शुकः उवाच — अक्रूरः हस्तिनापुरं, यशस्वतीं पौरव-राजानां नगरीं, गत्वा तत्र अम्बिकायाः पुत्रं सह भीष्म-विदुर-पृथाभिः ददर्श। तत्र बाह्लीकं पुत्रेण सह, भारद्वाजं गौतमेन, कर्णं, सुयोधनं, अश्वत्थामानं, पाण्डवान्, अन्यांश्च मित्रान् अपि अक्रूरः अपश्यत्। गान्दिन्याः पुत्रः स्वजनान् यथायोग्यं उपसंगम्य, तेऽपि तं स्नेहसम्बन्धिनां कुशलं पृष्टवन्तः, अक्रूरः अपि तेषां कुशलं पप्रच्छ। तत्र सः किञ्चित् मासान् स्थित्वा, राज्ञः आचारं ज्ञातुम् इच्छन्, यः दुर्जनानुगतः, असारः, दुष्प्रवृत्तः, तस्य व्यवहारम् अन्वविक्षत्। अक्रूरः अपश्यत् यत् राजा न पृथापुत्रेषु जनानां स्नेहं, न तेजः, न बलं, न शौर्यं, न विनयं, न गुणान् द्रष्टुम् इच्छति। पृथायाः पुत्रैः कृतं सर्वं दुर्योधनादिभिः दुष्कृतं—विषप्रयोगादि—तस्य पृथया विदुरेण च सम्यक् अक्रूराय कथितम्। पृथाः, भ्रातरं अक्रूरं आगतम् दृष्ट्वा, स्वदेशं स्मृत्वा अश्रुपूर्णनेत्रा, सान्त्वनाय तं अभ्यगच्छत्। सा स्नेहपूर्णया वाचा पप्रच्छ—"सौम्य, मम जनकः, भ्रातृभिः, भगिन्यः, भजनेयाः, भगिन्याः, सख्यः, इत्यादयः, किम् अद्यापि स्मरन्ति?" "यशस्वी कृष्णः, भगिनीपुत्रानां आश्रयः, भक्तप्रियः, रामः पद्मलोचनः, किम् मम मातुल्याः पुत्रान् स्मरन्ति?" "मम सहपत्नीषु, शोकिता मृगीव व्याघ्रेषु, सः कृष्णः वाक्यैः माम् सान्त्वयेत्, पुत्रांश्च पितृहीनान् सान्त्वयेत्।" "कृष्ण, कृष्ण, महायोगिन्, विश्वात्मन्, जगत्कर्तः, गोविन्द, त्वयि शरणं गताऽस्मि, पुत्रैः सह निमज्जन्ती, रक्ष।" "द्रष्टुम् अन्यं शरणं न पश्यामि, त्वत्पादकमलं, जनानां जन्म-मृत्यु-सागरात् उद्धारकं।" "नमः कृष्णाय, शुद्धाय, परात्मने, योगेश्वराय, योगमूर्तये; त्वं शरणं प्रपन्नाऽस्मि।" एवं, स्वबान्धवान् कृष्णं च स्मृत्वा, राजन्, तव प्रपितामह्याः शोकार्ता प्रार्थनां आरभत। तदा विदुरः, सुख-दुःखयोः समः, अक्रूरः च, पृथां पुत्रोत्पत्तिसम्बन्धेन सान्त्वयामासत्। अक्रूरः, राजा निर्गन्तुं उद्युक्तः, स्नेहभावेन मित्र-बान्धवेषु, पुत्रेषु पक्षपातिनं राजानं उपगम्य, उवाच— "हे विचित्रवीर्य-वंशज, कुरुवंशस्य कीर्तिवर्धन, भ्राता पाण्डुः गतः, तव राज्यं प्राप्तम्। धर्मेन भूमिं पालयन्, जनान् धर्मेण तुष्ट्वा, आत्मीयेषु समः, श्रीं कीर्तिं च प्राप्स्यसि।" "अन्यथा, यदि भिन्नं आचरिष्यसि, निन्दितः, तमः पतिष्यसि; अतः पाण्डवेषु आत्मीयेषु च समत्वं कुरु।" "राजन्, अस्मिन् लोके, कस्यापि नित्यं संगः नास्ति—स्वशरीरे अपि नास्ति, किं तु पत्नी-पुत्रादिषु।" "एकः जन्मति, एकः म्रियते, एकः पुण्यं, एकः पापं भुङ्क्ते।" "अधर्मेण लब्धं धनं मूढैः हर्यते, मित्रत्वेन जलं शोषयन्ति जला इव।" "यः अज्ञानात् अन्यान् अधर्मेण पालयति, तस्य आयुः, धनं, पुत्राः, अन्ये अपि असंपूर्णं त्यजन्ति।" "पापं स्वीकृत्य, येषां धनं न बुद्ध्या युक्तं, तैः परित्यक्तः, स्वधर्मात् विमुखः, तमः प्रविशति।" "अतः, राजन्, स्वप्न-माया-विलासरूपं जगत् दृष्ट्वा, आत्मनात्मानं ज्ञात्वा, समः शान्तः भव।" धृतराष्ट्रः उवाच—"दानपते, यथा त्वं शुभं भाषसे, तथा अहम् अमृतं लब्ध्वा न तृप्तः।" "सौम्य, मधुरं वचनं अपि, पुत्रस्नेहविषेण चञ्चलं हृदयं स्थिरं न भवति, विद्युत् आकाशे इव।" "को हि भगवतः इच्छा पलटयितुं शक्नुयात्? यः यदुवंशे अवतीर्य, भूतभारहरणाय।" "यः मायया जगत् सृजति, गुणान् विभजति, तत्र प्रविशति—तं महापुरुषं, लीला-अतर्क्यं, संसारचक्रगतं, नमामि।" शुकः उवाच—एवं राज्ञः भावं विज्ञाय, स यदुवंश्यः, स्वजनैः अनुमोदितः, पुनः यदुनगरीं प्रत्यगच्छत्। तत्र सः राम-कृष्णयोः समक्षं, धृतराष्ट्रस्य पाण्डवेषु कृतं सर्वं, स्वयम् यदर्थम् प्रेषितः, निवेदयामास। अथ, राजन्, शुकः पुनः उवाच—अस्ति प्राप्त्यौ, कंसस्य पत्न्यौ, पतिस्मृत्या शोकार्ते, पितुः गृहं जग्मतुः। तौ पितरं जरासन्धं, मगधराजं, शोकार्तं, सर्वं विधवत्वहेतुं निवेदयामासतुः। तत् दुःखं श्रुत्वा, राजा शोक-क्रोधाभ्यां पूर्णः, यादववंशं नाशयितुं महतीं चेष्टां अकरोत्। सः विंशत्यः अक्षौहिण्यः त्रयः च अधिकः सेनया, यादवपुर्याः—मथुरायाः—सर्वतः आक्रम्य, घेरयामास। तं सेनायाः समुद्रवत् प्रवरं, नगरस्य सर्वतः घेरणं, जनानां भयम् च दृष्ट्वा, कृष्णः स्थितिं विचिन्तयामास। हरिः मानव-रूपधारी, स्वावतारस्य प्रयोजनं, कालं, देशं, परिस्थित्यः च विचारयामास। "मगधराजेन सर्वान् उपनीतान् अधीन-राजान्, भूमिभाररूपं एतत् सैन्यं विनाशयिष्यामि।" एवं श्रीमद्भागवतमहापुराणस्य दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे अष्टचत्वारिंशदुत्तरं चतुश्चत्वारिंशत् च अध्यायः समाप्तौ।