साधु! शृणु, कथामिमां संतननधर्मस्य भगवतः श्रीमद्भागवतपुराणस्य प्रथमस्कन्धस्य पञ्चाशतितमोऽध्यायस्य चतुर्दशोऽद्यन्तपर्यन्तश्लोकानां एकीभूतं, अनुक्रमेण, भावपूर्णं, श्रद्धायुतं संस्कृतनिवेदनम्। यदा धर्मात्मनः पृथिव्याः भारहरणाय, विंशत्यधिकत्रयाणां सेनानां विनाशाय, भगवतः श्रीकृष्णस्य अवतारः जातः, तदा दशार्हसुतौ—श्रीकृष्णः सङ्कर्षणश्च—सामरस्याय समुन्नद्धौ, शस्त्राणि गृहीत्वा, स्वल्पसेनया सह, युद्धाय सन्नद्धौ अभिजग्मतुः। हरिः दारुकं सारथिं कृत्वा, शङ्खं दध्मौ; तेन शत्रुसैनिकानां हृदयं भयकम्पेन व्याप्य अभवत्। ते दृष्ट्वा मगधराजः, श्रीकृष्णं निन्दन्, अवदत्—“हे कृष्ण, अधम पुरुषाणां, त्वया सह युद्धं न करिष्यामि, बालत्वात् लज्जायाः कारणात्; न च त्वया, येनान्येषां पृष्ठे स्थितं, मूढ, गच्छ, स्वजनघ्न, न युद्धं करिष्यामि।” ततो रामं प्रति—“त्वं चेत् श्रद्धावान्, युद्धं कुरु, वीर्यं दर्शय; वा तव शरीरं मम बाणैः निहत्य, स्वर्गं गच्छ, वा मां हनिहि।” श्रीभगवानुवाच—“सत्यं, वीराः न स्तुवन्ति, केवलं कर्मणा वीर्यं दर्शयन्ति। वयं मृत्युप्राप्तस्य दुःखितस्य वचनं न मन्यामहे, राजन्।” ततः शुकः उवाच—मगधराजपुत्रः, जारासन्धः, महाबलसेनया, रथगजाश्वध्वजैः परिवृत्य, द्वौ माधवौ समभ्यधावत्, यथा वायुर्वारिधूमैः सूर्याग्निं संवृत्य गच्छेत्। युद्धमध्ये, नारायणरथं गरुडचिह्नितं, सङ्कर्षणरथं तालचिह्नितं दृष्ट्वा, स्त्रियः पुरातनस्तम्भेषु, प्रासादेषु, द्वारपृष्ठेषु शरणं गत्वा, शोकार्ताः, मोहिताः अभवन्। हरिः, स्वसैन्यं—देवाद्यैः पूजितं—पुनः पुनः शत्रुसैन्यस्य तीक्ष्णबाणवृष्ट्या पीडितं दृष्ट्वा, शार्ङ्गधनुषः गर्जितेन शब्दं कृत्वा, युद्धारम्भम् अकरोत्। सः, तूणीरात् बाणान् आकृष्य, तान् धनुषि स्थापयित्वा, तीक्ष्णान् बाणान् सृजन्, रथगजाश्वपदातीन् निपात्य, चक्रं हस्तात् नापसर्पत्। गजाः भग्नदन्ताः, अश्वाः छिन्नग्रीवाः, रथाः हताश्वध्वजसारथिप्रधानाः, पदातयः छिन्नबाहुः, जङ्घा, ग्रीवा, भूमौ पतिताः। गजानां, अश्वानां, नराणां छिन्नाङ्गानि, रक्तनदीः शतशः प्रवहन्ति; तत्र बाहुः, अश्वशीर्षाणि, मनुष्यकपालानि, कूर्मवत् शरीराणि, हतगजाश्वयोधिनां शवैः पूर्णानि। ताः रक्तनदीः, बाहुवेलाः, केशशैवालाः, धनुषः प्रवाहाः, शस्त्रसमूहेन अवरुद्धाः, भयानकवर्तुलानि परिघैः, रत्नमुक्ताभरणशिलास्फुरितानि। तस्मिन् संग्रामे, सङ्कर्षणः, अनन्ततेजाः, गदया गर्वितान् शत्रून् निपात्य, भीरूणां भयम्, वीराणां हर्षम्, योधानां परस्परविनाशम् उत्पाद्य, युद्धे स्थितः। मगधराजस्य सेना, अग्निसमुद्रवत् विशालभीषणा, तेन संरक्षिता, दुर्लङ्घ्या, वासुदेवपुत्राभ्यां, लोकविलासिनाभ्यां, विनष्टा। यस्य अनन्तगुणशक्तिः, त्रैलोक्यस्य सृष्टिस्थितिलयम् स्वलीलया