भगवतः श्रीकृष्णस्य विरहविषण्णा गोप्यः करुणया विनतवदनाः प्रार्थयन्ति स्म—“हे भगवन्, हे लक्ष्मीपतये, हे व्रजेश्वर, दुःखदावानलनाशन, गोविन्द, समुद्रे दुःखानां निमग्नं गोकुलं उद्धर।” एवं तासां प्रार्थनां श्रुत्वा, कृष्णस्य सन्देशैः विरहज्वरात् प्रमुच्यमानाः, गोप्यः उद्धवम् अभिवाद्य, तं भगवत्स्वरूपमिव समादृताः। स उद्धवः तत्र कतिपयान् मासान् स्थित्वा, गोपीनाम् अश्रुपूरितं शोकं कृष्णलीलाकथाभिः प्रशमयन्, गोकुलं हर्षयन्, सर्वान् आनन्दयामास। यावत् कालम् उद्धवः नन्दव्रजे तिष्ठति स्म, तावत् व्रजवासिनां कालः शीघ्रं व्यतीयाय, कृष्णकथायाम् अनुरक्तचित्तानां। सः उद्धवः, व्रजस्य नद्यः, वनानि, पुष्पिततरूञ् च दृष्ट्वा, कृष्णं स्मरन्, हृष्टचित्तः, व्रजवासिभ्यः सेवां चकार। स गोपीषु कृष्णाभिषक्तचित्तासु, तासां प्रेम्णा विस्मितः, परमसन्तोषेण नमस्कृत्य, इदं स्तोतुम् आरब्धवान्— “एता गोप्यः सर्वदेहिनाम् उत्तमाः, यतः गोविन्दे हृदये गाढं प्रेम तासां; जन्मना ब्रह्मत्वं किं प्रयोजनं यदि कृष्णकथारसं नास्वाद्यते? मुनयोऽपि पुनर्भवभीता, वयं च, तादृशं भजनं कामयामहे। क्व एता वनचारिण्यः पतिताः, क्व च कृष्णे परमात्मनि परमं प्रेम? य एवाज्ञाः अपि भगवद्भक्त्या पूजयंति, तेऽपि धन्याः, यथा राज्ञः सेवकाः कृपां लभन्ते। न हि स्वर्गस्त्रियाम् अपि, सुरभिकान्तासु, नान्यत्रापि, एतादृशं कृष्णे गाढं प्रेम दृश्यते; रासोत्सवे तु सः व्रजवल्लभीनां ग्रीवाभिः आलिङ्ग्य ताः पूर्णतां ददौ। अहं तु कामये—इह वृन्दावने तासां पादरजः लब्धुं, यद्यपि तृणं, गुल्मः, लता, औषधिः वा भवेयम्; याः स्वजनं धर्ममार्गं च त्यक्त्वा, वेदविहितं मार्गं सन्त्यज्य, मुक्तिदं मुकुन्दमार्गम् अन्विष्य, तस्मिन् एव प्रवृत्ता। यासां स्तनौ श्रीकृष्णपादपङ्कजेन समलङ्कृतौ, यः लक्ष्मीभिः योगीन्द्रैश्च पूज्यते, रासलीलायाः लक्ष्यः, ताः तं आलिङ्ग्य सर्वदुःखं जहुः। नन्दव्रजस्त्रीणां पादरजः पुनः पुनः नमामि, यासां हरिगुणगानं त्रैलोक्यं शुद्धयति। एवं शुकः उवाच—ततः उद्धवः गोपीभ्यः, यशोदायै, नन्दाय, गोपगणाय च अभिवाद्य, प्रयाणाय रथम् आरूढः। गच्छन्तं तम्, नन्दादयः नानावस्त्रादिभिः स्नेहपूरितहस्ताः समीपं गत्वा, अश्रुपूरितलोचनाः, इदं वचोऽब्रुवन्— “अस्माकं मनः सदा कृष्णपादपङ्कजे स्थातु, वाचा तस्यैव नामानि गायतु, देहः तस्यैव सेवार्थं नमतु। यत्र यत्र कर्मणां वेगेन नयेमहि, तत्र तत्र भगवत्कृपया, कृष्णे भक्तिः नित्यं स्थिरा भवतु।” एवं गोपैः कृष्णभक्त्या सत्कृतः उद्धवः, हे राजन्, पुनः मथुरां जगाम, कृष्णेन संरक्षितः। सः कृष्णं प्रणम्य, व्रजवासिषु भक्तिपूर्णहृदयः, वसुदेवाय, रामाय, राज्ञे च दानानि दत्तवान्। शुकः उवाच—ततः सर्वात्मा भगवान्, सर्वदर्शी, सैरन्ध्र्याः (कुब्जायाः) मनसि