धनं तु यदधर्मेण सम्पाद्यते, तत् मूढैः परैः हर्यते, यथा मैत्रीमिव प्रपन्नैः जलं शोषयद्भिः जलौकाभिः। योऽपि स्वबुद्ध्या धर्मातिक्रमेणान्यान् पालयति, तस्य जीवितं धनं पुत्रादयश्च निरर्थकैः त्यज्यन्ते। स तु स्वयमेव पापं गृह्णन्, येषां कृते वित्ते न बुद्धिमान् आसीत्, तैः परित्यक्तः स्वस्यार्थे विफलः स्वधर्मात् विमुखः तमसि निपतति। तस्मात्, हे राजन्, इमं लोकं स्वप्न-मायामृगत्रिष्णिकासदृशं दृष्ट्वा, आत्मानमात्मना विज्ञाय, समचित्तः शान्तश्च भव, हे प्रभो। धृतराष्ट्रः उवाच— हे दानपते, यथा त्वं मम शुभानि वदसि, तथा अहं तव वचनैः न कदापि तृप्तोऽस्मि, यथा मृत्युमान् अमृतं प्राप्य न तृप्तिम् अनुभवति। तथापि, सौम्य, मधुराणि अपि वचनानि स्थिराणि न स्युः, हृदि यस्य पुत्रासक्तिपन्नगविषविक्षिप्तं, यथा विद्युत् नभसि न स्थायिनी। कः खलु भगवतोऽन्यथा कर्तुं शक्नोति, हे नर! यः यदुवंशे समागतः पृथिव्याः भारं हरितुम्। स एव स्वमायया जगत् सृजति, गुणान् विभजति, तत्र प्रविशति, तं तं परमेश्वरं, येन लीला दुर्निरीक्षा, संसारचक्रे विचरन्तं, नमामि। शुक उवाच— एवं राज्ञः भावमवगम्य, स यदुवर्यः स्वमित्रैः अनुमतः पुनः यदुपुरीम् अगच्छत्। स च रामकृष्णयोः समीपे सर्वं धृतराष्ट्रस्य पाण्डवेषु कृतं निवेदयामास, येन कृतार्थ्यं प्रेषितः स आसीत्। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे परमं हंससंहितायां दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे एकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। शुक उवाच— हे भारतश्रेष्ठ, कंसस्य भार्ये, अस्ति प्राप्ती च, पतिस्मृतिव्यथिते पितुः गृहम् अगच्छताम्। तौ च स्वपितरं मगधराजं जरासन्धं दुःखितं सर्वं विधवाकारणं न्यवेदयताम्। स राजा तदशुभं श्रुत्वा शोककोपसमन्वितः, महतीं यदुवंशविनाशाय प्रवृत्तिम् अकरोत्। स एकविंशत्यधिकैः अक्षौहिणीभिः परिवृत्य, यदुपुरीं मथुरां सर्वतः समन्तात् अभ्यरुणोत्। तस्य सेनां समुद्धूतसागरतरङ्गनिभां, स्वपुरं च समभ्यरुणोत्, जनाः च भयाकुलाः अभवन्, तदा कृष्णः तदवस्थां चिन्तयामास। भगवान् हरिः मानुषवपुषा स्वावतारकार्यम्, कालदेशोपपत्तिं च विचिन्त्य, मनसि निधाय चिन्तयामास— 'एषा सेना येन पृथिव्याः भारः संचितः, स मगधपतिना सर्वान् शासकान् संगृह्य उपनिता, तां विनाशयिष्यामि। अक्षौहिणीगणनां सेनां, पदाति-गज-तुरग-रथयुक्तां, हन्तव्यां, न तु मगधपतिं, स हि पुनः बलं संनयिष्यति। एष एव ममावतारकार्यम्— पृथिव्याः भारविनाशः, साधूनां रक्षणं, अन्येषां च नाशः। धर्मसंरक्षणाय चापि मया अन्यदपि शरीरं धृतं, यदा यदा अधर्मः प्रवर्धते, तदा तस्य निवारणाय।' एवं गोविन्देन