सङ्कर्षणः, अपरिमेयतेजाः, तस्मिन्सङ्ग्रामे गदां प्रगृह्य, गर्वितान् शत्रून् निपात्य, भीरूणां भीतिं, शूराणां च हर्षं जनयन्, समरे समरे च योधानां परस्परवधं ददर्श। सा च सेना, महती भीषणा च, वह्निसमुद्रकल्पा, मगधपतिना संरक्ष्यमाणा, दुस्तरैवाभवत्; तामपि वासुदेवसुतौ, लीलया लोके परमेष्ठिनौ, समूलं विनाशयामासतुः। यस्य शक्तिः अनन्तगुणा, स्वलीलया त्रिलोक्याः सृष्टिस्थितिसंहारहेतुः, तेन शत्रुविजये किमाश्चर्यम्? तदपि मर्त्यानां हिताय वर्ण्यते। रामः, मगधराजस्य रथं भग्नं सैन्यं च विनिहतम् आलोक्य, तम् अत्युदारबलं सिंह इव सिंहं बलात् गृहीत्वा बबन्ध। तदा गोविन्दः, विघ्नकर्मणः कस्यचित् प्रयोजनस्य साधनाय, शत्रुषु निहतेषु, मानुषपाशैः वरुणपाशैश्च बन्धनं नानुमेने। मुक्तः स मगधपतिः, लोकनाथाभ्यां, वीरवर्यः, लज्जितः सन् तपोव्रताय मनः कृत्वा, राजभिः मार्गे निरुद्धः। तस्य यदुजैः पराजयः, शुद्धार्थवाक्यैः सामान्यदृष्ट्या च, स्वकर्मवशात् अभवत्। यदा सर्वं सैन्यं नष्टम्, बर्हद्रथवंशराजः भगवता तिरस्कृतः, मगधं प्रति गतः, मनसा क्लिश्यमानः। मुकुन्दः, अविक्लिष्टबलः, शत्रुसैन्यसागरं तीर्त्वा, देवैः पुष्पवर्षैः स्तुतिभिश्च पूजितः। ततः मथुरावासिनः, क्लेशरहिताः, प्रमुदितमानसाः, तमुपेत्य, तस्य जयगाथां सूतैः मागधैः वन्दिभिश्च गायन्तः, हर्षमवापुः। शङ्खदुन्दुभयोः शब्दः, बहुवीणाभेर्यादिवाद्यनिनादः, प्रभोः नगरप्रवेशे, वीणामुरजवाद्यैः सह, प्रवर्तितः। रजः क्षालिताः, जनाः प्रमुदिताः, पताकाभिः शोभिताः, वेदघोषनिनादिताः, तोरणैः भूषिताः च मार्गाः आसन्। तं स्त्रियः माल्यदधिक्षीरशाकान्कुरैः सत्कारयन्त्यः, स्नेहस्निग्धदृष्टिभिः निरीक्षन्त्यः, पूजामकुर्वन्। यदृच्छया संगृहीतम् अयुतशो वीरभूषणोपेतं धनं, भगवता यदुनृपाय समर्पितम्। एवं मगधपतिः सप्तदशाक्षौहिण्याः सेनया, कृष्णरक्षितैः यदुभिः पुनः पुनः युद्धमकरोत्। वृष्णयः कृष्णतेजसा संवर्धिता, तस्य सैन्यं समूलं नाशयित्वा, तस्य स्वजनविनाशे, मित्रैः परित्यक्तः, सः निर्गतः। अष्टादशमे युद्धे समुपस्थिते, नारदप्रेरितः यवनो वीरः, मध्ये समुपस्थितः। स यवनः, त्रिकोट्यः म्लेच्छसैन्येन मथुरां परिवव्रे; स च नरलोके अपरः समः, वृष्णीनां समाख्यात्याः श्रुत्वा। तं दृष्ट्वा, कृष्णः सङ्कर्षणेन सह, चिन्तयामास—"धिग्, महान् उपसर्गो यदुभ्यः उभयतः आगतः। अयं यवनः अद्य बलवान् अस्मान् परिववर्ति; मगधराजः