ततः कालानुसारं तस्य स्त्री पुत्रं समुत्पादितवती। पिता तं बालकं गुप्तं धुन्धुल्यै दत्त्वा समर्पितवान्। सा स्वस्य पतिं प्रति अवदत्—"सुपुष्टः बालकः जातः, सर्वेषां हर्षः उत्पन्नः, आत्मदेवेन पुत्रः लब्धः।" तेन द्विजातिभ्यः दानानि दत्तानि, जातकर्मादि विधिवत् कृतम्। गृहद्वारे शुभगीतवाद्यैः महोत्सवः अभवत्। पतिसमीपे सा अवदत्—"मम स्तनयोः क्षीरं नास्ति, अन्यया स्त्रीया क्षीरं निष्कासितम्, तेन बालकं कथं पालयेयम्?" "मम सहधर्मिण्याः पुत्रः मृतः, तां आनय गृहं स्थापय; सा तव बालकं पोषयिष्यति।" सर्वं पतिना पुत्ररक्षणाय कृतम्। माता बालकस्य नाम 'धुन्धुकारी' इति स्थापितवती। त्रिमासात् अनन्तरं तत्र गौः एकं वत्सं प्रसूतवती—सर्वाङ्गसुन्दरम्, दिव्यं, निर्मलम्, सुवर्णसदृशं प्रकाशमानम्। तं दृष्ट्वा ब्राह्मणः सन्तुष्टः स्वयं संस्कारान् कृतवान्। तद् आश्चर्यं मन्यन्ते जनाः समागत्य द्रष्टुम् इच्छन्तः। "पश्य, आत्मदेवस्य सौभाग्यं जातम्—गवां पुत्रः जातः, दिव्यरूपः, आश्चर्यं इति।" दैवयोगेन तद् रहस्यं कश्चन न जानात्। बालकस्य गोश्रृणि दृष्ट्वा तं 'गोकर्ण' इति नाम कृतम्। कालान्तरं उभौ पुत्रौ युवानौ अभवताम्। गोकर्णः विद्वान् विवेकी च जातः, धुन्धुकारी तु अत्यन्तं दुष्टः। सः स्नानशौचं उपेक्ष्य, अशुद्धं भोजनं कृत्वा, क्रोधहीनः, दुरार्जने प्रवृत्तः, शवहस्तेन खादति। सः चौरः, सर्वजनद्वेष्यः, परगृहान् दग्ध्वा, बालकान् क्रीडायै गृहीत्वा, तान् कुण्डे क्षिप्तवान्। सः हिंस्रः, शस्त्रधारी, दरिद्रान् अन्धान् च पीडयन्, सदैव चाण्डालैः सह संगतः, पाशधारी, श्वानैः सह वर्तते। वेश्याभिः संगम्य, सः पितृपैतामहं धनं व्ययितवान्। एकदा पितरं मातरं च ताडयित्वा, तेषां पात्राणि अपि स्वयम् आदत्तवान्। तस्य दीनः पिता, धनहीनः, "एवं दुष्टः पुत्रः दुःखदः, मारणीयः," इति उच्चैः रोदितवान्। "क्व स्थित्वा, क्व गच्छेयम्, कः दुःखं मम अपाकरोति? दुःखेन जीवनं परित्यजामि—हा, कष्टं मम स्थितिः!" तदा गोकर्णः, ज्ञानसम्पन्नः, आगत्य पितरं उपदिश्य वैराग्यमार्गं दर्शितवान्। "इयं संसृतिः असारः, दुःखमयी, मोहिनी; कस्य पुत्रः, कस्य धनं, कस्य स्नेहः सततम् दहति?" "इन्द्रस्य अपि सुखं नास्ति, न च सार्वभौमस्य; सुखं केवलं वैराग्ययुक्तस्य मुनेः एकान्तवासिनः।" "मोहस्वरूपं पुत्रादिव्यसनं त्यज; मोहात् नरकपथः आगच्छति। इदं शरीरं सर्वं त्यक्त्वा वनं गच्छ।" तस्य वचनं श्रुत्वा, पिता गन्तुम् इच्छन्, "मम