चिन्त्यमाने, दिव्ये रथौ सूर्यसमप्रभौ, सारथिसम्पन्नौ, आकाशात् सहसा अवतीष्टेताम्। दैवी च प्राचीनास्त्राणि तत्रैव प्रादुरभवन्; तानि दृष्ट्वा हृषीकेशः सङ्कर्षणमिदम् उवाच— 'पश्य, महाबाहो, यदूनां विपत्तिं, अवतीर्णानां नाथ, एष ते रथः, प्रियास्त्रैः सह। एवमेव हि वयं जाताः, साधूनां सुखद, पृथिव्याः भारनाशाय, एकविंशत्यधिकैः सेनाभिः विख्यातम्।' एवं संमन्त्र्य, दशार्हसुतौ, पुरातनयोधौ, शस्त्रसज्जौ, स्वल्पबलसहितौ, युद्धाय निर्ययतुः। हरिः दारुकं सारथिं कृत्वा, शङ्खं दध्मौ; तेन रिपुसैनिकानां हृदयेषु भयं कम्पश्च समुत्पन्नः। तौ दृष्ट्वा मगधपतिः उवाच— 'कृष्ण, अधम, त्वया सह बालकत्वात् लज्जया न युद्धं इच्छामि; त्वं च अन्येषु निलीनः, मन्द, गच्छ, बन्धुघ्न, न त्वया युद्धं करिष्यामि। त्वं तु, राम, यदि श्रद्धास्ति, युद्धं कुरु, शौर्यं दर्शय; मम बाणैः छिन्नदेहः स्वर्गं वा गच्छ, वा मां हन्याः।' भगवान् उवाच— 'शूराः न हि गर्वं कुर्वन्ति, केवलं वीर्यं दर्शयन्ति; वयं तु मृत्युप्राप्तस्य दुःस्थितस्य वचनं न श्रुणुमः, हे राजन्।' शुक उवाच— ततः जरासुतः महता सैन्येन, रथगजाश्वध्वजसमाकीर्णेन, तौ माधवौ संवृत्य, यथा मारुतः सूर्याग्नौ रजःपटलैः संवृणोति, आक्राम्य युद्धाय प्रवृत्तः। स्त्रियः तु, हरिरामयोः गरुड-तालध्वजचिह्नयोर्युद्धमध्यस्थितयोः रथौ दृष्ट्वा, पुरातनगोपुरप्राकारद्वारगृहेषु शरणं गत्वा शोकमोहाभिभूताः। हरिः, स्वसैन्यं देवासुरैः पूजितं, रिपुसेनया तीक्ष्णबाणवर्षैः पुनः पुनः पीड्यमानं दृष्ट्वा, शार्ङ्गधनुषः घोषं घोरं निनादयामास। सः तु तूणाद्बाणान् आदाय, संधाय, तीक्ष्णान् शरान् विसृज्य, रथान् गजान् तुरगान् पदातीन् च व्यधात्; चक्रं च तस्य हस्तात् न प्रमुमुचे। गजाः भग्नदन्ताः पतन्ति स्म, अश्वाः छिन्नग्रीवाः; रथाः, हताश्वध्वजसारथिप्रधानाः, पदातयश्च छिन्नबाहुः, ऊरु, ग्रीवाः, क्षिप्ताः। गजाश्वमानुषविच्छिन्नाङ्गैः, शतशः रुधिरनद्यः प्रवहन्ति, बाहुः, अश्वशिरः, नरकपालानि, कच्छपवत् कटितनूनि, हतगजाश्वनरशवसमाकीर्णानि। तासां नदीनां बाहुवेलाः, केशपद्मिन्यः, धनुषो वहन्तः, शस्त्रगुच्छैः प्लाव्यमानाः; चक्रवाताः खड्गवर्त्मना, मणिमुक्ताभरणशिलास्फुटिताः। तत्र सङ्कर्षणः, अपरिमेयतेजाः, गदया अभिमानिनः शत्रूञ्जघान; भीरुषु भयम्, शूरेषु हर्षं, यथायुध्यमानानां सन्निपातः। सा सेना, प्रलयानलसागरसमाकारा, मगधपतिना रक्ष्यमाणा, दुस्तरा इव, वसुदेवात्मजाभ्यां, लीलया जगति प्रसिद्धाभ्यां, विनाशिता। यस्मिन्स्वेच्छया गुणसम्भारविभूतिना त्रैलोक्यस्य सृष्टिस्थितिसंहारः क्रियते, तस्य शत्रुविजये किमद्भुतम्? किन्तु, मर्त्यानां हिताय, तत् वर्ण्यते।