स तत्र बह्लीकं पुत्रसहितं, भारद्वाजं गौतमं च, कर्णं, सुयोधनं, अश्वत्थामानं, पाण्डवान् तथा अन्यान् मित्राणि अपि ददर्श। गान्दिन्याः पुत्रः यथायोग्यं स्वबन्धून् उपसंगम्य, तैः स्वमित्राणां कुशलं पृष्टः, तेषां च कुशलं पप्रच्छ। तत्र स किञ्चित् मासान् अवतस्थत्, राजा केनचित् दुष्टेन उपदिष्टः, सारहीनः, पापकाङ्क्षी च, तस्य आचारं ज्ञातुम् इच्छन्। स पश्यति, राजा न पाण्डुपुत्राणां तेजः, बलम्, शौर्यं, विनयम्, अन्यानि गुणानि, न च जनानां तेषु प्रेम, द्रष्टुम् इच्छति। पृथया च विदुरेण च, धृतराष्ट्रपुत्रैः यानि दुष्कृत्यानि—विषप्रयोगादीनि—तानि सर्वाणि तस्मै विस्तरेण कथितानि। पृथाऽपि, भ्राता अक्रूरः आगतः इति दृष्ट्वा, स्वदेशं स्मृत्वा अश्रुपूर्णनेत्रा तं समीपं गता, उवाच च—“सौम्य, मे माता, भ्रातरः, भगिन्यः, भात्रृपुत्राः, भगिन्यः, मित्राणि च, किम् अद्यापि स्मरन्ति नः? मे भगिनीपुत्रः श्रीकृष्णः, भक्तजनाश्रयः, प्रियः, तथा रामः पद्मलोचनः, किम् मातुल्याः पुत्रान् स्मरन्ति? पतिसंख्यातान् पुत्रान् च, मृग्याः वृकाणां मध्ये दुःखिता यथा, सहपत्नीमध्ये तस्य सान्त्वनवाक्यैः माम् सान्त्वयिष्यति। कृष्ण! कृष्ण! योगेश्वर! विश्वात्मन्! जगत्कर्तः! गोविन्द! त्वदाश्रिता अहम्, पुत्रैः सह निमज्जन्ती, माम् रक्ष। अहं तव पदकमलात् अन्यं शरणं न पश्यामि, जन्ममृत्युसमुद्रात् त्रातुम् शक्नोषि। कृष्णाय नमः—शुद्धाय, परात्मने, योगेश्वराय, योगमूर्तये; त्वाम् शरणं गता अस्मि।” एवं, स्वबन्धून् कृष्णं च स्मृत्वा, दुःखिता तव प्रपितामही, हे राजन्, प्रार्थयितुम् आरब्धवती। तस्यां शोकग्रस्तायाम्, विदुरः समदुःखसुखः, अक्रूरः च विख्यातः, तां पुत्रोत्पत्तिसम्बन्धेन हेतुभिः सान्त्वयामास। राजा यद् गन्तुम् उद्दिश्य आसीत्, तदा स स्नेहात्, स्वजनमध्ये, राजा पुत्रपक्षपातीं, उपसंम्य राजा, इदं सन्देशं दत्तवान्। अक्रूरः उवाच—“विचित्रवीर्यवंशजः, कुरुवंशस्य कीर्तिवर्धनः! भ्राता पाण्डुः गतः, त्वं राज्यं गृहीतवान्। धर्मेण भूमिं पालयन्, लोकान् धर्मेण तुष्ट्वा, स्वेषु अपि निष्पक्षः स्थित्वा, श्रीं कीर्तिं च प्राप्स्यसि। अन्यथा, यदि विपरीतं आचरिष्यसि, लोकनिन्दितः, तमः पतितः भविष्यसि; अतः पाण्डवान् स्वपुत्रांश्च समदृष्ट्या पालय। अस्मिन् लोके, हे राजन्, कस्यापि नित्यसंगः नास्ति—स्वदेहे अपि न, पत्न्यादिषु किम्। एक एव जन्यते, एक एव म्रियते, एक एव पुण्यं पापं च