शुकदेवः उवाच— हे भारतश्रेष्ठ! कंसस्य भार्ये, अस्तिः प्राप्तिश्च, पतिस्मरणविह्वलिते, पितुः गृहम् अगच्छताम्। तत्र मगधराजस्य जरासन्धस्य, शोकार्तस्य, तयोः विधवाभावस्य कारणम् अखिलम् आख्यातम्। स राजा, तदशुभवार्तां श्रुत्वा, शोककोपसमन्वितः, यादववधाय महतीं यत्नम् अकरोत्। सः त्रयः विंशतिः अक्षौहिण्यः स्वसेनाः संनिवेश्य, सर्वतः मथुरां यादवपुरीं परिवव्रे। कृष्णः, स्वपुरं तथा भीतान् जनान् च, समुद्रकलाभिवृद्धां तां सेनां च दृष्ट्वा, स्थितिं विचिन्तयामास। भगवान् हरिः, मानुषवपुषा, स्वावतारस्य हेतुम्, कालदेशोपपत्तिं च, मनसि विचारयन्, इत्यचिन्तयत्— "एषा या पृथिव्याः भाररूपा सेना, यां मगधपतिना सर्वभूपालैः समाहूता, मया विनाशनीया। किन्तु मगधराजं न हन्तव्यम्, सः punarapi सेनां संनियोजयिष्यति। ममावतारस्य प्रयोजनम् एतदेव— पृथिव्याः भारहरणं, साधूनां रक्षणम्, अन्येषां च नाशः। धर्मसंस्थापनाय चान्यदपि रूपं मया गृहीतम्, यदा यदा च अधर्मः उद्भवति, तदा तस्य निवारणाय।" एवं गोविन्दे चिन्तयति, दिव्ये द्वे रथे, सूर्यसमप्रभे, सारथिसम्पन्ने, आकाशात् सहसा आविरभूताम्। तत्रैव प्राचीनानि दिव्यानि शस्त्राणि अपि समुपस्थितानि। तानि दृष्ट्वा, हृषीकेशः सङ्कर्षणं प्राह— "पश्य भद्र, यादवेषु प्राप्ताम् एतां महतीं आपदं, हे भूम्यवतारेश! अत्र तव रथः, तव प्रियशस्त्राणि च। अस्माभिः हि एतदर्थं जन्म कृतम्, साधूनां मोददायक! पृथिव्याः भाररूपं विंशति-त्रयम् अक्षौहिणीसंख्या सेनां निवारय।" एवमुपविवद्यमानौ दशार्हसुतौ, पुरातनयोधौ, कृतसंकल्पौ, स्वशस्त्रैः सज्जौ, अल्पेन सैन्येन सहितौ, रणाय निर्ययतुः। हरिः, दारुकं सारथिं कृत्वा, शङ्खं दध्मौ; तेन रिपुसैनिकानां हृदयोदरेषु भीतिः कम्पश्च समुत्पन्नः। तौ दृष्ट्वा मगधपतिः उवाच— "कृष्ण, पुरुषाधम! बालत्वात् त्वया संग्रामे न युध्ये, लज्जया च; त्वं चान्येषां पृष्ठे स्थितः, मन्दात्मन्, गच्छ, बन्धुघ्न, न त्वया संग्रामः मम।" "रम, त्वं चेत् श्रद्धालुः, युध्यस्व, वीर्यं दर्शय; अथवा मम बाणैः निहतो देहम् उत्सृज्य, स्वर्गं गच्छ वा, वा मां हन्याः।" श्रीभगवान् उवाच— "सत्यं, वीराः न गर्वं कुर्वन्ति, केवलं स्ववीर्यं दर्शयन्ति। वयं तव वचांसि न मन्यामहे, हे राजन्, मृत्युप्राप्तस्य विषण्णस्य च।" शुकदेवः पुनरुवाच— ततः जरासन्धसुतः महता सैन्येन, रथगजाश्वध्वजैः परिवृत्य, तौ माधवौ अभ्यधावत्, यथा वातः सूर्याग्नौ धूलिपटलैः संवृत्य। तत्र युद्धभूमौ, हरिरामयोः गरुडतालवृक्षलाञ्छितौ रथौ दृष्ट्वा, स्त्रियः प्राचीनगृहमण्डपतोरणेषु शरणं गत्वा, शोकमोहसमाविष्टाः अभवन्। भगवान् हरिः, स्वसैन्यं देवासुरैः पूजितम्, रिपुसैन्यस्य तीक्ष्णबाणवर्षैः पुनः पुनः पीड्यमानम् आलोक्य, परमं शार्ङ्गं धनुः घण्टानिनादेन घोषयामास। ततः कण्ठात् बाणान् आदाय, धनुः संनद्ध्य, तीक्ष्णशरवर्षं मुमोच; रथगजाश्वपदातीन् च निजघान; तथापि सुदर्शनचक्रं हस्तात् न व्यजहत्। गजाः भग्नदन्ताः बहवः पतिताः; अश्वाः छिन्नग्रीवाः चक्षुः; रथाः, हताश्वध्वजसारथिप्रधानाः, पदातयश्च, छिन्नबाहुजङ्घाकण्ठाः, भूमौ वितन्यन्ते। गजाश्वनराङ्गच्छेदात्, शतशः रक्तनद्यः प्रवहन्ति, भुजैः, अश्वशिरोभिः, नरमुण्डैः, कूर्मवद् कटिभिः, गजाश्वनरमृतशरीरैः पूरिताः। ताः नद्यः भुजतरङ्गाः, केशशैवालाः, धनुस्तरङ्गिण्यः, शस्त्रगुच्छनिःस्पन्दाः, भयानकवर्त्मनः, परिघप्रवर्तः, रत्नमुक्ताफलाभरणशिलास्फुरन्त्यः च। तस्मिन् संग्रामे, सङ्कर्षणः, अपारतेजाः, गदां प्रगृह्य, दर्पयुक्तान् रिपून् निघ्नन्, भीरूणां भयम्, वीराणां प्रमोदं च उत्पादयामास, यदा वीराः परस्परं विनाशयन्ति स्म। सा सेना, अग्निसमुद्रसन्निभा, मगधपतिना रक्षिता, दुस्तरापि, वासुदेवात्मजाभ्यां, विश्वलीलया, समूलं विनाशिता। यस्य अनन्तगुणशक्त्या, स्वलीलया, त्रिलोक्याः सृष्टिस्थितिसंहारः क्रियते, तेन रिपूनां निग्रहः किं विशेष्यते? तथापि मर्त्यलोकस्य हिताय, एषः वर्ण्यते। ततः सङ्कर्षणः, जरासन्धं, बलिनमपि, भग्नरथम्, हतान्यबलम्, सिंहः इव सिंहम्, बलात् जघान। गोविन्दः, शत्रुषु निहतेषु, मानुषवरुणपाशैः तं न बबन्ध, किञ्चित् कार्यसिद्धये। लोकनाथाभ्यां विमुक्तः, स वीरश्रेष्ठः, लज्जामन्वितः, तपस्यनिश्चयः, राजभिः मार्गे निरुद्धः। शुद्धार्थवाक्यैः, सामान्यदृष्ट्या च, तस्य यादवैः पराजयः स्वकर्मफलात् अभवत्। तस्य सर्वे सैन्यानि विनष्टानि सन्, बर्हद्रथवंशराजः, भगवता उपेक्षितः, मगधं प्रतस्थे, मनसा विक्लवः। मुकुन्दः, अक्षतबलः, रिपुसैन्यसागरं तीर्त्वा, देवैः पुष्पवृष्ट्या सुतुष्टैः स्तुतः च। मथुरावासिनः, क्लेशरहिताः, प्रमुदितचित्ताः, तं समीपम् आगत्य, रथकारसूतबन्दिनः जयशब्दैः स्तुतिं कृतवन्तः। शङ्खदुन्दुभयोः घोषः, बहुवीणाभेर्यः शब्दः, भगवान् पुरं प्रविशन्, वीणावंशीमृदङ्गैः सहितः, घोषयामास। सः मार्गाः सिक्ताः, प्रजाः प्रमुदिताः, पताकाभिः शोभिताः, वेदघोषैः प्रतिध्वनिताः, तोरणैः सुसज्जिताः। स्त्रियः माल्यदधियवैरर्चयन्त्यः, स्नेहमुदितलोचनैः तं निरीक्षन्त्यः, तं पूजयामासुः।