करोति, तस्य शत्रुनिग्रहः न आश्चर्यः; तथापि, मर्त्यलोकस्य हिताय, वर्ण्यते। रामः, जारासन्धं, महाबलम्, रथनाशे, सेनानां विनाशे, सिंहः अन्यसिंहमिव, बाहुबलात् गृहीत्वा। गोविन्दः, तं मानववरुणपाशैः बध्नात् इति, शत्रून् हत्वा, किञ्चित् कार्यं साधयितुम्, तं न बबन्ध। लोकनाथाभ्यां मुक्तः, वीरशिरोमणिः, लज्जितः, तपस्यां प्रवृत्तः, राजभिः मार्गे निरुद्धः। यदुभिः, शुद्धार्थवाक्यैः, साधारणदृष्ट्या, तस्य पराजयः स्वकर्मफलात् अभवत्। सेनायाः विनाशे, बार्हद्रथवंशराजः, भगवत् द्वारा उपेक्षितः, मगधं प्रतस्थे, विषण्णचित्तः। मुकुन्दः, अविक्लितबलः, शत्रुसैन्यसागरं तरित्वा, देवैः पुष्पवृष्ट्या, स्तुत्या च पूजितः। मथुरावासिनः, निर्भयाः, आनन्दिताः, तं समागत्य, रथिकैः, सूतः, बन्दिभिः, गीतं कृत्वा, जयघोषं अकरोत्। शङ्खमृदङ्गनादैः, तुर्यनिनादैः, भगवतः प्रवेशः नगरे, वीणावाद्य, बांसुरी, मृदङ्गैः सह अभवत्। रजः छिक्तं, जनाः हृष्टाः, पताकाभिः भूषिताः, वेदघोषैः गुञ्जिताः, सुमण्डितद्वारैः शोभिताः। स्त्रियः, हारदध्यमुद्गमशालिभिः, प्रेमपूर्णदृष्ट्या, भगवन्तं पूजयन्ति स्म। युद्धलभ्यं, अनन्तं, वीराभरणैः भूषितं धनं, भगवता यदुनृपाय समर्पितम्। एवं मगधराजः, सप्तदशाक्षौहिण्याः बलसमेतः, कृष्णरक्षितैः यदुभिः पुनःपुनः संग्रामं अकरोत्। वृष्णयः, कृष्णतेजसा, तं बलं विनाश्य, जारासन्धः, स्वबलविनाशे, मित्रैः परित्यक्तः, निर्गतः। अष्टादशे युद्धे, नारददूतः, यवनः, मध्यं आगतः। सः बाहुल्येन, त्रिमिलियनम्लेच्छसेनया, मथुरां घेरित्वा, नरलोके अप्रतिमः, वृष्णिसमवर्णं श्रुत्वा, युद्धाय समुपस्थितः। तं दृष्ट्वा, कृष्णः सङ्कर्षणेन सह, चिन्तयामास—“धिक्! यदुभ्यः उभयतः महाप्रसवः आगतः।” “यवनः अद्य, महाबलः, अस्मान् घेरति; मगधराजः अद्य, श्वः, वा परश्वः आगमिष्यति।” “यदि जारासन्धः युद्धे प्रवृत्ते आगच्छेत्, सः अस्माकं स्वजनं हन्याद्, वा, बलवता, तान् स्वपुरीं नयेत्।” “तस्मात्, अद्य दुर्गं निर्मास्यामः, यदुभ्यः दुर्गमं, तत्र स्वजनं स्थापयित्वा, यवनं विनाशयिष्यामः।” तदनन्तरं, भगवता, विचिन्त्य, द्वादशयोजनविस्तीर्णं, समुद्रे, अद्भुतं पुरं निर्मितम्। तत्र त्वष्टुः कौशलम्, वास्तुविद्यायाः अनुसारेण, सड्कायाः, चौर्याः, मार्गाः, सम्यक् रचिताः, द्रष्टुं शक्यः। दिव्यवृक्षोपवनैः, अद्भुतवनैः, सुवर्णशिखरैः, स्फटिकप्रासादद्वारैः अलङ्कृतम्। रजतसुवर्णशिखरैः, सुवर्णकलशैः भूषितकोष्ठैः, मणिमण्डितगृहैः, महापन्नपटलैः शोभितम्। दिक्पालगृहैः, प्रियतमानां निवासैः, चतुर्वर्णजनैः, यदुदेवगृहैः पूर्णं, पुरं स्फुरत्। एवं श्रीकृष्णसङ्कर्षणयोः, पृथिव्याः भारहरणं, मगधराजस्य पराजयः, यदुवंशस्य रक्षणं, दिव्यनगरनिर्माणं च, भगवतोऽनन्तलीलायाः, लोकहिताय, वर्ण्यते।