अनुभवति। अधर्मेण सम्पादितं धनं मूढैः हर्यते, यथा जला मित्रसञ्ज्ञया जलेषु शोषयन्ति। यः अविवेकी स्वमतिना अन्यान् अधर्मेण पालयति, तस्य आयुः, धनं, पुत्रादयः, प्रयोजनं च, तं त्यजन्ति। स पापं स्वीकृत्य, येषां धनसंबन्धे विवेकः नास्ति, तैः परित्यक्तः, स्वधर्मात् भ्रष्टः, अन्धतमः प्रविशति। अतः, हे राजन्, स्वप्नमाया-प्रतिभासवत् इमं लोकं दृष्ट्वा, आत्मना आत्मानं विद्धि, समदृष्ट्या शान्तः भव।” धृतराष्ट्रः उवाच—“दानपते, यथा त्वं शुभं वदसि, तथा अहम् तैः वाक्यैः न तृप्तः, यथा मृत्यो अमृतं प्राप्त्वा न तृप्तः। तथापि, मधुराणि वाक्यानी, हृदि स्थिराणि न भवन्ति, यथा विद्युत् व्योम्नि स्थिरा न भवति, पुत्रस्नेहविषेण चित्तं चञ्चलं। केन वा भगवतो इच्छां परिवर्तयितुं शक्यते? यः यदुवंशे अवतीर्य, भूमिभारहरणाय। यः स्वमायया इमं लोकं सृजति, गुणान् विभजति, तत्र प्रविशति, तस्मै अव्यक्तक्रीडायै, संसारचक्रे विचरति, तस्मै परमात्मने नमः।” शुकः उवाच—एवं राजा अभिप्रायं ज्ञात्वा, यदुवंशीयः, मित्रैः अनुमोदितः, पुनः यदुपुरीं प्रत्यागच्छत्। स रामकृष्णयोः समक्षं, धृतराष्ट्रस्य पाण्डवसम्बन्धे यत् कृतं, यत् हेतुना प्रेषितः, तत् सर्वं निवेदितवान्। एवं एकचत्वारिंशोऽध्यायः प्रथमभागे दशमे स्कन्धे श्रीमद्भागवत महापुराणे, परमहंससंहितायाम्, समाप्तः। शुकः पुनः उवाच—हे भारतश्रेष्ठ, कंसस्य पत्न्यौ अस्ति-प्राप्त्यौ, पतिस्मरणे शोकाकुले, पितुः गृहम् अगच्छताम्। तौ पितरं जरासन्धं, मगधराजं, शोकसन्तप्तं, विधवत्वहेतुम् अखिलं निवेदयामासताम्। तदवदनं श्रुत्वा, राजा शोकक्रोधयुतः, यादववंशं नाशयितुम् महत् प्रयासं अकरोत्। विंशति अक्षौहिण्यः त्रयः च तेन परिवृत्य, यादवपुरीं मथुरां सर्वतः अभ्यरक्षत्। ताम् सेनाम्, समुद्रवत् प्रफुल्लां, नगरं च परिवृतम्, जनान् च भयाकुलान् दृष्ट्वा, कृष्णः तद्व्यवस्थां चिन्तयामास। हरिः मानववपुषा, स्वावतारस्य कारणं कालदेशवस्तु विचार्य, मनसि चिन्तयामास— “इयं सेना, भूमिभाररूपा, मगधराजेन सर्वेषु अधीनराजेषु संगृहीता, मया नाशयितव्या। अक्षौहिण्यः सेनायुक्ताः, पदातीन्, अश्वान्, रथान्, गजान् च नाशयिष्यामि; मगधराजं न हन्तव्यम्, स पुनः सेनां संग्रहीष्यति। ममावतारस्य हेतुः, भूमिभारविमोचनं, साधूनां रक्षणं, अन्येषां विनाशः।” इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे प्रथमभागे एकचत्वारिंशोऽध्यायः, पञ्चाशद्वा अध्याय आरभ्यते।