भगवान् उवाच— “भवतः पितृव्यः गुरुः सदा पूज्यः बान्धवश्चास्माकं, वयं च तव रक्षितव्याः, पोष्याः, अनुकम्प्याश्च; अस्माकं हि त्वं प्रतिपालकः। यथा स्वहितमिच्छन्ति जना, तथा सत्पुरुषाः, त्वदादयः, सदा सेवनीयाः; देवाः स्वार्थायैव कुर्वन्ति, सत्पुरुषास्तु नैव। तीर्थानि जलैः न शुद्ध्यन्ति, देवाः न मृत्तिकाशिलामयाः; सत्पुरुषदर्शनमेव क्षणमात्रेण पावयति। त्वं च अस्मद्भक्तः, अस्माकं हिते समर्थतमः; अतः पाण्डवान् विषये ज्ञातुम्, हास्तिनपुरं गच्छ। श्रूयते हि, पितुः निधनानन्तरं, तेषां पुत्राणां सह मातृका, राजा स्वपुरीं नीतवान्, ते च तत्र दुःखिता वसन्ति। तेषु चाम्बिकायाः पुत्रः राजा भ्रातृपुत्रेषु न समः; पापपुत्रवशेन तस्य बुद्धिः निःस्पष्टा जाता। तेषां वर्तमानं सुखदुःखं च ज्ञात्वा, यथायोग्यं वयं मित्राणां हिताय प्रवर्तिष्यामः।” एवं भगवान् हरिः अक्रूरं समादिश्य, सङ्कर्षणेन उद्धवेन च सह स्वमन्दिरं प्रतस्थे। एवं दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे एकचत्वारिंशदुत्तराष्टचत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः। शुक उवाच— अक्रूरः हास्तिनपुरं, पौरवश्रेष्ठानां मध्ये प्रसिद्धं नगरं, गतः; तत्र तेन अम्बिकायाः पुत्रः, भीष्मः, विदुरः, पृथा च दृष्टाः। बाहीकः पुत्रेन सह, भारद्वाजः गौतमः च, कर्णः, सुयोधनः, अश्वत्थामा, पाण्डवाः, मित्रगणाश्च तेन दृष्टाः। गान्दिन्याः सुतः स्वजनान् यथायोग्यं उपगम्य, तैः स्वमित्राणां कुशलं पृष्टः, स्वयम् अपि तेषां कुशलं पप्रच्छ। स तत्र किञ्चित्कालं स्थित्वा, राज्ञः दुर्विनीतस्य, असारस्य, दुष्टवशगस्य च आचरणं ज्ञातुमिच्छन्, ववृते। राजा पृथापुत्रेषु जनानां स्नेहं, तेषां तेजः, बलं, शौर्यं, विनयं च न द्रष्टुमिच्छति इति तेन ज्ञातम्। पृथया च विदुरेण च, धृतराष्ट्रपुत्रैः कृतं विषप्रयोगादिदुष्कृतं सम्पूर्णं तस्मै निवेदितम्। पृथा भ्रातरं अक्रूरं आगतम् दृष्ट्वा, स्वजनदेशं स्मरन्त्या, अश्रुपूर्णलोचना, समीपमागत्य उवाच— “सौम्य, कच्चित् पितरौ भ्रातरः भगिन्यः, भ्रातृपुत्राः, भगिन्यः, स्वजनाः च स्मरामि वा? श्रीकृष्णः, भगिनीपुत्रः, भक्तजनाश्रयः, प्रियः, रामश्च कमललोचनः, मातुलसुतान् स्मरतः किल। सहभार्याणां मध्ये मृग्येव व्याघ्रमध्ये दुःखिता, स मामपि वचनैः सान्त्वयेत्, पुत्रांश्च पितृहीनान् आश्वासयेत्। कृष्ण, कृष्ण, महायोगिन्, जगदात्मन्, जगत्कर्तः, त्वामाश्रिता