यदा उद्धवः नन्दस्य व्रजे स्थितवान्, तावन्तः दिवसाः व्रजवासिनां क्षणवत् शीघ्रं व्यतीयुः, ते सर्वे कृष्णकथासु निमग्नचित्ताः सन्तः तस्य आगमनस्य मधुर्ये लीनाः। उद्धवः अपि तत्र नद्यः, वनानि, पुष्पिततरूञ् च निरीक्ष्य, कृष्णस्मरणेन प्रमुदितः व्रजजनसेवायाम् सन्तोषम् अनुभूतवान्। स गाप्यः कृष्णे अत्यन्तनिमग्नचित्ताः, तेषां मनांसि कृष्णप्रेम्णा आक्रान्तानि इति दृष्ट्वा, परमसुखेन पूर्णः, ताः प्रणम्य, इदं स्तोत्रम् उदाहरत्। "एता गाः स्त्रियः भूमौ साक्षात् सर्वदेहिनां श्रेष्ठाः, यतः गोविन्दे हृदयान्तः स्थितं प्रेम तासां वर्तते। यत् जन्म ब्रह्मणः अपि व्यर्थम् यदि कृष्णकथारसस्यास्वादनं न लभ्यते; मुनयः अपि पुनर्भवभीत्या तादृशं प्रेम इच्छन्ति। किम् उ एता वनचारिण्यः स्त्रियः, स्वधर्मात् पतिताः, कुत्र च कृष्णे परमात्मनि अतीव प्रेम? यः जनः भगवन्तम् अज्ञानतः अपि पूजयति, स एवमिव कृपां लभते, यथा राजा सेवकं सम्पूज्य तं प्रसादयति। हे सखे! एषा भगवती कृष्णप्रेम्णः कृपा स्वर्गस्त्रीणाम् अपि न लभ्यते, नान्यत्रापि। रासोत्सवे तु व्रजसुन्दरीणां ग्रीवाभिः साकं स एव परिपूर्णता प्रदत्ता।" "अहं तु इच्छामि यत् वृन्दावने तेषां पादरजः प्राप्नुयाम्, तत्र तृणं वा गुल्मः वा लता वा औषधिः भवेयम्। याः स्वजनान् धर्ममार्गं च अत्यन्तदुष्करं त्यक्त्वा, मुक्तिदायिनं मुकुन्दं प्राप्ताः, तासां पादरजः वेदैरपि दुर्लभम्। यासां स्तनयोः भगवतः श्रीकृष्णस्य, लक्ष्म्या योगीन्द्रैश्च पूजितस्य, रासलीलाप्रणेतुः, पादारविन्दयोः अलङ्कारेण सर्वदुःखं परित्यक्तम्। पुनः पुनः अहम् नन्दव्रजस्त्रीणां पादरजः नमामि, याः हरिकथागाननेन त्रिलोकं पावयन्ति।" एवं स गापीभ्यः, यशोदायै, नन्दाय च स्वस्त्यनुज्ञां दत्त्वा, गोपैः सह स्नेहपूर्वकं विदाय, उद्धवः स्वस्य रथमारुह्य प्रस्थितवान्। तस्य गमनसमये, नन्दादयः विविधान् उपहारान् गृहीत्वा, स्नेहेन समीपमागत्य, अश्रुपूर्णलोचनाः इदं वाक्यम् ऊचुः— "नः चेतांसि सदा कृष्णपादारविन्दयोः स्थातुं यथास्तु। वाचः केवलं तस्य नामानि वदन्तु। देहाः तस्य सेवानम्राः भवन्तु। स्वकर्मभिः यत्र यत्र भगवत्संकल्पेन नीयामहे, तत्र तत्र शुभकर्मणा, दानेन च, अस्माकं कृष्णभक्तिः अचलास्तु।" एवं व्रजगोपैः कृष्णभक्त्या सत्कृतः, उद्धवः पुनः मथुरां प्रति प्रतस्थे, कृष्णरक्ष्यः सन्। स कृष्णाय प्रणम्य, व्रजवासिषु प्रेम्णा पूर्णहृदयः, वसुदेवाय, रामाय, राज्ञे च उपहारान् दत्तवान्। शुक उवाच— ततः सर्वात्मा भगवान् सर्वदर्शी, सैरन्ध्र्याः (कुब्जायाः) अभिलाषं ज्ञात्वा, तां संतोषयितुम् इच्छन्, तस्याः गृहम् अगच्छत्। तस्याः गृहं सुशोभितं, रमणीयवस्त्रैः, मुक्ताहारैः, पताकाभिः, छत्रैः, शय्यासनैः, धूपगन्धैः, दीपैः, माल्यगन्धैः च अलङ्कृतम् आसीत्। भगवानं प्रविशन्तं दृष्ट्वा, सा सैरन्ध्री सखीभिः सहित्या, सञ्जातसंभ्रमाऽथ, आसनादुत्थाय, यथाविधि समुपेत्य, अच्युतं पूजार्हासनादिभिः सत्कृतवती। उद्धवः अपि सादरं सत्कृत्य, आसनस्पर्शं कृत्वा, उपविष्टः। कृष्णः