यदा सर्वे बलानि नष्टानि, तदा बर्हद्रथवंशे स्थितः स राजा भगवता उपेक्षितः सन्, सन्तप्तचित्तः मगधं प्रति प्रतस्थे। तत्र मुकुन्दः, अविक्षतबलः, शत्रुसैन्यसागरं तीर्त्वा, देवैः पुष्पवृष्ट्या सत्कृतः, स्तुतिभिश्च संपूजितः। तस्य विजयं श्रुत्वा, मथुरावासिनः सर्वे, क्लेशरहिताः प्रमुदितमनसः, तं समीपमुपाजग्मुः; तस्य जयगाथाः सारथिभिः सूतैः मागधैः वन्दिभिश्च गायन्तः श्रावयन्ति। भगवतः नगरप्रवेशे, शङ्खदुन्दुभ्यः शब्दयन्ति, बहूनि तुर्याणि वाद्यन्ते, वीणाभिः वंशैः मृदङ्गैश्च सहितः प्रभुः नगरं प्रविवेश। राजमार्गाः सिक्ताः, जनाः प्रमुदिताः, पताकाभिः विभूषिताः, वेदघोषेण प्रतिध्वनिताः, तोरणैः शोभिताः च। स्त्रियः सुमनसो दधि अक्षतान् च समर्प्य, प्रेम्णा स्नेहपूर्णदृष्ट्या तं भगवन्तं पश्यन्त्यः सन्ति। युद्धे प्राप्तं सर्वं धनं, अनन्तं, वीरभूषणैः भूषितं, भगवता यदुनृपतये समर्पितम्। एवं स मगधपतिर्जरासन्धः सप्तदशाक्षौहिणीबलसमेतः, बहुवारं कृष्णरक्षितैः यदुभिः सह युद्धम् अकरोत्। कृष्णतेजसा समन्विताः वृष्णयः तस्य बलं समूलं विनाशितवन्तः; स्वबलनाशे, तं राजा बन्धुभिः परित्यक्तः, निराशः प्रतस्थे। अष्टादशमे युद्धे, यदा युद्धाय समयः प्राप्तः, तदा नारदेन प्रेषितः यवनः वीरः तत्र समुपस्थितः। स तु यवनः त्रिमिलियनम्लेच्छबलैः सह मथुरां परिवव्रे; नरलोके तस्य समः कश्चन नासीत्, वृष्णीनां कीर्तिं श्रुत्वा सः समागतः। तं दृष्ट्वा, कृष्णः सङ्कर्षणेन सहितः, चिन्तयामास—"धिग्, उभयतः यदूनां महद् आपद् आगता।" "अयं महाबलवान् यवनः अद्य अस्मान् परिवेष्टयति; मगधराजा अपि अद्य वा श्वः वा परश्वः वा आगमिष्यति। यदि अस्माकं युद्धे प्रवृत्ते, जरासन्धः आगच्छेत्, सः वा अस्माकं बान्धवान् हन्यात्, वा बलवान् सन् स्वनगरं नयेत्। अतः अद्य दुर्गं निर्मास्यामः, यद् नरैः दुष्प्रवेश्यम्; तत्र स्वजनान् स्थापयित्वा, यवनं नाशयिष्यामः।" एवं निश्चित्य, भगवान् अद्भुतं दुर्गं समुद्रे द्वादश योजनविस्तीर्णं निर्मितवान्। तत्र त्वष्टुः कौशलं दृष्टुं शक्यम्—मार्गाः, चतुष्पथाः, राजपथाश्च वास्तुशास्त्रानुसारं रचिताः। दिव्यतरुवाटिकाभिः, विचित्रोपवनैः, सुवर्णशिखरैः, स्फटिकगृहैः, तोरणैः च शोभितम्। रजतसुवर्णतोरणैः, कनककलशैः भूषितकोष्ठागारैः, मणिमण्डितगृहैः, महापन्नगरत्नमञ्चैः