भगवान् श्रीकृष्णः मनसा चिन्तयन् अवदत्—“यः एषः पृथिव्याः भारः, येन मगधराज्ञा सर्वे अधीनराजाः संयोज्य एकत्रिताः, तं सैन्यम् अहं विनाशयिष्यामि। एतानि अक्षौहिणीसंख्यानि सेनान्यः, सैनिकाश्वरत्नगजयुक्तानि, नाशयितव्याः; किन्तु मगधपतिं न हन्तव्यम्, सः पुनः सैन्यम् समाहर्तुम् अर्हति। एष एव ममावतरणस्य प्रयोजनम्—भूमेः भारस्य अपहरणं, साधूनां रक्षणं, अन्येषां च नाशनम्। धर्मस्य रक्षणार्थं, यदा कदा च अधर्मः उद्भवति, तदा तस्य निवारणाय अपि अहम् अन्यतनुं गृह्णामि।” एवं गोविन्दः चिन्तयन् आसीत्, तदा सहसा दिवः सूर्यसमप्रभौ रथौ, सारथिसम्पन्नौ सर्वोपकरणसहितौ, आकाशात् प्रादुरभवताम्। दिव्यानि च प्राचीनानि आयुधानि तत्रैव आकस्मात् प्रादुर्भूतानि। तानि दृष्ट्वा हृषीकेशः सङ्कर्षणं प्रति उवाच—“पश्य, आर्य, यदूनां एषा विपत्तिः, हे भूम्यवतारिणां प्रभो, अत्र तव रथः प्रियतमानि च आयुधानि। अस्मिन्नर्थे एव वयं जाताः, साधूनां सुखदायक प्रभो, भूमेः भारं, त्रयोविंशत्सैन्यरूपं, अपाकुरु।” एवं परस्परं मन्त्रयित्वा, दशार्हसुतौ, प्राचीनकाले अपि युद्धाय सज्जौ, आयुधैः समलङ्कृतौ, स्वल्पेन सैन्येन सह प्रस्थितौ। हरिः दारुकं सारथिं कृत्वा, प्रस्थितः, शङ्खं दध्मौ; तदा रिपुसैनिकानां हृदये भयम् कम्पनं च समुत्पन्नम्। तौ दृष्ट्वा, मगधराजा अब्रवीत्—“हे कृष्ण, अधम पुरुष, त्वं बालेन साकं युद्धुं न इच्छामि, लज्जया; न च त्वया, येनान्येषु पृष्ठे स्थितः, मूढ, गच्छ, बन्धुविनाशक, न त्वया सह युद्धं करिष्यामि।” “त्वं तु, राम, यदि श्रद्धां धारयसि, युद्ध्यस्व, स्ववीर्यं दर्शय; मया बाणैः छिन्नं शरीरं त्यक्त्वा स्वर्गं वा गच्छ, मां वा हन्याः।” श्रीभगवान् उवाच—“वीराः तु न भाषन्ते, केवलं कर्मणा तेजः दर्शयन्ति; वयं तु मृत्युं समीपमुपगतम् उद्विग्नं च वदन्तं न मन्यामहे, हे नृप।” शुक उवाच—ततः जरासन्धपुत्रः तौ माधवौ, महता सैन्येन, रथगजाश्वध्वजैः परिवृत्य, सूर्याग्निवत् धूलिध्वजैः वातेन आच्छादितौ, अभ्यधावत्। युद्धमध्यगौ हरिरामरथौ, गरुडताळचिह्नितौ दृष्ट्वा, स्त्रियः प्राचीनशैलप्रासादद्वाराणि शरणं गत्वा, शोकमोहाभिभूताः अभवन्। हरिः स्वसैन्यम्, यत् देवासुरैः पूजितम्, रिपुसैन्यस्य तीव्रबाणवृष्ट्या पुनः पुनः पीड्यमानम् आलोक्य, परमं शार्ङ्गधनुः घोरनिस्वनेन व्यनादयत्। ततः सः, तूण्यात् बाणान् आदाय, धनुः सज्य कृत्वा, तीक्ष्णशरवर्षं मुमोच; तेन रथगजाश्वपदातीन् निपातितवान्, चक्रं च तस्य हस्तात् कदापि न अपसृतम्। गजानां दन्तभङ्गैः पतितान्, अश्वानां शिरच्छेदैः पतितान्, रथानां च अश्वध्वजसारथिनेतृहतानां, पदातीनां भुजोरुग्रीवच्छेदैः पतितानां, बहून् अपश्यत्। गजाश्वनरशरीरच्छेदैः शतशः रक्तनद्यः