मगधराजः जरासन्धः त्रयः च विंशतिः अक्षौहिण्यः सैन्यानि समन्तात् यदुपुरीं मथुरां सर्वतः परिवृत्य समरभूमौ प्रविश्य तिष्ठति स्म। तस्य महासैन्यस्य समुद्रवत् प्रपूर्यमाणस्य तथा स्वनगरे एवमुपस्थिते भयाकुलजनसमुदाये दृष्ट्वा श्रीकृष्णः स्थितिं विचिन्तयामास। मानववपुषा अवतीर्णः भगवान् हरिः स्वावतरणस्य हेतुम्, देशकालादीन् च विचारयन्, मनसि ममर्ष। सः चिन्तयामास—‘मगधराजेन सर्वेषां निगृहीतानां नृपतीनां सैन्यानि एकत्र संगृहीतानि, यानि भूमेः भाररूपेण समागतानि, तानि अहं नाशयिष्यामि। अक्षौहिण्याख्यैः सैन्यैः सहितानि रथाश्वगजपत्तिसंयुतानि विनाशनीयानि, न तु स्वयं मगधराजा हन्तव्यः; सः पुनः सैन्यं संहर्तुम् अर्हति। ममावतरणस्य मुख्यः प्रयोजनम् एतदेव—भूमेः भारं शमयितुम्, साधूनां परित्राणाय, अन्येषां च नाशाय। धर्मस्य रक्षणाय, धर्मस्य चोपघाते काले, अन्यदपि शरीरं मया धृतम् अस्ति।’ एवं गोविन्दस्य ध्यायतः, सहसा दिवः द्वौ रथौ सूर्यसमप्रभौ, सर्वोपकरणैः सारथिभिः च सुसज्जितौ, अवतीष्टाम्। दिव्यानि पुराणानि शस्त्राणि अपि तत्रैव सञ्जज्ञिरे; तानि दृष्ट्वा हृषीकेशः सङ्कर्षणं वाक्यमुवाच—‘पश्य महाभाग, यदूनां प्राप्तं महद् आपदं, हे पृथिव्याः अवतीर्णानां प्रभो; अत्र तव रथः तव च प्रियतमा आयुधानि। एतस्मिन्नेव हेतोः वयं जातौ, धर्मसंरक्षणाय, साधूनां सुखदायिनौ; भूमेः भाररूपाणि त्रयः च विंशतिः सैन्यानि अपाकर्तुम्।’ एवं समनुज्ञाय, दशार्हात्मजौ तौ पुरातनं युध्याय सज्जीक्रियमानौ, अल्पेन सैन्येन सह, शस्त्राणि गृह्य निर्जग्मतुः। हरिः दारुकं सारथिं कृत्वा रथेन निर्गम्य, शङ्खं दध्मौ; तेन रिपुसैन्येषु हृदयानि भयकम्पाभ्यां समाकुलानि अभवन्। तौ दृष्ट्वा मगधराजः अवदत्—‘हे कृष्ण, नराधम, अहम् त्वया बालकत्वात् लज्जया न युद्धं इच्छामि; न च त्वया, येनान्येषु निहितः असि, मन्दात्मन्; गच्छ, बान्धवघातक, न त्वया सह युद्धं करिष्यामि। त्वं तु, राम, यदि श्रद्धां धारयसि, युद्धं कुरु, वीर्यं दर्शय; मम बाणैः छिन्नदेहः स्वर्गं गच्छ वा, अथवा मां जहि।’ भगवान् उवाच—‘वीराः तु न कदापि गर्वं कुर्वन्ति; केवलं स्ववीर्यं दर्शयन्ति। वयं तु मृत्युप्राप्तस्य क्लिष्टस्य वचः न मन्यामहे, हे नृप।’ शुक उवाच—ततः जरासन्धपुत्रः तौ माधवौ, महता सैन्येन, रथगजाश्वपताकाभिः परिवृत्य, सूर्याग्निवत् धूलिपुञ्जैः संवृताविव, समरभूमौ अभ्यधावत्। स्त्रियः तु, हरीरमयोः गरुडताळचिह्नितयोर् रथयोः, रणमध्ये स्थितयोः, प्राचीनगोपुरतोरणेषु शरणं गत्वा, शोकमोहाभ्याम् अवाकुल्यन्त। हरिः स्वं सैन्यं, देवासुरैः पूजितं, प्रतिपक्षसैन्यस्य तीक्ष्णबाणवर्षेण पुनः पुनः पीड्यमानं दृष्ट्वा, स्वं शार्ङ्गधनुः घोरनिःस्वनेन