परीक्षायै फलम् गव्यमर्पय, इत्युक्त्वा सर्वं यथायोग्यम् स्त्रीभावात् कृतम्। ततः कालान्तरे स्त्री पुत्रमजनयत्; तं पितुः गृहीत्वा रहसि धुन्धुल्यै दत्तम्। सा स्वपतये न्यवेदयत्—“सुपुत्रो जातः, सर्वेषां हर्षः, आत्मदेवस्य पुत्रोत्पत्तिः”—इति। स द्विजातिभ्यः दानानि दत्त्वा जातकर्मादिकं चकार; द्वारे शुभगीतवाद्यादिकं सञ्जज्ञे। पत्न्याः सन्मुखे स उवाच—“मम स्तनयोः नास्ति क्षीरम्; अन्यया स्तन्यं पिबितम्, कथं पुत्रं पालयेयम्?” इति। “यया पुत्रो जातः, तस्याः पुत्रः मृतः; तां आनय गृहं स्थापय—सा तव पुत्रं पालयिष्यति” इति। स सर्वं पुत्ररक्षणाय कृतवान्; माता तस्मै धुन्धुकारीति नाम ददौ। त्रिमासानन्तरं सा गौः कन्यां प्रसूतवती—सर्वाङ्गसुन्दरीं, दिव्यां, निर्मलां, सुवर्णसदृशप्रभाम्। तद् दृष्ट्वा ब्राह्मणः प्रमुदितः स्वयं संस्कारान् अकरोत्; सर्वे जनाः तं अद्भुतं विज्ञाय समागच्छन्। “पश्यत, आत्मदेवस्य पुण्यं जातम्—गवां जातः पुत्रः, दिव्यस्वरूपः, अद्भुतः” इति। भाग्ययोगेन न कश्चन तद् रहस्यं अवेदयत्; तस्य शिशोः गवामिव कर्णौ दृष्ट्वा, तं गोकर्ण इति नाम दत्तम्। कालक्रमे उभौ अपि पुत्रौ यौवनं प्राप्तवन्तौ; गोकर्णः पण्डितः, धुन्धुकारी तु अतीव दुष्टः। न स्नानं, न शौचं, अशुद्धं खादति, क्रोधरहितः, परद्रव्यहरणरतः, शवान्नं शवहस्तेन खादति। सर्वैः द्वेष्यः चौरः, गृहदाहकः, बालान् क्रीडायै गृहीत्वा कूपे क्षिपति। सः हिंस्रः, शस्त्रधारी, दरिद्रान्धपीडकः, चाण्डालैः सह वसति, पाशधारी, श्वभिः सहचरः। वेश्याभिः संगत्वा पितृपैतामहं धनं विनाशयामास; कदाचित् मातरं पितरं च ताडयित्वा तेषां पात्राणि स्वयं गृहीत्वा गतः। तस्य दुःखार्तः पिता दीनः रुदन् उवाच—“एवं दुष्टः पुत्रः दुःखदः, हन्तव्य एव”। “क्व स्थेयम्? क्व गच्छेयम्? कः दुःखं हरिष्यति? दुःखितः प्राणान् त्यक्ष्यामि—धिगस्तु मम दशा!” तदा गोकर्णः प्राज्ञः पितरं उपगम्य वैराग्यमार्गं दर्शयामास। “इयं संसारनदी असारः, दुःखपूर्णा, मोहिनी; कस्य पुत्रः? कस्य वित्तम्? कस्य स्नेहः सततम् ज्वलति?” इति। “इन्द्रस्य अपि न सुखं, न चक्रवर्तिनः; सुखं केवलं विरक्तमुनिनः एकाकिनः। पुत्रासक्ति-रूपां अज्ञानां त्यज; मोहात् नरकपथः जायते। इदं शरीरं सर्वं त्यक्त्वा, वने गच्छ।” तद् श्रुत्वा पिता निर्गमनाय इच्छन् उवाच—“वत्स, वनं गच्छता किमाचरणीयम्, विस्तारतः वद।” “स्नेहपाशेन तमोगहने बद्धोऽस्मि, पापकर्मणा पतितः, त्वं करुणासिन्धोः मां उद्धर।” “अस्थिमांसरुधिरमयं शरीरम् असक्तिं त्यज; दारपुत्रादिषु ममत्वं सदा परित्यज; जगदिदं नित्यं क्षणभङ्गुरं पश्य, वैराग्यभक्तिपरः भव।” “सदा धर्मं समाचर, लौकिककर्माणि त्यज, साधून् सेव, कामकृच्छ्रं परित्यज; परदोषगुणचिन्तनं शीघ्रं त्यज, सेवाकथारसपानं कुरु।” एवं पुत्रवाक्यप्रेरितः अपि, सः स्वगृहं त्यक्त्वा षष्टिवर्षे दृढनिश्चयेन वनं गतः, प्रतिदिनं हरिसेवानिरतः, दशमस्कन्धपारायणेन श्रीकृष्णं प्राप। स दिव्यनगरे, सुरवनविभूषिते, विश्वकर्मणा निर्मिते, त्रैलोक्यश्रियाः निवासे, सर्वसमृद्ध्या सह इन्द्रस्य प्रासादे वासं कृतवान्। सः ज्ञानवित्तकुलसम्पन्नः अहङ्कारमदवर्जितः। पितरि दिवंगते, सः धुन्धुकारी मातरं अत्यन्तं ताडयामास—“क्व धनं निहितम्, वद, न चेत्त्वां दण्डेन हनिष्यामि” इति। भयार्ता सा माता पुत्रशोकात् रात्रौ कूपे पतित्वा प्राणान् त्यक्तवती। गोकर्णः योगनिष्ठः तीर्थयात्रायाम् निर्गतः; न तस्य शोकः, न हर्षः, न शत्रवः, न मित्राणि। धुन्धुकारी गृहे वेश्यापञ्चकपरिवृतः, तीव्रकर्मकृत्, तासां भरणविमूढचित्तः। एकदा ताः वेश्याः भूषणकामनया, सः कामान्धः मृत्युम् विस्मृत्य, बहिर्गत्वा तदर्थं धनं संचित्य, वस्त्राभरणादिकं ताभ्यः दत्तवान्। धनार्जनं दृष्ट्वा ताः रात्रौ चुक्रुशुः—“सः प्रतिदिनं चौर्यं करोति, तस्मात् राजा तं गृह्णीयात्। राजा धनं गृहीत्वा तं निश्चितं हनिष्यति; अतः अस्माकं रक्षणाय, वयं तं रहसि हन्याम किमर्थं न?” इति। ताः निश्चित्य, तस्य सुप्तस्य पाशैः बद्ध्वा, हत्वा, धनं गृहीत्वा अन्यत्र जग्मुः। तस्य कण्ठे पाशं बद्ध्वा तं हन्तुं प्रचक्रमुः; ताः शीघ्रं चक्रुः, स न मृतः, ताः सन्त्रस्ताः। तस्य मुखे ज्वलनकोष्ठकान् निवेश्य, महातापदुःखपीडितः सः मृत्युम् उपागात्।