यदुश्रेष्ठयोः श्रीकृष्णस्य च सङ्कर्षणस्य कार्यं पृथिव्याः भारहरणं धर्मस्य रक्षणं च आसीत्। तयोः मनसि स्थितं यत्—मगधराजस्य सैन्यं, अक्षौहिणीसंख्यायुक्तं, सैनिकैः अश्वैः रथैः गजैः च समायुक्तं, विनाशनीयम्; किन्तु मगधराजः न हन्तव्यः, यतः सः पुनः सैन्यं संयोजयिष्यति। भगवतः अवतारस्य प्रयोजनं तद्वै—पृथिव्याः भारं मोक्तुं, साधूनां रक्षणं, अन्येषां विनाशं च। धर्मरक्षणाय, अधर्मस्य काले काले प्रादुर्भावाय, भगवान् अन्यं रूपं अपि धत्ते। एवं गोविन्दः चिन्तयन् आसीत्, तदा दिव्ये द्वे रथे, सूर्यसमप्रभे, सर्वसाज्ज्ययुक्ते, आकाशात् सह सारथिभिः अदृश्येताम्। प्राचीनानि दिव्यानि शस्त्राणि अपि तत्र सम्प्राप्तानि; तानि दृष्ट्वा हृषीकेशः सङ्कर्षणं प्रति उवाच—"पश्य, महाभाग, यदूनां आपदं, भूमौ अवतीर्णानां प्रभो; अत्र तव रथः, तव प्रियाणि शस्त्राणि च।" "एतदर्थमेव वयं जाताः, साधूनां सुखद प्रभो; पृथिव्याः भारं, त्रिंशद्विंशति सैन्यरूपं, अपाकर्तव्यम्।" इति तयोः संवादे सति, दशार्हपुत्रौ, पुरातनकलायुद्धनिष्ठौ, शस्त्रैः सज्जीक्रियमानौ, अल्पसैन्येन सह, युद्धाय निर्जग्मतुः। हरिः, दारुकं सारथिं कृत्वा, शङ्खं दध्मौ; तदा शत्रुसैन्यस्य हृदयेषु भयम् कम्पनं च उत्पन्नम्। तौ दृष्ट्वा मगधराजः उवाच—"हे कृष्ण, अधम पुरुष, त्वया सह युद्धं न इच्छामि, बालत्वात् लज्जया च; न च त्वया, अन्येषां पृष्ठे स्थितेन, मन्दात्मन्—गच्छ, स्वबन्धुविनाशक, न युद्धं करिष्यामि।" "त्वं तु, राम, यदि श्रद्धा अस्ति, युद्धं कुरु, वीर्यं दर्शय; अथवा शरीरं त्यज, मम शरैः छिन्नं, स्वर्गं गच्छ, वा मां हनिहि।" इति। तदा भगवान् उवाच—"सत्यं, वीराः न गर्वं कुर्वन्ति, केवलं स्ववीर्यं दर्शयन्ति। वयं तव, मृत्युप्रसङ्गे क्लिष्टस्य, वचनं न मन्ये, राजन्।" शुकः उवाच—जरापुत्रः ततः द्वौ माधवौ महाबलसैन्येन, रथैः गजैः अश्वैः पताकाभिः च सम्वृत्य, सूर्याग्निमिव मेघधूलिपुञ्जैः आवृत्य, अभ्यधावत्। स्त्रियः, हरिरामयोः गरुडताललाञ्छनचिह्नितयोः रथयोः युद्धमध्ये दृष्ट्वा, पुरातनगृहशिखरद्वारेषु शरणं गत्वा, शोकमोहाभ्यां अभिभूताः। हरिः, स्वसैन्यं देवदानवसम्बोधितं, शत्रुसैन्यस्य तीक्ष्णबाणवर्षैः पुनः पुनः पीड्यमानं दृष्ट्वा, शार्ङ्गधनुषः घोषं घोरं कृत्वा, शत्रुषु भयम् उद्पादयत्। ततः, कुटिलबाणान् निष्क्रान्त्य, रथान् गजान् अश्वान् पदातीन् च हत्वा, चक्रं हस्तात् न विसृज्य, शत्रुसैन्यं क्षयं निनाय। गजाः भग्नदन्ताः, अश्वाः छिन्नग्रीवाः, रथाः हताश्वपताकासारथिप्रधानाः, पदातयः छिन्नबाहुःजंघग्रीवाः च भूमौ निपेतुः। गजाश्वमानुषाङ्गच्छेदैः, रक्तनद्यः शतशः प्रवाहिताः, बाहुशिरोऽश्वशीर्षकच्छपकायैः पूर्णाः, हतगजाश्वयोधिभिः आकुलाः। तासां नदीनां