मगधाधिपेन रक्षितं तं सुतीक्ष्णं महाबलमिव वह्निसमुद्रं सैन्यम्, यस्याभेद्यत्वमिवाभात्, वासुदेवपुत्रैः संसारविलासविधायिभिः सम्पूर्णतया विनाशितम्। यस्य शक्तिः अनन्तगुणसम्पन्ना, त्रिलोकीसृष्टिस्थितिलयहेतुः स्वलीलया, तस्य रिपुविजये किमपि विस्मयकारि नास्ति; तद्यपि मर्त्यानां हिताय तद्वर्ण्यते। तत्र रामः, रथं भग्नं सैन्यं च निहतम् अवलोक्य, सिंहः इव सिंहं, जरा-सन्धं बाहुबलात् जग्राह। तं शत्रून् निहत्य मानुषैः वारुणैश्च पाशैः बन्धयितुं प्रवृत्ते, गोविन्देन किञ्चित्कर्यार्थं तद्विषये निवारणं कृतम्। तदा जगन्नाथाभ्यां विमुक्तः स वीरवर्यः लज्जितः सन् तपस्यामनुष्ठातुम् उद्यतः, पन्थानं राजभिः निरुद्धः। शुद्धार्थवाक्यैः साधारणदृष्ट्या च, तस्य पराजयः यदुभिः स्वकर्मप्रभावादेव समुपस्थितः। सर्वे सैन्ये नष्टे, बर्हद्रथवंशजो राजा भगवता तिरस्कृतः, दुःखितचित्तः मगधं प्रतस्थे। मुकुन्दः, अप्रतिक्षतबलः, शत्रुसैन्यसमुद्रं तीर्त्वा, सुरैः पुष्पवृष्ट्या पूजितः स्तुतश्च। मथुरावासिनः, क्लेशरहिताः प्रमुदितचित्ताः, तं समुपेत्य, तस्य जयगाथाः सारथिभिः सूतैः बन्दिभिः च गीयन्ते। शङ्खदुन्दुभिनिनादैः, बहुविधैः तुर्यशब्दैः, वीणाभिर् वंशैः मृदङ्गैश्च, भगवान् नगरं प्रविवेश। राजमार्गाः सिक्ताः, जनाः प्रमुदिताः ध्वजमालाभिरलङ्कृताः, वेदघोषैः प्रतिध्वन्यमानाः, तोरणैः च शोभिताः। तं स्त्रियः माल्यैः दध्ना अंकुरैश्च पूजयन्त्यः, प्रेमस्निग्धलोचनैः वीक्षन्ते। समरे सम्पादितं तदक्षयधनं, वीराभरणसमुपशोभितम्, भगवता यदुपतये समर्पितम्। एवं, सप्तदशाक्षौहिणीबलसमेतः मगधाधिपः, कृष्णरक्षितैः यदुभिः पुनः पुनः समरे युध्यते। कृष्णतेजसा दत्तबलाः वृष्णयः तद्दलमखिलं विनाश्य, तस्य स्वबलं नष्टे, सः मित्रैः परित्यक्तः प्रतस्थे। अष्टादशमे समरे समुपस्थिते, नारदप्रेषितः यवनवीरः मध्ये आगतः। स यवनः, त्रिमिलियनेन म्लेच्छबलसमेतः, मथुरां परिवव्रे; नरलोके तस्य समः नासीत्, वृष्णिशौर्यश्रुत्या प्रेरितः। तं दृष्ट्वा, कृष्णः सङ्कर्षणसमेतः, मनसि चिन्तयामास—“हन्त, यदूनां महती आपद् उभयतः आगता।” “अयं यवनः अतिबलवान्, अद्य अस्मान् परिवेष्टयति; मगधाधिपः अपि अद्य, श्वः, परश्च वा आगमिष्यति। यदि जरा-सन्धः संग्रामेऽस्मिन्समुपेत्य, अस्माकं