विनद्यमानं चकार। सः, तुर्णम् इषुभिः सज्यं कृत्वा, तीक्ष्णैः शरैः रथान् गजान् अश्वान् पदातीन् च पतयन्, चक्रं हस्तात् नापसर्पत्। दन्तच्छिन्नाः गजाः भूमौ पेतुः; शरच्छिन्नग्रीवाः अश्वाः अपतन्; रथाः, स्वाश्वपताकासारथिप्रधानेषु निहतेषु, पत्तयश्च भुजोरुग्रीवच्छेदिताः, सर्वत्र विप्रकीर्णाः। गजाश्वमानुषाङ्गच्छेदैः रुधिरनद्यः शतशः प्रवहन्त्यः, बाहुपृष्ठशिरोमुखैः, अश्वशिरोमानवकपालैः, कूर्मवत् पृष्ठैः, हतानां गजाश्वयोधिनां शवैः पूर्णाः। तासां नदीनां बाहुवेलाः, केशजलकुल्यः, धनुषः प्रवाहाः, शस्त्रसमूहैः तडागाः, घूर्णमानखड्गवर्त्मभिः घोरवर्तुलाः, मणिमुक्ताभरणशिलाभिः च दीप्ताः। तत्र सङ्कर्षणः, अप्रमेयप्रभवः, गदया दर्पितान् शत्रून् निपात्य, भीरुषु भयम्, शूरेषु हर्षं च जनयन्, योधानां परस्परविनाशं चकार। सा सेना, अग्निसमुद्रवत् भयंकरा, मगधराजेन रक्षिता, दुर्निवार्येव, वासुदेवात्मजाभ्यां, लीलया जगति प्रसिद्धया, सम्पूर्णतः विनाशिता। यस्यानन्तगुणशक्त्या त्रिलोक्याः सृष्टिस्थितिलयाः स्वयमेव लीलया क्रियन्ते, तेन शत्रूणां निग्रहः न किंचिद् अद्भुतम्; तु मर्त्यानां हिताय वर्ण्यते। रामः, जरासन्धं, सत्त्वसमृद्धं, रथविनाशितं, सैन्ये निहते, सिंहः इव अन्यं सिंहं, बाहुबलात् गृहीत्वा। गोविन्दः, तस्य शत्रुषु निहतेषु, मानववरुणपाशाभ्यां बन्धनं न अकरोत्, किञ्चित् कार्यं साधयितुम् इच्छन्। सः, लोकनाथाभ्यां विमुक्तः, वीर्यश्लाघ्यः, लज्जाम् उपगम्य, तपोव्रताय मनः कृत्वा, राज्ञः मार्गे प्रतिहतः। शुद्धार्थवाक्यैः, सामान्यदृष्टिभिः अपि, तस्य पराजयः यदुभिः, स्वकर्मफलात्, प्राप्तः। सर्वे सैन्ये नष्टे, बर्हद्रथवंशजः सः नृपः, भगवता अवमानितः, मगधं प्रत्यगात्, क्लिष्टचित्तः। मुकुन्दः, अप्रतिहतबलः, रिपुसैन्यसागरं तरित्वा, देवैः पुष्पवृष्ट्या पूजितः, स्तुतः। मथुराजनाः, क्लेशरहिताः, प्रमुदितचित्ताः, तम् उपगम्य, रथकारशूतमागधगायकैः जयशब्दं कृतवन्तः। शङ्खदुन्दुभयोः घोषः, बहुधा भेरीशृङ्गनिनादः, वीणावेणुमृदङ्गैः सह, भगवान् पुरीं प्रविवेश। रथ्याः सिक्ताः, जनाः हृष्टाः, पताकाभिः विभूषिताः, वेदघोषैः प्रतिध्वनिताः, तोरणैः सुशोभिताः। स्त्रीभिः मालादधिघृताक्षतैः, प्रेम्णा सस्नेहम् ईक्षितः, सम्मानितः। युद्धे प्राप्तं सर्वं विभवम्, अनन्तं, वीराभूषणैः विभूषितं, भगवता यदुपतये समर्पितम्। एवं मगधराजः, सप्तदश अक्षौहिण्युत्तमेन बलसमेतः, कृष्णरक्षितैः यदुभिः पुनः पुनः युद्धं कृतवान्। वृष्णयः, कृष्णतेजसा समृद्धाः, तं सर्वं बलं नाशितवन्तः; स्वसैन्ये निहते, राजा स्वमित्रैः परित्यक्तः, निर्गतः। अष्टादशमे युद्धे, यत् समारभ्यमाणे, नारदेन प्रेषितः, यवनः वीरः, मध्यदेशे समुपस्थात्।