अथ कदाचिद् अप्रियवार्तां श्रुत्वा, राजा दुःखकोपसमन्वितः यदुकुलविनाशाय महद् उद्योगं चकार। सः त्रिभिः सह विंशत्या अक्षौहिणीभिः परिवृत्य, सर्वतः मथुरां यदुपुरीं पर्यवारयत्। तस्य बलस्य समुद्रवत् प्रवर्धमानस्य तथा स्वनगर्याः परिवेष्टनं च दृष्ट्वा, भयाकुलान् स्वजनान् च निरीक्ष्य, श्रीकृष्णः स्थितिं विचिन्तयामास। भगवान् हरिः मानववपुषा स्वावतारस्य हेतुम्, कालं देशं च कारणं च मनसि समाचिन्त्य, आत्मनः कर्तव्यं निर्णिनाय। सः चिन्तयामास—"एष बलसमूहः, पृथिव्याः भाररूपेण संचितः, मगधराजेन सर्वैः निगृहीतैः नृपतिभिः एकत्रितः, मया विनाशनीयः। अक्षौहिण्यः गण्यमानाः, यत्र सैनिकाः, अश्वाः, रथाः, गजाः च सन्ति, ताः विनाशनीयाः; मगधराजः तु न हन्तव्यः, सः पुनः सैन्यं संहरिष्यति। ममावतारस्य मुख्यः प्रयोजनं एतद् एव—पृथिव्याः भारं शमयितुं, साधूनां रक्षणं, अन्येषां च विनाशः। धर्मस्य रक्षणाय, धर्मस्य च उत्कर्षाय, यदा यदा अधर्मः प्रवर्धते, तदा तदर्थं अन्यदपि देहम् उपादधामि।" एवं गोविन्दे मनसि ध्यायति, सहसा दिवः द्वे रथ्यौ सूर्यसमप्रभे, सारथिभिः सर्वोपकरणैः सहिते, अवतरतुः। दिव्यानि च प्राचीनानि आयुधानि तत्रैव सञ्जज्ञिरे; तानि दृष्ट्वा, हृषीकेशः सङ्कर्षणं प्राह—"पश्य, आर्य, यदूनां सम्प्राप्तां विपत्तिं, भूमौ अवतीर्णानां प्रभो; एष ते रथः, प्रियाणि च आयुधानि। अस्मिन् एव हेतोः वयं जाताः, साधूनां सुखद, पृथिव्याः भारं, त्रयोविंशति सैन्यरूपं, अपाकर्तुम्।" एवं परस्परं मन्त्रयित्वा, दशार्हसुतौ, पुरातनसैन्याभरणौ, स्वायुधैः सज्जीकृत्य, लघुबलसमेतौ, रणाय निर्जग्मतुः। हरिः दारुकं सारथिं कृत्वा, प्रस्थानकाले शङ्खं दध्मौ; तदा शत्रुसैन्येषु भीतिः कम्पनं च समुत्पन्नम्। तौ दृष्ट्वा, मगधपतिः अवदत्—"कृष्ण, अधम पुरुषाणां, त्वया सह युद्धं कर्तुं न इच्छामि, बालकत्वात् लज्जया च; न च त्वया, परेषां पृष्ठे स्थितेन, मन्दात्मन्—गच्छ, बन्धुघातक, नाहं त्वया युद्धं करिष्यामि।" "राम, त्वं चेत् श्रद्धालुः, युद्धं कुरु, वीर्यं दर्शय; मम बाणैः छिन्नदेहः स्वर्गं गच्छ वा, वा माम् हन्याः।" श्रीभगवान् अवदत्—"सत्यं, वीराः न गर्वन्ते, केवलं स्ववीर्यं दर्शयन्ति। वयं तव मृत्युप्राप्तस्य क्लिष्टस्य वचांसि न मन्यामहे, राजन्।" शुक उवाच—ततः जरासुतः, महाबलसमेतः, रथैः, गजैः, अश्वैः, ध्वजैः च, तौ माधवौ संछाद्य, वात इव सूर्यं वह्निं च रजःपटलैः, समभ्यद्रवत्। तदा युद्धमध्यगते, गरुडताळलाञ्छनयुक्तं हरिरथं, ताळलाञ्छनसंयुक्तं रामरथं च, स्त्रियः दृष्ट्वा, प्राचीनगोपुरशिखरद्वारेषु शरणं गत्वा, शोकमोहसमाकुलाः अभवन्। हरिः, स्वसैन्यं देवासुरैः पूजितं, शत्रुसैन्यस्य तीव्रबाणवृष्ट्या पुनः पुनः पीड्यमानं