भगवान् श्रीकृष्णः स्वप्रियाम्, या प्रथमसंगमे लज्जिता संकुचिता च आसीत्, तस्याः करं कङ्कणाभूषितं स्वहस्तेन गृहीत्वा शय्यायां उपवेश्य तया सह रममाणः, तस्याः पुण्येन स्वाङ्गरागसंपर्केण सम्पूजितः अभवत्। सा स्त्री, यः स्तनहृदययोः कामाग्निना दग्धा, नेत्राभ्यां प्रियदर्शनलालसा, तस्य पादसौरभं जिघ्रन्ती, तैः पादैः स्वक्लेशं मर्दयन्ती, प्रियतमं बाहुभ्यां स्तनाभ्यां च आलिङ्ग्य, सच्चिदानन्दस्वरूपे भगवति दीर्घकालक्लेशस्य अन्तं प्राप्तवती। सः मोक्षपतिं दुरलभं भगवन्तं प्राप्य अपि, सा दुर्भगा तं चन्दनलेपनं समर्प्य वरमयाचत। सा सस्नेहं प्रार्थयामास—"मम प्रियः किञ्चिद्दिनानि अत्रैव मया सह वसतु, मया सह रमताम्, हे कमलनयन! तव वियोगं न सह्यते मया।" सः भगवान् तस्याः कामितं वरं दत्त्वा, तां सत्कृत्य, सर्वेश्वरः उद्धवेन सहितः स्वमभ्यर्चितं स्थानं प्रतिजगाम। यः जनः विष्णुं सर्वेश्वरं महापूजया तुष्ट्वा, मनःप्रियं वरं वृणुते, सत्त्वहीनः चेत्, स दुर्बुद्धिः इति विज्ञेयः। ततः श्रीकृष्णः रामेण उद्धवेन च सहितः, किञ्चित्कर्तव्यं चिन्तयन्, अक्रूरं तोषयितुं इच्छन्, अक्रूरगृहं जगाम। दूरतः एव तान् आत्मबान्धवान्, पुरुषश्रेष्ठान्, दृष्ट्वा अक्रूरः प्रमुदितः उत्थाय तान् सस्नेहम् आलिङ्ग्य, हर्षेण सत्कृत्य, स्वागतमकरोत्। सः कृष्णरमाभ्यां प्रणम्य, ताभ्यां च सम्यक् नमस्कृतः, विधिवत् आसनं स्वीकृत्य, तौ सम्यक् अर्चयामास। पाद्यं शिरसि धारयामास, दिव्यवस्त्राणि, सुरभिग्रथितमाल्यं, उत्तमाभरणानि च अर्पयामास। तौ सम्पूज्य, शिरसा नम्रः, हस्ताभ्यां पादौ प्रक्षालयन्, अक्रूरः सविनयं कृष्णरमाभ्यां इदमुवाच— "सौभाग्येन, दुष्टः कंसः तस्य च अनुयायिनः हताः, अयं कुलः महतीं आपदं निवार्य युष्माभ्यां पुनः संरक्षितः। युवां परमार्थतः पुरुषोत्तमौ, जगतः कारणं च कार्यं च; युष्मदन्यत् किमपि परं नास्ति, नापरम्। स्वयमेव जगदिदं सृज्य, स्वशक्त्या प्रविश्य, नानारूपेण प्रतीयसे, हे ब्रह्मन्, श्रोतृदृश्यमानः। यथाऽखिलेषु भूतानि, चलस्थावररूपे, गर्भेषु ममादिषु, नानारूपाणि दृश्यन्ते, तथैव त्वमेव स्वयम्भूता आत्मन्येव नानारूपः प्रतीयसे। त्वं सृजसि, हंसि, पालयसि च जगदिदं स्वशक्तिभिः—रजसा, तमसा, सत्त्वेन; तु तैः गुणैः कर्मभिः न बध्यसे, ज्ञानस्वरूपत्वात्—कुतः ते बन्धकारणम्? न हि ते देहादिभिः उपाधिभिः साक्षात् वैलक्षण्यं; अतः न ते बन्धो न मोक्षः—नः कदापि भ्रमो नास्तु। यदा वेदमार्गः प्राचीनः, पाखण्डैः अनृतैः च विघट्यते, तदा लोकहिताय त्वं सत्त्वगुणयुक्तः अवतारं करोति। अतः, भगवन्, अद्य त्वं वसुदेवगृहे स्वांशेन अवतीर्य, पृथिव्याः भारं हारयन्, शतशः