यः स सुमधुरगमनः, सुकुमारहासः, विलासिनीलोकनः, मधुरवचनः च, तेन अस्माकं चित्तानि आक्रान्तानि; कथं वयं तं विस्मरिष्यामः? लक्ष्मीसहचर, व्रजपतिं, दुःखनाशनं, गोविन्दं, गोकुलं दुःखसागरे निमग्नं उद्धर—इति तं पुनः पुनः स्मरन्ति। शुक उवाच—तदा कृष्णस्य सन्देशैः विरहातुर्याः गोप्यः सान्त्विताः, तं उद्धवम् उपास्य, साक्षात् भगवानिव सम्मानितवन्तः। स उद्धवः तत्र कतिचित् मासान् स्थित्वा, कृष्णलीलाकथाभिः गोपीजनस्य शोकं नुदन्, गोकुलं प्रमोदितवान्। यावत् स नन्दव्रजे स्थितः, तावत् व्रजवासिनां दिवसाः शीघ्रं व्यतीयुः, कृष्णवृत्तान्तश्रवणेन तेषां चेतांसि एकाग्राणि अभवन्। स उद्धवः, सरितः, वनानि, पुष्पितवृक्षांश्च दृष्ट्वा, कृष्णस्मरणेन प्रमुदितः, व्रजवासिभ्यः सेवां चकार। स गोपीजनानां कृष्णाभिषक्तचेतसः स्थितिं दृष्ट्वा, परमसन्तोषपूर्णः सञ्जातः, तान् प्रणम्य, इदं स्तोत्रं जगौ—"एता गोप्यः पृथिव्यां देहिनां श्रेष्ठाः, यतः तासां हृदि गोविन्दे परा भक्तिः। ये मुनयः पुनर्भवभीताः, वयं च, तादृशीं भक्तिं काङ्क्षामः; ब्रह्मत्वं अपि तस्य कथारसस्य आस्वादस्य समीपे किं प्रयोजनम्? कः अस्यां वनचारिण्यां, पतितायां अपि, कृष्णे परमात्मनि एषा परा भक्तिः? यः अज्ञानः अपि भगवन्तं प्रत्यक्षं सेवते, तेन अपि कृपाफललाभः स्यात्, यथा राजा सेवकं सम्पूज्य वरं ददाति। हे सखे, एषा पराभक्तिः न स्वर्गस्त्रीणां, नान्यत्र, जातु दृष्टा; सा तु रासोत्सवे, यदा स व्रजसुन्दरीणां ग्रीवामालिङ्ग्य ताः पूर्णाः कृतवान्। वृन्दावने अहं किञ्चित् तृणं, गुल्मं, लता वा, औषधिः वा भूयासम्, येन तासां पादरजः लभेय, याः स्वजनं धर्ममार्गं च त्यक्त्वा, वेदैः अपि दुर्लभं मुकुन्दमार्गं सेवितवन्त्यः। यासां स्तनौ श्रीकृष्णपदपङ्कजेन, या लक्ष्म्यपि पूज्या, यः योगिनां परमगम्यः, रासोत्सवस्य लक्ष्यं च, आलिङ्गितः, सर्वदुःखं त्यक्तम्। नन्दव्रजस्त्रीणां पादरजः पुनः पुनः नमामि, याः हरिगाथया त्रिलोकीं पावयन्ति।" शुक उवाच—ततः गोपीभ्यः, यशोदायै, नन्दाय, गोपालकेभ्यश्च अनुज्ञां लब्ध्वा, उद्धवः स्वस्य रथं आरूढः। तस्य प्रस्थानकाले, नन्दादयः, बहुविधैः दानैः हस्ते, स्नेहेन उपगम्य, अश्रुपूर्णलोचनाः तं प्रति ऊचुः—"अस्माकं मनांसि सदा कृष्णपादपद्मयोः स्थातुं युञ्जन्तु, अस्माकं वाणी तस्यैव नामानि वदतु, अस्माकं तनवः तस्यैव सेवायां नमन्तु।" "यत्र यत्र अस्माकं कर्मभिः भगवतः इच्छया वह्येम, तत्र तत्र कृष्णभक्तिः शुभकर्मणा दानैश्च स्थिरा भवतु।" एवं कृष्णभक्त्या गोपैः सत्कृतः