स्थितम् अभिलाषम् अवगम्य, तां संतोषयितुम् इच्छन्, तस्या गृहं जगाम। तद् गृहं रम्यवस्त्रैः, मुक्ताहारैः, पताकाभिः, छत्रैः, शय्यासनैः, धूपगन्धानुलेपनैः, दीपैः, पुष्पमालाभिः, सुरभिभिः च भूषितम् आसीत्। तं प्रविशन्तं दृष्ट्वा, सा कुब्जा सखीभिः सहित्या सन्दिग्धा उत्थाय, यथोचितं समुपेत्य, अच्युतं आसनादिभिः सत्कृतवती। उद्धवोऽपि सम्मानितः, आसनस्पर्शं कृत्वा उपविष्टः; कृष्णः तु लोकाचारानुसारं शीघ्रं शय्यां प्रविवेश। सा स्नात्वा, सुगन्धद्रव्यैः अभ्यक्ताङ्गी, सुशोभनवस्त्राभरणधारिणी, पुष्पमालाविलिप्ता, ताम्बूलचर्विता, लज्जास्मितविलोचनैः माधवम् उपेत्य, तं प्रियतमानम् उपविष्टवती। सः कृष्णः, तां प्रथमसंगमे लज्जामानां, मणिकङ्कणशोभितहस्तां, हस्तेन गृह्य, शय्यायां उपवेश्य, तया स्नेहसंपन्नया सहितः रममाणः, तस्याः स्नेहस्य फलं दत्तवान्। तस्याः स्तनौ हृदयं च कामाग्निना दग्धे, दृष्टिपथेन प्रियं वीक्ष्य, पादयोः गन्धं जिघ्रती, पादाभ्यां पीडां शमयन्ती, बाहुभ्यां स्तनाभ्यां च आलिङ्ग्य, सच्चिदानन्दमूर्तौ दुःखान्तं प्राप्तवती। सः दुर्लभं मोक्षनाथं लब्ध्वा, सा कुब्जा, चन्दनपुष्पैः सम्पूज्य, वरं याचितवती— “किञ्चिद् दिनानि मया सह रमस्व, त्वद्वियोगं सहितुं न शक्नोमि।” तस्याः कामितं वरं दत्त्वा, सम्मान्य च, सः श्रीभगवान् उद्धवेन सह स्वगृहं प्रतिपेदे। यः पुरुषः सर्वेश्वरं विष्णुं महापूजया तुष्ट्वा, स्वहृदयप्रियं वरं वृणुते, यदि सत्त्वशून्यः, सः दुर्बुद्धिः। कृष्णः, रामेण उद्धवेन च सहितः, किञ्चित् साधयितुम् अक्रूरं संतोषयितुं च इच्छन्, तस्य गृहं जगाम। दूरादेव तान् स्वबान्धवान् दृष्ट्वा, अक्रूरः हर्षपूर्णः उत्थाय, आलिङ्ग्य, प्रेम्णा सत्कृतवान्। कृष्णं रामं च प्रणम्य, तौ अपि तं प्रणम्य, आसनं स्वीकृत्य, विधिवत् तौ पूजितवान्। पाद्यं शिरसि निधाय, दिव्यवस्त्रैः, सुरभिपुष्पमालाभिः, उत्तमाभरणैः च तौ पूजितवान्। तौ पूज्य, शिरसा नमस्कृत्य, हस्ताभ्यां पादप्रक्षालनं कृत्वा, अक्रूरः विनयेन कृष्णरामौ इदं उवाच— “धन्यं यत् दुष्टः कंसः स्वजनश्च हतः, अस्माकं कुलं दुःखात् उद्धृत्य पुनः स्थापितं भवद्भ्यां। युवां परमार्थतः पुरुषोत्तमौ, जगत्कारणं स्वरूपं च; न किञ्चित् उच्चावचं भवद्भ्यां विना। यदिदं विश्वं स्वयमेव सृष्ट्वा, स्वशक्तिभिः प्रविश्य, श्रवणदृश्यमानं रूपेण नानाविधं प्रपञ्चयथः। यथा सर्वेषु भूतानि, चलाचलानि, नानायोनिषु, ममापि गर्भे, तद्वत् त्वमेव, भगवन्, स्वयम्भूतः, नानारूपेण प्रवर्तसे। त्वं रजस्तमःसत्त्वशक्तिभिः सृष्टिसंहारपालकः, तव तु गुणकर्मसु बन्धः नास्ति, ज्ञानस्वरूपत्वात्; तव बन्धहेतुः कुतः स्यात्? न हि तव देहाद्युपाधिभिः स्वरूपनिश्चयः, तस्मात् तव न बन्धो न मोक्षः; नः कदापि तव विषये मोहः न भूयात्।