गुहायां मुचुकुन्दं प्राप्त्य, 'राजन्, अस्माकं रक्षणक्लेशात् निवर्तस्व' इति प्रोक्तम्। नरलोकं, निर्भय्यराज्यम्, सर्वान् कामांश्च त्यक्त्वा, त्वं अस्मान् रक्षितवान्। तव पुत्राः, भार्याः, बान्धवाः, मन्त्रिणः, सहचराः, समवयस्काः प्रजाश्च, सर्वे नास्ति इति।" "कालः स सर्वेश्वरः, बलवनपि बलवत्तरः; स लीलया सर्वान् प्राणिनः यथा गोगणं गोपालः, नयति। वरं वृणुष्व, शुभं ते, मोक्षं विना; स हि नः दातुं न शक्यः; एक एव भगवान् विष्णुः तदर्हः।