बान्धवान् हनिष्यति, अथवा स्वपुरीं बलात् नयिष्यति। अतः, अद्य दुर्गं निर्मास्यामः, यत्र मानवैरगम्यं; तत्र स्वजनान् स्थापयित्वा, यवनं विनेष्यामः।” एवं निश्चित्य, भगवान् अद्भुतं द्वादशयोजनविस्तीर्णं दुर्गं समुद्रे निर्मितवान्। तत्र त्वष्टुः कौशलं दृश्यते—मार्गचतुष्पथादयः वास्तुशास्त्रानुसारं रचिताः। दिव्यवृक्षोपवनैः, रम्यनिकुञ्जैः, स्वर्णशिखरैः, स्फटिकप्रासादैः, तोरणैः च शोभितम्। रजतस्वर्णशृङ्गैः, सुवर्णकलशविभूषितकोष्ठागारैः, रत्नचूडगृहैः, महार्मणिस्थलैः च समलङ्कृतम्। दिक्पालगृहैः, प्रियाङ्गनावासैः, चतुर्वर्णसमाकीर्णम्, यदुदेवगृहैः च विराजितम्। तत्र इन्द्रेण सुधर्मा सभापारिजातश्च प्रेषितौ, यत्र मर्त्याः अपि अमरभावं प्राप्नुवन्ति। वरुणः कृष्णवर्णान् मनोजवांश्च श्वेताश्वान् अदात्; कुबेरः अष्टनिधीन्; लोकपालाः स्वसम्पदः समर्पितवन्तः। यद् यद् ऐश्वर्यं भगवता स्वसिद्ध्यर्थं दत्तम्, तत्सर्वं हरेः अवतरणे पुनरपि तस्मै समर्पितम्। तत्र योगशक्त्या हरिः सर्वान् जनान् आनयित्वा, रामेण सह मन्त्रयित्वा, स्वयं कमलमाल्यविभूषितः, निरायुधः नगरद्वारात् निर्गतः। श्रीशुक उवाच—भगवन्तं निर्गच्छन्तं, उदितचन्द्रसदृशदीप्तिमन्तं, मनोहरणीयतमं, श्यामवर्णं, पीताम्बरधरं दृष्ट्वा— श्रीवत्साङ्कं, कौस्तुभमणिप्रभासितकण्ठं, विशालं, दीर्घं, चतुर्भुजम्, नवान्जनारुणनेत्रं— सदैव हृष्टं, तेजस्विनं, पूर्णगण्डं, शुद्धस्मितं, कमलवदनं, मकरकुण्डलशोभितम्— एष एव वासुदेवः, श्रीवत्सलाञ्छनः, चतुर्भुजः, कमललोचनः, वनमालाविभूषितः, परमसुन्दरः। नारदवर्णितलक्षणैः अन्यः कोऽपि न शक्यः; निरायुधः पादचार्यं कुर्वन्, अहम् अपि निरायुधः युद्धं करिष्यामि। एवं निश्चित्य, स यवनः तं गृहीतुं प्रयत्नं कृत्वा, हरिणा दूरगतोऽपि, योगिभिरप्यगम्यः, तं अन्वधावत्। स्वहस्तेन स्वं गृहीतुं यथा, तथा हरिणा दूरस्थेन यवनाधिपः पादोपपादं प्रलालितः, पर्वतगुहाम् अन्तः नीतः। “यदुवंशसम्भूते तव पलायनं न शोभते” इति तं तर्जयन्, स दुःशकुनिः तं न प्राप्नोत्। एवं तुद्यमानः अपि, भगवान् गुहां प्रविश्य, स अपि प्रविश्य, तत्रान्यं पुरुषं शयानं दृष्टवान्। “नूनं अयं दूरमानीय इह मुनिवद् शयानः” इति मन्यमानः, मूढः स यवनः, तं शयानमच्युतं पादेन तुदितवान्।