प्रवहन्त्यः, भुजशिरोऽश्वशिरःकच्छपशरीरैः पूरिताः, मृतगजाश्वयोधिभिः आकुलाः। तासां नदीनां तरङ्गाः भुजैः, वारिपद्मानि केशैः, प्रवाहाः धनुषा, शस्त्रगुच्छैः पूरिताः, घोरवर्त्मानि परिघचक्रैः, रत्नमुक्ताफलैः शोभिताः। तस्मिन् संग्रामे सङ्कर्षणः, अपरिमेयतेजाः, गदां प्रगृह्य, दर्पितान् रिपून् निपात्य, भीरुषु भीतिं, वीर्येषु हर्षं च जनयन्, समरे समरे योधान् नाशयन् तस्थौ। सा सेना, अग्निसागरवत् भीषणा, मगधराजेन रक्ष्यमाणा, दुस्तरापि, वासुदेवसुताभ्यां, येषां क्रीडा लोके परमाऽस्ति, सम्पूर्णतः विनाशिता। यस्य अनन्तगुणशक्तिः स्वलीलया त्रिलोक्याः सृष्टिस्थितिसंहारं करोति, तेन रिपूनां निग्रहः असाधारणः नास्ति; तथापि मर्त्यलोकहिताय वर्ण्यते। रमः, जरासन्धं, महाबलं अपि, रथभङ्गसैन्यविनाशानन्तरं, सिंहः इव अन्यसिंहम्, बाहुबलात् जग्राह। गोविन्दः, शत्रूणां निपातनानन्तरं, तं मानववरुणपाशाभ्यां न बन्धयिष्यन्, किञ्चित् अर्थं साधयितुम् इच्छन्, तं निरुद्धवान्। मुक्तः सः, लोकनाथाभ्याम्, वीरवर्यः, लज्जितः, तपस्यां मनः कृत्वा, राजभिः मार्गे निरुद्धः। शुद्धार्थवाक्यैः, सामान्यदृष्ट्या अपि, तस्य पराजयः यदुभिः स्वकर्मफलात् अभवत्। हतसर्वबलः सः, बर्हद्रथवंशजः, भगवता अवज्ञातः, मगधं प्रतिजगाम, चित्तविक्षिप्तः। मुकुन्दः, अविजितबलः, रिपुसैन्यसागरं तीर्त्वा, देवैः पुष्पवृष्ट्या स्तुतश्च अभवत्। मथुरावासिनः, क्लेशरहिताः, आनन्दितचित्ताः, तम् उपेत्य, तस्य जयगानं सूतमागधवन्दिभिः कृतम्। शङ्खदुन्दुभिनिनादः, बहुवीणावाद्यश्च, प्रभोः नगरप्रवेशे वल्लकीवेणुमृदङ्गैः सह समजनि। रथ्याः प्रक्षालिताः, जनाः प्रमुदिताः, पताकाभिरलङ्कृताः, वेदघोषेण गुञ्जन्त्यः, तोरणैः शोभिताः च। स्त्रीभिः मालादधिघृतशस्यैः, स्नेहपूर्णदृष्टिभिः, सः पूजितः। युद्धे प्राप्तं, अनन्तं, वीरभूषणयुक्तं, सम्पदां सर्वं, भगवता यदूनां नृपतये समर्पितम्। एवं मगधाधिपः, सप्तदशाक्षौहिणीबलसमेतः, बारं बारं कृष्णरक्षितैः यदुभिः समरं चकार। वृष्णयः, कृष्णतेजसा सम्वृद्धाः, तं सर्वं बलं नाशयामासुः; स्वबलविनाशे, राजा स्वमित्रैः परित्यक्तः, प्रस्थितवान्। अष्टादशमे युद्धे, येन नारदेन प्रेषितः, यवनः समरमध्यं प्रविष्टः। सः म्लेच्छसैन्यत्रयकोटिसंयुतः, मनुष्येषु अद्वितीयः, वृष्णीनां समकक्ष्यः इति श्रुत्वा, मथुरां परिवेष्टितवान्। तं दृष्ट्वा, कृष्णः सङ्कर्षणेन सह, चिन्तयामास—“हा, महान् आपद् यदूनां उभयतः आगता।” अयं यवनः, अतिबलवान्, अद्य अस्मान् परिवेष्टयति; मगधराजा अपि अद्य, श्वो वा परश्वो वा आगमिष्यति। एवं श्रीमद्भागवते वर्णितं, श्रीकृष्णसङ्कर्षणयोः भूमेः भारापहरणाय, धर्मसंरक्षणाय, दुष्टनिग्रहाय च दिव्यलीला सम्यग् प्रवृत्ता।