तरङ्गाः बाहवः, जलशैवालानि केशाः, प्रवाहाः धनुः, शस्त्रपुञ्जैः अवरुद्धाः; घोरवर्त्मानि कटकवर्तुलानि, रत्नमुक्ताभरणशिलाभिः द्योतिताः। सङ्कर्षणः, अपरिमेयतेजाः, गदया गर्वितान् शत्रून् हत्वा, भीरुषु भयम्, वीरुषु हर्षं च उत्पाद्य, योधान् परस्परं नाशयन् युद्धे स्थितः। मगधराजरक्षितं, अग्निसागरमिव घोरं, विशालं सैन्यं, वसुदेवपुत्राभ्याम्, विश्वविलासिनाभ्याम्, सर्वथा विनष्टम्। यस्य अनन्तगुणशक्तिः, त्रिलोक्याः सृष्टिस्थितिलयहेतुर्भूतः, भगवतः शत्रुनिग्रहः न विस्मयः; तदपि लोकानां कृते वर्ण्यते। रामः, जरासन्धं, महाबलिनं अपि, रथविनष्टे, सैन्ये हते, सिंहः अन्यसिंहमिव, बलात् गृहीत्वा। गोविन्दः, मानववरुणपाशाभिः बन्धनं रुद्ध्वा, शत्रुषु हतेषु, किञ्चित् कार्यं साधयितुं, तं न बबन्ध। जगद्वरेण मुक्तः, वीरवर्यः, लज्जितः, तपस्यां नियोज्यमानः, राजभिः मार्गे निरुद्धः। शुद्धार्थवाक्यैः, साधारणदृष्टिप्रसादैः, यदुभिः तस्य पराजयः स्वकर्मफलात् अभवत्। सैन्ये सर्वे विनष्टे, बार्हद्रथवंशीयः राजा, भगवता उपेक्षितः, मगधं प्रत्यगच्छत्, मनसि व्यथितः। मुकुन्दः, बलं अविक्षतं कृत्वा, शत्रुसैन्यसागरं तरित्वा, देवैः पुष्पवृष्ट्या, स्तुतिभिः च सम्मानितः। मथुरावासिनः, दुःखरहिताः, हर्षपूर्णचित्ताः, तं समीपं गत्वा, रथचारणगायकैः विजयम् गीतवन्तः। शङ्खाः, ढक्काः, तुर्याः, भेरीः च निनादिताः; प्रभुः वीणावेणुमृदङ्गैः सह नगरं प्रविष्टः। विपणिः सम्प्रिक्ताः, जनाः हृष्टाः, पताकाभिः भूषिताः, वेदध्वनिभिः गुञ्जिताः, शोभितद्वारैः अलङ्कृताः। नार्यः, मालयाः, दधि, अंकुरितधान्यैः तं पूजयन्त्यः, प्रेमपूर्णचक्षुषा तं वीक्षन्त्यः। युद्धे प्राप्तं, अनन्तं, वीरभूषणयुक्तं, सर्वं धनं प्रभुः यदुनृपाय समर्पितवान्। मगधराजः, सप्तदशाक्षौहिणीसमान्येन, यदुभिः, कृष्णरक्षितैः, पुनः पुनः युद्धं कृतवान्। वृष्णयः, कृष्णतेजसा शक्ताः, तस्य सैन्यं सर्वं विनाशितवन्तः; स्वसैन्ये हते, राजा मित्रैः परित्यक्तः, निर्गतः। अष्टादशमं युद्धं आरभ्यमाणं दृष्ट्वा, नारदप्रेषितः वीरः, यवनः, मध्ये आगतः। यवनः, त्रिमिलियनम्लेच्छसैन्येन, मथुरां घेरित्वा, नरलोके अप्रतिमः, वृष्णिसमर्थान् श्रुत्वा, आगतः। तं दृष्ट्वा, कृष्णः सङ्कर्षणेन सह, चिन्तयन् उवाच—"हाय, यदूनां द्वाभ्यां दिशाभ्यः महती आपद् आगता।" "अयं यवनः, अतिबलवान्, अद्य अस्मान् घेरति; मगधराजः अपि अद्य, श्वः, परश्वः वा आगमिष्यति।" "यदि जरासन्धः युद्धे प्रवृत्ते आगच्छेत्, सः वा अस्माकं बान्धवान् हनिष्यति, अथवा बलवान् सन्, तान् स्वनगरं नेतुम् शक्तः।" इति भगवतोः कृत्ये, यदूनां युद्धे, मगधराजयवनयोः च आक्रमणे, श्रीकृष्णसङ्कर्षणयोः धर्मरक्षणाय, पृथिव्याः भारहरणाय, महद् युद्धम् अभवत्।