दृष्ट्वा, शार्ङ्गधनुषः घोषेण गम्भीरं शब्दं कृत्वा, शत्रूणां मनांसि कम्पितवान्। ततः, कोशात् बाणान् आदाय, धनुषि सञ्चालयन्, तीक्ष्णान् शरवर्षान् विसृजन्, रथान्, गजान्, अश्वान्, पदातीन् च व्यधीत्; चक्रं च तस्य हस्तात् कदापि न व्यज्यत। भग्नदन्ताः गजाः पतन्ति स्म, छिन्नग्रीवाः अश्वाः पतिताः, रथाः, तेषां अश्वैः, ध्वजैः, सारथिभिः, नेत्रैः च हतानि, पदातयश्च छिन्नबाहुः, जङ्घाः, ग्रीवाः च क्षितौ क्षिप्ताः। गजानां, अश्वानां, नराणां च छिन्नाङ्गेषु, शतशः रुधिरनद्यः प्रवहन्ति, तत्र बाहुवेणवः, अश्वशिरांसि, नरमुण्डानि, कच्छपकायाः च, गजाश्वयोधशवसमाकुलाः। तानि रुधिरसरितः, बाहुवलयतरङ्गिण्यः, केशशैवालिन्यः, धनुष्प्रवाहाः, शस्त्रगणसंघुष्टाः, भयंकरवर्त्मन्यः परिघवर्तुलाः, रत्नमुक्ताभरणशिलास्फुटिताः च। तत्र सङ्कर्षणः, अप्रमेयतेजाः, गदया महाशत्रून् निपात्य, भीरूणां भीतिं, वीराणां हर्षं च जनयन्, समरे समभ्यधावत्। एवमेतत् सागराग्निसमं, मगधपतिना रक्षितं, दुस्तरं बलं, वासुदेवात्मजाभ्यां समूलं विनाशितम्, ययोः क्रीडा लोके परमास्ति। यस्य अनन्तगुणशक्त्या त्रिलोक्याः सृष्टिस्थितिलयाः स्वलीलया क्रियन्ते, तेन शत्रुविजयः न आश्चर्यं, किन्तु मर्त्यानां कृते वर्ण्यते। तदा रामः, भग्नरथस्य, हतसैन्यस्य च जरासन्धं, सिंहः इव सिंहम्, बलात् जघान। गोविन्दः तम् मानवपाशैः वरुणपाशैः च बन्धनं न कर्तुम् अयच्छत्, किञ्चिद् हेतोः साधनाय। मुक्तः सः, लोकनाथाभ्यां, वीरशिरोमणिः, लज्जमानः, तपसे मनः कृत्वा, मार्गे राजभिः निरुद्धः। शुद्धार्थवाक्यैः, सामान्यदृष्ट्या अपि, सः पराजयः यदुभिः प्राप्तः, स्वकर्मणां परिणामः। सर्वे सैन्ये नष्टे, बर्हद्रथवंशस्य राजा, भगवता तिरस्कृतः, मगधं प्रत्यगच्छत्, क्लेशितचित्तः। श्रीमुकुन्दः, अविघातबलः, शत्रुसैन्यसमुद्रं तीर्त्वा, देवैः पुष्पवर्षैः स्तुत्यशब्दैः च पूजितः। मथुरावासिनः, क्लेशरहिताः, हृष्टमानसाः, तम् उपगम्य, विजयगाथां सूतैः मागधैः बन्दिभिः च गायन्तः, आनन्दम् अवापुः। शङ्खदुन्दुभ्यः, बहुवादित्रशब्दः च, प्रभोः प्रवेशनसमये वीणाभिः, वंशीभिः, मृदङ्गैः च सह गुञ्जितम्। सिक्तमार्गाः, हृष्टजनाः, पताकाभिरलङ्कृताः, वेदघोषप्रतिध्वनिभिः, तोरणैः विभूषिताः च रथ्यानि। स्त्रीभिः माल्यैः, दध्ना, धान्यैः च पूजितः, स्नेहपूर्णदृष्टिभिः सस्मितं निरीक्षितः। यदृच्छया युद्धे प्राप्तं, अचिन्त्यं, वीरालङ्कृतं सर्वं धनं, भगवान् यदुपतये न्यवेदयत्। एवं मगधपतिः, सप्तदश अक्षौहिणीबलसमेतः, कृष्णरक्षितैः यदुभिः पुनः पुनः युद्धं चकार। वृष्णयः, कृष्णतेजसा समर्थिताः, सर्वं तद्बलं विनाशयामासुः; स्वबलविनाशे, मगधराजः स्वमित्रैः परित्यक्तः, स्वदेशं प्रतस्थे।