भगवान् हरिः, सर्वेश्वरः, अक्रूरं सम्यग् उपदिश्य, सङ्कर्षणेन उद्धवेन च सह स्वं निवेशनं प्रतस्थे। एवं श्रीमद्भागवतमहापुराणस्य दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे अष्टचत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः। शुक उवाच—अक्रूरः, पौरववृषभैः कीर्तिमतीं हस्तिनापुर्यां गतः, तत्र अम्बिकायाः पुत्रं भीष्मं विदुरं पृथां च ददर्श। स बह्लीकं तस्य पुत्रं भारद्वाजं गौतमं कर्णं सुयोधनं अश्वत्थामानं पाण्डवान् अन्यांश्च सुहृदः अपि अपश्यत्। गान्दिन्याः सुतः प्रत्येकं बान्धवम् उचितेन विधिना उपसृत्य, तैः स्वजनानां कुशलं पृष्टः, सः अपि तेषां कुशलं पप्रच्छ। सः तत्र किञ्चित् मासान् अवतिष्ठन्, दुर्विनीतं, असारं, दुष्टेषु अनुवर्तिनं राजानं नीतिं ज्ञातुम् इच्छन् अवसत्। सः पश्यति स्म—राजा न पृथापुत्रेषु तेजः, बलं, शौर्यं, नम्रता, अन्यानि च गुणानि, जनानां च तेषु अनुरागं द्रष्टुम् इच्छति। धृतराष्ट्रपुत्रैः यानि यानि दुष्कृत्यानि कृतानि—विषदानं च अन्यानि च—तानि पृथया विदुरेण च सम्पूर्णं तस्य आख्यातानि। पृथाऽपि स्वं भ्रातरं अक्रूरं आगतम् दृष्ट्वा, स्वजनस्थानं स्मरन्ती, अश्रुपूर्णलोचना तम् उपससार, उवाच च— “सौम्य, मम मातरौ भ्रातरौ भगिन्यौ पौत्राः स्नुषाः सुहृदश्च, ते मां स्मरन्ति किम्? श्रीकृष्णः, मम भगिन्याः पुत्रः, भक्तवत्सलः शरण्यः, रामश्च पद्मलोचनः, मातुलस्य सुतान् स्मरन्ति किम्? सहपत्नीषु मृगीव व्याघ्रयूथ्यां शोकार्ता सती, सः मां सांत्वयेत्, अपि च पितृहीनान् पुत्रान् आश्वासयेत्। कृष्ण, कृष्ण, महायोगिन्, विश्वात्मन्, जगत्कर्तः, त्वाम् अश्रित्य अहम् आत्मपुत्रैः सह निमज्जामि—मां पालय, गोविन्द! त्वदङ्घ्रिपद्मं विना जनानां नान्यः कश्चन शरणं पश्यामि—भवाब्धितरणैकसाधनं। नमोऽस्तु कृष्णाय, शुद्धाय, परात्मने, योगेश्वराय, योगमूर्तये—त्वाम् एव शरणं प्रपन्ना।” एवं स्वजनान् कृष्णं च स्मरन्ती, दुःखार्ता, राजन्, तव प्रपितामही, जगन्नाथं प्रार्थयामास। विदुरः तु समदुःखसुखः, प्रसिद्धः च अक्रूरः, पुत्रोत्पत्त्यादि हेतुभिः कुन्तीमाश्वासयताम्। राजा यदा गन्तुम् उद्यतः, तदा सः स्वबान्धवान् मध्ये, सुतप्रवृत्तप्रियं नृपतिं समीपगम्य, हिताभिप्रायात् वचनं प्रोवाच— “विचित्रवीर्यनन्दन, कुरुवंशवर्धन, भ्राता पाण्डुः गते, त्वं राज्ये अभिषिक्तः। धर्मेण पृथिवीं पालयन्, प्रजाः धर्मेण तुष्ट्वा, स्वस्वेषु समो भूत्वा, श्रियम् कीर्तिं च प्राप्स्यसि। अन्यथा चेत्, अस्मिन् लोके, निन्दां तमः च प्राप्स्यसि—तस्मात् पाण्डवेषु स्वेषु च समः भव। अस्मिन् लोके, न कस्यचित् कस्यचित् चिरकालं संयोगः—न स्वशरीरस्यापि, किं पुनः भार्या-पुत्रादीनाम्? एक एव जनः जायते, एक एव म्रियते; एक एव शुभाशुभयोर् भोगी। अधर्मेण प्राप्तं धनं, अल्पबुद्धिभिः अन्यैः हृतं भवति—मित्रसञ्ज्ञया जलेषु लेशयः इव। यो हि, अविवेकी, स्वमतिना अन्यान् अधर्मेण पालयति, तस्य आयुः, धनं, पुत्राः, अन्ये च, अपूर्णे त्यजन्ति। स पापं स्वयम् आदाय, येषां कृते न बुद्धिमान्, तैः परित्यक्तः, स्वधर्मात् अपगच्छन्, अन्धतमः प्रविशति। अतः, राजन्, इमं लोकं स्वप्नमायामृगत्रिष्णिकावत् दृष्ट्वा, आत्मना आत्मानं वेत्ति, समचित्तः शान्तश्च भव।” धृतराष्ट्र उवाच—“दानपते, यथा त्वं शुभानि वदसि, तथा अहम् तैः न तृप्यामि—मर्त्यः सुधां प्राप्य यथा न तृप्यति। तथापि, मधुराणि अपि वचनानि, हृदि न स्थिराणि भवन्ति, सुतस्नेहविषविक्षिप्ते हृदि, विद्युत् नभसि यथा। कः वा भगवतः इच्छा पलाययितुं शक्ष्यति? यः यदुवंशे अवतीर्णः, भूमिभारहरणाय। यः स्वमायया जगत् सृजति, गुणांश्च विभजति, तत्र प्रविशति—तस्मै, लीला अविद्ये, संसारचक्रगताय, परमात्मने, नमः।” शुक उवाच—एवं राज्ञः भावं विज्ञाय, स यादवः मित्रैः अनुमतः पुनः यादवपुरीं प्रतिनिवृत्तः। स रामकृष्णयोः समीपे, राज्ञा पाण्डवेषु यत् कृतं, यत्कारणं स्वयम् प्रेषितः, सर्वं निवेदयामास। एवं श्रीमद्भागवतमहापुराणस्य दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे एकोनपञ्चाशः अध्यायः समाप्तः। शुक उवाच—भारतश्रेष्ठ, कंसपत्नी आस्तिः प्राप्तिश्च, पतिदुःखशोकाकुले, पितुः गृहम् अगच्छताम्। तौ पितरं जरासन्धं, मगधराजं, दुःखितं, सर्वं विधवा-कारणं न्यवेदयताम्। सः, तदप्रियवार्तां श्रुत्वा, शोककुपितः, यादववंशविनाशाय महत् यत्नं चकार। सः विंशति-एकत्रिंशद् अक्षौहिणीभिः परिवृत्य, यादवपुरीं मथुरां सर्वतः पर्यवार्यत्। तां सेनां सागरसमुत्सेकां दृष्ट्वा, स्वपुरं च तेन परिवृतं, जनानां च भीतिं विलोक्य, कृष्णः तां स्थितिं चिन्तयामास। भगवान् हरिः, मानुषवपुषा, स्वावतारकारणं, कालदेशपरिस्थितिं च विचिन्त्य, मनसा विचारयामास।