शत्रुवर्गान् नाशयन्, अस्य वंशस्य कीर्तिं प्रसरयन्, विराजसे। अद्य अस्माकं गृहा धन्याः, यः त्वं सर्वदेवतापितृभूतमानुष्यस्वरूपः, यस्य पाद्यं त्रैलोक्यं पावयति, विश्वगुरोः अधोक्षजः, अस्माकं गृहान् प्रविष्टः। को बुद्धिमान् त्वदन्यत्र शरणं याचेत, त्वं भक्तप्रियः, सत्यवचनः, सर्वमित्रः, कृतज्ञः, सर्वाभीष्टदः, आत्मलाभालाभयोः तुल्यः। सौभग्येन, हे जनार्दन, त्वं अस्माकं पुरतः प्रकटः, यं योगेश्वरा अपि देवाः दुरलभं मन्यन्ते; शीघ्रं अस्माकं मोहबन्धनानि—पुत्रदारधनबान्धवगृहशरीरादिषु आसक्तिं, यानि तव मायया निर्मितानि—छिन्धि।" एवं भक्तेन पूजितः स्तुतः च भगवान् हरिः स्मितपूर्वकं वाक्यैः अक्रूरं मोहितुमिव वदन् इदं प्राह— "त्वं अस्माकं गुरुर्बन्धुः, सदा पूज्यः, रक्ष्यः, पोष्यः, दयनीयः च; वयं तव परिपोष्याः, तव कृपायाः पात्रम्। ये महात्मानः, धर्मिष्ठेषु श्रेष्ठाः, तैः स्वार्थिनः सदा सेवनीयाः; देवाः स्वार्थायैव कुर्वन्ति, साधवः तु न तथा। तीर्थानि जलैः न पाव्यन्ते, न देवाः मृन्मयशिलामयाः; साधूनां दर्शनमेव क्षणेन पावनम्। त्वं अस्माकं हितैषी, सर्वोत्कृष्टः, अतः पाण्डवानां विषये ज्ञातुम्, त्वं हस्तिनापुरं गच्छ। श्रुतम् अस्माभिः—पितुः निधनानन्तरं, बालकाः मातृसहिताः, स्वपुरीं नीताः, तत्रैव दुःखिताः वसन्ति। तत्र राजा अम्बिकासुतः भ्रातृपुत्रेषु न निष्पक्षः; सः पापपुत्रवशेन मोहितदृष्टिः। त्वं तेषां वर्तमानस्थितिं, शुभाशुभां, ज्ञात्वा, वयं मित्रहिताय यथोचितं करिष्यामः।" एवं भगवान् हरिः, संकर्षणउद्धवाभ्यां सहितः, अक्रूरं निर्देश्य, स्वनिवेशान् प्रतिजगाम। एवं दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः। शुक उवाच—अक्रूरः हस्तिनापुरं, पूरवर्षिष्टानां मध्ये प्रसिद्धं, गत्वा, तत्र अम्बिकासुतं, भीष्मविदुरपृथाभिः सहितं, अपश्यत्। तत्रैव बाहीकं पुत्रेण, भारद्वाजं गौतमेन, कर्णं, सुयोधनं, अश्वत्थामानं, पाण्डवान्, अन्यांश्च सखीन् अपश्यत्। गान्दिनीसुतः, स्वबान्धवान् यथायोग्यं उपगम्य, तैः स्वजनस्य कुशलं पृष्टः, स्वयम् अपि तेषां कुशलं पप्रच्छ। सः तत्र किञ्चिद्दिनानि स्थित्वा, राज्ञः दुर्विवेकिनः, असारस्य, दुष्टानुयायिनः, आचारम् अवेक्षितुम् इच्छन्, वसत्। सः अपश्यत्—राजा पाण्डुपुत्रेषु तेजः, बलं, शौर्यं, विनयं, जनानां च तेषु स्नेहं न इच्छति। पाण्डुपुत्रद्वेषिणः धृतराष्ट्रपुत्रैः यानि विषप्रदानादिकानि दुष्कृत्यानि, तानि पृथया विदुरेण च सम्यक् अक्रूराय कथितानि। पृथाऽपि भ्रातरं अक्रूरं आगतम् आलोक्य, स्वजनस्थानस्मरणेन अश्रुपूर्णलोचना, तम् उवाच— "भद्र, कच्चित् पितरौ भ्रातरो भगिन्यः श्वशुर्यः भगिन्यः च सखाश्च स्मरन्ति नः?