पुत्र, वने किम् कर्तव्यं विस्तारतः कथय," इति उक्तवान्। "स्नेहपाशेन अन्धकूपे बद्धः, अहं पङ्गुः, कपटी, कर्मणा पतितः—हे करुणासागर, मां उद्धारय।" "अस्थिमांसशोणितमयं शरीरं स्नेहं त्यज, पत्न्यादिषु ममत्वं सर्वदा परित्यज; इदं जगत् क्षणभङ्गुरं नित्यं विनाशी—वैराग्यभक्तिपरः भव।" "सततं धर्मं आचरतु, लौकिककार्यं त्यज, साधुसंसेवां कुरु, कामक्रोधं परित्यज; शीघ्रं परदोषगुणचिन्तनं त्यज, सेवाकथारसपानं गम्भीरं कुरु।" एवं पुत्रवचनप्रेरितः, सः गृहं त्यक्त्वा, षष्टिवर्षे दृढनिश्चयेन वनं गतः। प्रतिदिनं हरिसेवानुष्ठानं कृत्वा, दशमस्कन्धपारायणेन श्रीकृष्णं प्राप्तवान्। सः दिव्यनगरीं निवसन्, देववाटिकासौन्दर्ययुक्तः, विश्वकर्मणा निर्मिते इन्द्रस्य प्रासादे, त्रैलोक्यश्रीस्थानं, सर्वसमृद्ध्या सह स्थितः। सः ज्ञानधनकुलसम्पन्नः, गर्वमदवर्जितः। पितरि दिवङ्गते, धुन्धुकारी तेन मातरं भीषयित्वा ताडितवान्—"क्व धनं स्थितम्? न चेद् वदसि, दण्डेन हनिष्यामि!" तस्य वचनात् भयाकुला, पुत्रस्नेहेन दुःखिता, माता रात्रौ कूपे पतित्वा प्राणान् त्यक्तवती। गोकर्णः योगनिष्ठः तीर्थयात्रायै निर्गतः। तस्य न दुःखं न सुखं, न शत्रु न मित्रम्। धुन्धुकारी तु गृहे स्थितः, पञ्च वेश्याभिः परिवृतः, अत्यन्तं क्रूरकर्मा, तासां भरणे मोहितचित्तः। एकदा ताः वेश्याः भूषणेषु इच्छन्त्यः, सः कामवशात् मृत्युम् विस्मृत्य, तासां कृते गृहतः निर्गतः। सः सर्वतः धनं संगृह्य, गृहं प्रत्यागत्य, तासां स्त्रीभ्यः उत्तमवस्त्राणि, भूषणानि, विविधानि दत्तवान्। ताः स्त्रियः तस्य धनसंचयं दृष्ट्वा, रात्रौ उक्तवत्यः—"सः प्रतिदिनं चौर्यं करोति; तस्मात् राजा तं गृहीत्वा हन्ति।" "धनं गृहीत्वा राजा तं निश्चितं मारयति; अतः अस्माकं संरक्षणाय, गुप्तं तं वयं हन्याम इति किम् न?" एवं निश्चित्य, ताः तं शयाने रज्जुभिः बद्ध्वा, हत्वा, धनं गृहीत्वा, अन्यत्र गताः। ग्रीवायां पाशं स्थापयित्वा, तं मारयितुं आरब्धाः; शीघ्रं कृतवन्त्यः, सः न मृत्तः, ताः चिन्तिताः। ताः तस्य मुखे ज्वलिताङ्गारान् समारोपयन्; तेन तीव्रदाहदुःखेन सः मृत्युम् उपगतः। ताः उन्मत्ताः स्त्रियः तस्य शरीरं गर्ते उपवेशयन्; तस्य रहस्यं कस्यापि न ज्ञातम्। एवं भागवतस्य उक्तानुसारं आत्मदेवस्य वंशे धुन्धुकारीगोकर्णयोः चरितं, तेषां जन्म, कर्म, दुःखसुखानि, वैराग्योपदेशः, तथा तस्य दुष्टपुत्रस्य अन्तः, सर्वं सुवर्णनं सम्पूर्णम्।