अहं च पुत्रैः सह निमज्जन्ती, त्राहि माम्, गोविन्द। त्वल्लाभात् अन्यः कोऽपि शरणं न पश्यामि, त्वं संसारसागरात् त्रातासि। नमो भगवते कृष्णाय, शुद्धाय, परात्मने, योगाधिपाय, योगमूर्तये; त्वामेव शरणं गतास्मि।” एवं स्वबान्धवान् कृष्णं च स्मरन्त्या, दुःखार्ता पृथा, हे राजन्, जगन्नाथं प्रार्थयामास। ततः धर्मज्ञः विदुरः, समदुःखसुखः, प्रसिद्धश्च अक्रूरः, पृथां पुत्रोत्पत्तिसम्बन्धेन युक्तं सांत्वनं ददतुः। अक्रूरः गन्तुमुद्यतः, स राजा, स्वसुतपक्षपाती, तस्य समीपे, बान्धवमित्रेषु, हिताभिप्रायात् वचनमुवाच— “हे विचित्रवीर्यनन्दन, कुरुवंशस्य कीर्तिवर्धन, भ्राता पाण्डुः गतः, त्वं राज्यं धारयसि। धर्मेण पृथिवीं पालयन्, जनान् धर्मेण तुष्ट्वा, स्वसुतेषु पाण्डुषु च समो भूत्वा, श्रीं कीर्तिं च प्राप्स्यसि। अन्यथा कुर्वन्, निन्दितः स्याः, तमसि पतिष्यसि; अतः पाण्डवेषु स्वसुतेषु च समः भव। न ह्यस्य लोके कस्यचित् कस्यचित् चिरं संगः; स्वशरीरस्यापि नित्यं संगः नास्ति, किं पुनः भार्यापुत्रादिषु। एक एव जन्तुः जायते, एक एव म्रियते; एक एव शुभाशुभयोः फलमश्नोति। अधर्मेण लब्धं धनं मूढैः अन्यैः ह्रियते, यथा मित्रभावेन जला लेशाः जलं पिबन्ति। योऽविवेकी स्वमतिना अन्यान् अधर्मेण पालयति, तस्य आयुः, धनं, पुत्राः, अन्ये च अकृतार्थाः त्यजन्ति। स पापं स्वयम् आदाय, येषां कृते विवेकं न कृतवान्, तैः परित्यक्तः, स्वधर्मात् विमुखः, अन्धं तमः प्रविशति। अतः, हे नृप, एतद्विश्वं स्वप्नमायामृगतृष्णिकासदृशं दृष्ट्वा, आत्मनात्मानं विद्धि, समचित्तः प्रशान्तश्च भव।” धृतराष्ट्र उवाच— “दानपते, यथा त्वं शुभं वदसि, तथा तव वाक्यानि न तृप्तिं जनयन्ति, यथा मृत्युः अमृतं प्राप्य न तृप्यति। तथापि, सौम्य, मधुराणि वचनानि अपि, हृदि स्थिरं न स्युः, पुत्रस्नेहविषविक्षिप्तचित्तस्य, यथा विद्युत् नभसि न स्थिरा। कः वा भगवतः इच्छा पलाययितुं समर्थोऽस्ति? यः यदुवंशे अवतीर्णः, भूमिभारहरणाय। यः स्वमायया इदं जगत् सृजति, गुणान् विभजति, तत्र प्रविशति, तस्मै, योगलीलायाः अगम्याय, संसारचक्रे विचराय, परमात्मने नमः।” शुक उवाच— एवं राज्ञः मन्तव्यं विज्ञाय, स यादवः, मित्रैः अनुमतः, पुनः यादवपुरीं प्रतस्थे। स रामकृष्णयोः समीपे, धृतराष्ट्रस्य पाण्डवेषु कृतं सर्वं, स्वयम् यदर्थं प्रेषितः, निवेदयामास।