तु लौकिकाचारं अनुवर्त्य, शीघ्रं सुविशिष्टां शय्यां प्रविष्टवान्। सा स्नात्वा, सुगन्धिताङ्गी, सुशोभनवस्त्राभरणधारिणी, माल्यगन्धविलिप्ता, ताम्बूलचर्विता, लज्जाविलासस्मितावलोकनैः माधवमुपेत्य, तस्य समीपम् आगता। स भगवान्, तस्याः प्रथमसंगमे लज्जायुक्तायाः, किंचित् संकोचवतीस्याः, कङ्कणशोभितकरां हस्तेन गृहीत्वा, शय्यायां उपवेश्य, तया सह रमणं कृतवान्। सा तु कामाग्निना दग्धहृदया, कृष्णपादसौरभं श्वासयन्ती, ताभ्यां दुःखं शमयन्ती, प्रियतमं बाहुभ्यां स्तनाभ्यां च आलिङ्ग्य, परमसुखमयस्य तस्याङ्के दुःखान्तं प्राप्तवती। भगवन्तं दुर्लभं मोक्षपतिं प्राप्य अपि, सा दुर्भाग्या सन्तोषवशात्, तं चन्दनलेपनार्पणेन वाञ्छितवरं याचिता। "किञ्चिद् दिनानि मया सह स्थातुं, मया सह रमस्व, हे कमलनयन, त्वद्वियोगं न सह्यते इति।" स तस्याः वाञ्छितवरं दत्वा, पूजितोऽपि सन्, उद्धवेन सह, स्वगृहं पुनर् अगच्छत्। यो जनः विष्णुं सम्यगुपास्य, मनसः प्रियं वरं वृणुते, सत्त्वशून्यः चेत्, स तु दुर्मतिः। ततः कृष्णः, भगवान्, रामेण उद्धवेन च सह, किञ्चित् कार्यं साधयितुम्, अक्रूरस्य प्रियार्थं, तस्य गृहम् अगच्छत्। स अक्रूरः दूरतः एव तान् स्वबान्धवान्, श्रेष्ठपुरुषान्, दृष्ट्वा, हृष्टः, उत्थाय, आलिङ्ग्य, हर्षेण स्वागतं कृतवान्। कृष्णरामौ प्रणम्य, तौ अपि तम् अभिवाद्य, आसनानि स्वीकृत्य, यथाविधि तौ पूजितवान्। स तयोः पाद्यं शिरसि निधाय, दिव्यवस्त्रैः, सुगन्धिमाल्यैः, उत्तमाभरणैः च तौ सत्कृत्य, शीर्ष्णा नमित्वा, हस्ताभ्यां पादप्रक्षालनं कृत्वा, विनयेन पूर्णः, कृष्णरामौ इदं वाक्यम् अभाषत— "सौभाग्येन खलु कंसः तस्य च अनुयायिनः विनष्टाः, एषः कुलः भवद्भ्यां दुःखात् उद्धृतः। युवां हि परमार्थतः पुरुषोत्तमौ, जगतः कारणम् अधिष्ठानं च। त्वत्तः परम् न किंचिदस्ति, न चापरम्। त्वया एवेदं विश्वं सृष्टं, त्वमेव शक्तिभिः प्रविश्य अनेकेन प्रकारेण प्रकटयसि, हे ब्रह्मन्, श्रोतृदृश्यरूपेण। यथा सर्वेषु भूतेषु, चलाचलेषु, विविधरूपाणि योनिषु प्रादुर्भवन्ति, तथैव त्वं स्वयम्भूः, स्वयमेव स्वयोनिषु विविधरूपेण प्राकट्यसे।" "त्वमेव सृजसि, हंसि, पालयसि च विश्वम्, स्वशक्तिभिः—रजः, तमः, सत्त्वेन; तथापि तैः गुणैः कर्मभिः च न बध्यसे, ज्ञानस्वरूपः सन्। कथं तव बन्धहेतुः? त्वं न शरीरादिभिः उपाधिभिः व्यपदेश्यः, तस्मात् न तव भेदः। अतः तव बन्धो न मोक्षः, नः तव विषये कदाचित् मोहः न भूयात्।" "यदा वेदमार्गः मिथ्यादृष्टिभिः अवरुद्धः, तदा त्वं लोकहिताय, सत्त्वगुणयुक्तः, अवतीर्यसि। अतः, भगवन्, अद्य त्वं वसुदेवगृहे स्वांशेन अवतीर्य, पृथिव्याः भारं हर्तुम्, शतशः शत्रुसैन्यनाशनं कृत्वा, एतस्य वंशस्य कीर्तिं प्रसरसि।" "अद्य खलु अस्माकं गृहा धन्याः, यतः त्वं, सर्वदेवतापितृभूतमनुष्यरूपः, यस्य पाद्यं त्रिलोकं पावयति, जगद्गुरो, अधोक्षज, अस्माकं गृहान् प्रविष्टः।" एवं भगवान् कृष्णः, सर्वात्मा, स्वजनानां कामान् ज्ञात्वा, तान् सर्वान् सन्तोष्य, पुनः स्वगृहं प्रतस्थे।