तस्याः गृहम् अत्युत्तमैः भोगोपकरणैः समृद्धम् आसीत्, रमणीयतया समलङ्कृतम्, मुक्ताहारैः पताकाभिः छत्रैः शय्यासनैः च शोभितम्, सुगन्धधूपैः सुरभितम्, दीपप्रभया दीप्तम्, माल्यगन्धादिभिः च भूषितम्। यदा स भगवान् तस्याः गृहं प्रविवेश, सा स्त्री ससङ्कोचं त्वरया आसनात् उत्थाय, यथाविधि तम् अच्युतं स्वसखीभिः सह उपसृत्य, आसनाद्युपचारैः सन्मानं चकार। उद्धवोऽपि सादरं सत्कृत्य, आसनस्पर्शनानन्तरं उपविश्य, श्रीकृष्णः लौकिकाचारं पालयन् शीघ्रं तस्मिन् शोभनशय्यायां प्रविवेश। सा च स्नात्वा, सुगन्धितैः द्रव्यैः अभ्यक्ताङ्गी, सुशुक्लवस्त्राभरणधारिणी, माल्यगन्धविलिप्ताङ्गी, ताम्बूलचर्विता, लज्जायुक्ता, सव्रीडस्मितावलोकनैः माधवं समीपम् उपगता। स प्रियाम्, या प्रथमसङ्गमे लज्जिता विलम्बमाना च, कङ्कणभूषितहस्तां, तां हस्ते गृहीत्वा शय्यायाम् उपवेश्य, स्वयं तया अभ्यङ्गसंपुण्यया सह रमणं चकार। सा तु कामाग्निना दग्धवक्षःस्थना, कामदृष्ट्या तस्य पादगन्धं जिघ्रन्ती, तैः एव पादैः स्वशूलं शमयन्ती, प्रियतमं बाहुप्रान्तवक्षसि परिष्वज्य, तस्मिन् आनन्दमूर्तौ दीर्घकालदुःखस्य अन्तं प्राप। तं दुःसुलभं मोक्षपतिं प्राप्तवती सा, दुर्भगा अपि, तस्मै चन्दनं समर्प्य वरं याचिता। सा उवाच—"प्रियः मम किञ्चिद् दिनानि अत्र स्थातुं, मया सह रमस्व, हे कमललोचन! त्वद्वियोगं सहितुं न शक्नोमि।" स भगवान् तस्याः कामितं वरं दत्त्वा, ताम् आदरात् पूजयित्वा, उद्धवेन सह, सर्वेश्वरः स्वं पूजितं गृहम् अगच्छत्। यो जनः महापूजया विष्णुं सर्वेश्वरं तुष्टाव्य, ततः मनःप्रियं वरं वृणुते, स यदि सत्त्वहीनः स्यात्, तस्य बुद्धिः दुर्बला। ततः श्रीकृष्णः रामेण उद्धवेन च सह, किञ्चित् कर्तुम् इच्छन्, अक्रूरस्य प्रियार्थं, तस्य गृहम् अगच्छत्। स अक्रूरः तान् स्वबान्धवान् पुरुषश्रेष्ठान् दूरतः आगतान् दृष्ट्वा, हृष्टः उत्थाय, आलिङ्ग्य, हर्षेण तान् स्वागतम् अकार्षीत्। स कृष्णरामयोः पादाभिवन्दनं कृत्वा, तौ अपि तं प्रणम्य, आसनग्रहणानन्तरं, यथाविधि पूजां चकार। स जलं पादप्रक्षालनार्थं शिरसि धृत्वा, दिव्यवस्त्रैः सुरभिमाल्यैः उत्तमाभरणैः च तौ पूजयामास। पूजां कृत्वा, शिरसा नमस्कृत्य, हस्ताभ्यां पादप्रक्षालनं कृत्वा, अक्रूरः विनयेन पूर्णः, कृष्णरामौ इदम् उवाच—"सौभग्येन कंसाद्यदुष्टाः निहताः, अस्माकं कुलं महतीं आपदं निवार्य, युवाभ्यां पुनः स्थापितम्।" "युवां परमार्थतः पुरुषोत्तमौ, जगतः कारणं च पदार्थं च; युवाभ्यां विना न किञ्चिद् उच्चावचं विद्यते। स्वयम् एव जगद् उत्पाद्य, स्वशक्तिभिः प्रविश्य, श्रवणप्रत्यक्ष्याभ्यां ब्रह्मन्, नानारूपं प्रपञ्चयथ। यथा सर्वेषु भूतगणेषु, जङ्गमस्थावरेषु, नानारूपाणि गर्भेषु दृश्यन्ते, एवं त्वं स्वयम्भूः स्वयमेव जातेषु नानारूपं प्रपद्यसे।" "त्वं स्वशक्तिभिः रजस्तमःसत्त्वैः जगद् सृजसि, हंसि, पालयसि