च समलङ्कृतम्। दिक्पालगृहैः प्रियाङ्गनानिवासैः च निर्मितं, चतुर्वर्णजनैः पूरितं, यदुदेवगृहैः च दीप्तिमद् अभवत्। तत्र इन्द्रेण सुधर्मा सभापारिजातश्च प्रेषितौ, यत्र तत्र निवसन्तः मर्त्याः अपि अमरत्वं प्राप्नुवन्ति। वरुणेन कृष्णाः मनोजवाः श्वेतवर्णाः अश्वाः दत्ताः; कुबेरः अष्टौ निधीः दत्तवान्; लोकपालाः स्वस्वसमृद्धिं समर्पितवन्तः। यद् यद् ऐश्वर्यं भगवता स्वार्थाय दत्तम्, तत् सर्वं हरये पुनः समर्पितम्, यदा सः पृथिव्यां अवतीर्णः। तत्र योगबलात् सर्वान् जनान् संप्रेष्य, बलरामेण सह मन्त्रयित्वा, कृष्णः, पद्ममाल्यधारी, निरायुधः, नगरद्वारात् निर्गतः। श्रीशुक उवाच—तं निर्गच्छन्तं, उदितचन्द्रसदृशप्रभं, दर्शनीयतमं, श्यामवर्णं, पीताम्बरधरं दृष्ट्वा—श्रीवत्सलक्ष्मणा वक्षसा, कौस्तुभमणिना कण्ठे, विशालमूर्तिं, चतुर्भुजं, नवपद्मनयनं, सदा प्रमुदितं, प्रभायुक्तं, पूर्णगण्डं, शुद्धस्मितं, पद्ममुखं, मकरकुण्डलशोभितं, वनमालाविभूषितं वासुदेवं दृष्ट्वा—नारदवर्णितलक्षणैः, अन्यः कश्चन न स्यात्, इत्यवधार्य, स यवनः, निरायुधं तम् अन्वियाय। स यवनपतिः, स्वहस्तेन स्वात्मानं गृहीतुं यथा, तथा भगवता दूरस्थेन दर्शितेन पन्थानं अनुगच्छन्, गिरिगुहां प्रविवेश। "यदुवंशसम्भवस्य तव पलायनं न शोभते" इति तं अनुगच्छन्, स दुर्भाग्यवान् तं न प्राप्नोत्। एवं विगर्ह्यमाणः अपि, भगवान् गुहां प्रविश्य, सः अपि प्रविश्य, तत्र अन्यं पुरुषं शयानं ददर्श। "अयं नूनं दूरं नीतः, मुनिवद् अत्र शयानः" इति मन्यते स्म; स मूढः यवनः, शयानं अच्युतं पादेन ताडितवान्। स चिरं सुप्तः, शनैः नेत्रे उद्घाट्य, सर्वतः वीक्ष्य, तं समीपस्थितं जनं अपश्यत्। तस्मिन्क्षणे, तस्य पुरुषस्य क्रुद्धदृष्ट्या, तस्य यवनस्य शरीरजेन वह्निना सः तत्क्षणात् भस्मीकृतः। राजा उवाच—"कः स पुरुषः? कस्य वंशः? किम् बलम्? किमर्थं गुहायां सुप्तः? किम् तेजः तस्य यवननाशकस्य?" इति। श्रीशुक उवाच—"सः इक्ष्वाकुवंशे जातः, मान्धातुः पुत्रः, महान् मुचुकुन्दः, ब्राह्मणभक्तः, सत्यव्रतः च। सः स्वर्गलोकपालैः, इन्द्रादिभिः, असुरभीतैः रक्षितुं याचितः, दीर्घकालं तान् रक्षितवान्। तं गुहायां विश्रान्तं दृष्ट्वा, देवा ऊचुः—'राजन्, अस्मान् रक्षितुम् एषः श्रमः त्वया त्यज्यताम्' इति।