अपि अद्य वा श्वः वा परश्वः वा आगमिष्यति। यदि अस्माकं युद्धे मगधपतिः आगच्छेत्, सः वा अस्माकं बान्धवान् हन्याद्, वा स्वपुरीं बलात् नयेत्। तस्मात् अद्य दुर्गं निर्मास्यामः, यत् मानवैः दुरत्ययम्; तत्र स्वबान्धवान् स्थापयित्वा, यवनं विनाशयिष्यामः।" एवं निश्चित्य, भगवान् द्वारकां निर्ममे—द्वादशयोजनविस्तीर्णां, समुद्रान्तर्गतां, अद्भुतां पुरीम्। तत्र त्वष्टुः कौशलं दृश्यते—संपूर्णरचनायाः मार्गचतुष्पथादीनि वास्तुशास्त्रानुसारं निर्मितानि। सा पुरी दिव्यवृक्षोपवनैः, दिव्यनिकुञ्जैः, स्वर्णशिखरैः, स्फटिकप्रासादैः, तोरणैः च शोभिता; रजतस्वर्णकूटैः, सुवर्णकलशोपेतकोष्ठागारैः, रत्नमण्डितगृहैः, महारत्नमञ्चैः च संयुक्ता। दिक्पालगृहैः, प्रियाभवनैः, चतुर्वर्णजनसमूहैः, यदुदेवगृहैः च सा विभाति। तत्रैव, इन्द्रेण सुदर्मा सभापारिजातौ प्रेषितौ; यत्र स्थिता अपि मर्त्याः अमर्त्यधर्मवर्जिताः स्युः। वरुणः कृष्णाय कृष्णवर्णाः अश्वान् मनोजवान् श्वेतान् च दत्तवान्; कुबेरः अष्टौ निधीन्, दिक्पालाः स्वसंपदः सर्वाः दत्तवन्तः। भगवता यत् स्वसंपत्तिः सुरेभ्यः स्वार्थाय दत्तापि, तां सर्वां हरये अवतरणे समर्पितवन्तः। तत्र योगबलात् हरिः सर्वान् जनान् न्यवेशयत्; रामेण सह मन्त्रयित्वा, सः लोकपालः कृष्णः, पङ्कजमाल्यधारः, निरायुधः, नगरद्वारात् निर्गतः। श्रीशुक उवाच—तं निर्गच्छन्तं, उदितचन्द्रकलोपमं, मनोहरदर्शनं, श्यामवर्णं, पीताम्बरधारिणं यवनः अपश्यत्। तस्य वक्षसि श्रीवत्सलाञ्छनम्, कण्ठे कौस्तुभमणिर्ज्वलन्, विस्तीर्णोन्नतः चतुर्भुजः, नवोत्पलदलायतलोचनः। सदा प्रमुदितः, शोभायुक्तः, स्निग्धकपोलः, शुद्धस्मितमुखः, पङ्कजनिभमुखः, मकरकुण्डलभूषितः। अयम् एव वासुदेवः, श्रीवत्सलाञ्छनचिह्नितः, चतुर्भुजः, पङ्कजनयनः, वनमालाभूषितः, परमसुन्दरः। नारदेन यानि चिन्हानि उक्तानि, तानि केवलं अस्य एव; निरायुधः पादचारी च, अहम् अपि निरायुधः योधिष्यामि। एवं निश्चित्य, यवनः तं गृहीतुं, हरिं पलायमानं, योगिभ्यः अप्यगम्यम्, अन्वधावत्। हरिः, स्वं स्वयमिव हस्तेन गृह्णीयात् इति यथा, यवनपतिं पृष्ठतः पृष्ठतः नीतवान्, दूरस्थं स्वमात्मानं दर्शयन्, गिरिगुहान्तः प्रवेशयामास। "पलायनं न यदुवंशजस्य युक्तम्" इति तं ताडयन्, स दुरात्मा, पराजितोऽपि, तं न जह्रौ। एवं तुद्यमानः अपि, भगवान् गुहां प्रविष्टः; स च प्रविश्य, तत्रान्यं पुरुषं शयानं ददर्श।