च; तथापि गुणकर्मभिः न बध्यसे, ज्ञानस्वरूपः असि—कुतः तव बन्धनहेतुः? शरीराद्युपाधिभिः तव सत्त्वं न लक्षणीकृतम्, अतः तव न साक्षात् भेदः; तस्मात् न तव बन्धोऽपि न मोक्षः; नः त्वयि कदापि मोहः मा भवतु।" "यदा वेदमार्गः मिथ्यादर्शनैः अवरुद्धः, तदा त्वं लोकहिताय सत्त्वगुणयुक्तः अवतीर्यसे। अतः भगवन् अद्य त्वं वसुदेवगृहे स्वांशेन अवतीर्णः, भूमिभारं हर्तुम्, शतशः रिपुसैन्यानि नाशयन्, अस्य वंशस्य यशः च प्रचारयन्।" "अद्य नः गृहा एव धन्याः, यः त्वं सर्वदेवतापितृभूतपुरुषरूपः, यस्य पादप्रक्षालनजलं त्रैलोक्यं शुद्ध्यति, विश्वगुरोऽधोक्षज, अस्माकं गृहं प्रविष्टः। कः पण्डितः त्वत्तः अन्यत्र आश्रयं वाञ्छेत्, या भक्तवत्सलः, सत्यवाक्यः, सर्वहितः, कृतज्ञः, भक्तानां सर्वाभीष्टदः, आत्मलाभालाभयोः तुल्यः?" "सौभग्येन जनार्दन, त्वं अस्मान् पुरतः प्राप्तः, यं योगेश्वरा अपि देवाः दुरलभं मन्यन्ते; शीघ्रं नः मोहबन्धं छिन्धि—सुतदारधनबान्धवगृहशरीरादिषु आसक्तिं, या तव एव माया।" एवं भगवतः भक्तेन पूजितः स्तुतश्च हरिः स्मितपूर्वम् अक्रूरं मोहयन् इव वाक्यैः उवाच—"त्वं अस्माकं गुरुर्बन्धुश्च, सदा पूज्यः; वयं तव रक्षणीयाः, पोषणीया, दयनीयाश्च, तव परिचारकाः।" "यथा आत्महितकामैः सतां श्रेष्ठैः सदा सेवा कर्तव्या, देवाः स्वार्थाय प्रवर्तन्ते, साधवस्तु न तथा। तीर्थानि जलैः न शुद्ध्यन्ति, न देवाः मृन्मयशिलामयप्रतिमाः; साधुसंगः क्षणमात्रेण अपि शुद्धिं ददाति।" "त्वं अस्माकं हितैषी, तस्मात् अस्माकं हितार्थं त्वं उत्तमः; अतः पाण्डवानां विषये ज्ञातुम्, त्वं हास्तिनपुरं गच्छ। श्रुतम् अस्माभिः, तेषां पितुः निधनानन्तरं, ते पुत्राः मातरं च स्वनगरं नीत्वा, राज्ञा तत्र स्थापिता, दुःखेन पीडिताः।" "तेषु, अम्बिकायाः पुत्रः राजा भ्रातुः पुत्रेषु न समः; निश्चितं, तस्य दुष्टपुत्रस्य वशे सन्, तस्य दृष्टिः मलिनीकृता। त्वं गत्वा तेषां वर्तमानस्थितिं पृच्छ, शुभा वा अशुभा वा; ज्ञात्वा, वयं मित्रहिताय यथोचितं करिष्यामः।" एवं भगवान् हरिः अक्रूरं उपदिश्य, सङ्कर्षण उद्धवयोः सह स्वं निवासं जगाम। एवं दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे अष्टचत्वारिंशदधिकाष्टचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। शुक उवाच—अक्रूरः हास्तिनपुरं गत्वा, या पुर्ववंशेषु कीर्तिमती नगरी, तत्र अम्बिकायाः पुत्रं भीष्मं विदुरं पृथां च अदर्शयत्। स बाहीकं तस्य पुत्रं, भारद्वाजं गौतमं, कर्णं सुयोधनं अश्वत्थामानं पाण्डवान् अन्यांश्च बान्धवान् अपि ददर्श। गान्दिन्याः पुत्रः प्रत्येकं बान्धवं यथार्हं उपगम्य, तैः बान्धवकल्याणं पृष्टः, स्वयम् अपि तेषां कुशलं पप्रच्छ। तत्र स किञ्चित्कालं स्थित्वा, राज्ञः व्यवहारं ज्ञातुम् इच्छन्, यो दुष्टोपदेशः, असारः, दुष्टपुत्रेच्छानुगामी च आसीत्।