उद्धवः, राजन्, कृष्णेन रक्षितः, पुनः मथुरां जगाम। तत्र स कृष्णं प्रणम्य, व्रजवासिषु भक्तिपूर्णहृदयः, वसुदेवाय, रामाय, राज्ञे च दानानि अददात्। शुक उवाच—ततः सर्वात्मा भगवान्, सर्वदर्शी, सैरन्ध्र्याः (कुब्जायाः) कामं ज्ञात्वा, तां तोषयितुम् इच्छन्, तस्याः गृहम् अगच्छत्। तस्याः गृहं भोगोपस्करैः समृद्धम्, मुक्ताहारैः, पताकाभिः, छत्रैः, शय्यासनैः, गन्धानुलेपनैः, दीपैः, पुष्पमालाभिः, सुरभिभिः च अलङ्कृतम्। भगवन्तम् आगतम् दृष्ट्वा, सा सशङ्का सञ्जाता, शीघ्रं आसनात् उत्थाय, सखीभिः सह, अच्युतं आसनादिभिः सत्कारं चकार। उद्धवोऽपि यथाविधि सत्कृत्य, आसनं स्पृश्य, उपविष्टः; कृष्णः लोकाचारानुसारं शीघ्रं शुभे शय्यायाम् उपाविशत्। सा स्नात्वा, सुगन्धितवस्त्राभरणधारिणी, पुष्पमालया विभूषिता, गन्धानुलेपना, ताम्बूलचर्विता, माधवसमीपं लज्जावती, कटाक्षहासिनी, सस्मितं समुपव्रज्य, तं प्रियं उपगम्य, हस्तेन आलिङ्ग्य, शय्यायां उपवेशयत्, स तया संगतः, या पूर्वं तं स्नेहेन अभिषिञ्च्य पुण्यवती जाता। तस्या ऊरुहृदययोः कामाग्निना दग्धयोः, नेत्रयोः तृष्णया, स भगवत्पादगन्धं प्राप्य, ताभ्यां दुःखं निहत्य, प्रियं हृदि कृत्वा, परमसुखमवाप्तवती। स भगवतः दुर्लभं सायुज्यं लब्ध्वा, सा तं चन्दनं दत्वा, वरं याचते—"किञ्चित् दिनानि मम गृहे स्थातुं कुरु, मया सह रमस्व, त्वद्वियोगं न सहिषे।" भगवान् तस्याः इच्छितं वरं दत्त्वा, तां सत्कृत्य, उद्धवेन सह, स्वं पूज्यं आलयं प्रतिपेदे। यः विष्णुं महोपचारेण सम्पूज्य, मनसः प्रीत्यर्थं वरं वृणीते, सत्त्वशून्यः स दुर्बुद्धिः। कृष्णः, रामः, उद्धवेन सह, किञ्चित् कार्यं साधयितुं, अक्रूरं तुष्टयितुं, तस्य गृहम् अगच्छन्। दूरतः स्वबान्धवान् तान् उत्तमान् पुरुषान् दृष्ट्वा, अक्रूरः हर्षपूर्णः उत्थाय, तान् आलिङ्ग्य, हर्षेण सत्कृतवान्। कृष्णं रामं च प्रणम्य, तौ अपि तं प्रणम्य, आसनं स्वीकृत्य, विधिवत् तौ पूजयामास। पाद्यं शिरसि कृत्वा, दिव्यवस्त्रैः, सुरभिमाल्यैः, उत्तमाभरणैश्च तौ सत्कृत्य, स विनीतः अक्रूरः, पादप्रक्षालनं कृत्वा, शिरसा वन्द्य, कृष्णं रामं चेदमुवाच— "यद्भाग्येन दुष्टः कंसः सखाश्च हताः, अस्माकं कुलं महाप्रपदाद् उद्धृत्य पुनः स्थापितं भवद्भ्यां। युवां परमतत्त्वं, जगतः कारणं, पदार्थं च; नास्ति किञ्चिद् ऊर्ध्वं वा अधः वा भवद्भ्याम्। यदिदं विश्वं स्वयमेव सृष्ट्वा, स्वशक्तिभिः प्रविश्य, नानारूपेण प्रादुर्भावयथः, हे ब्रह्मन्, श्रोतव्यं द्रष्टव्यं च। यथान्येषु स्थावरजङ्गमेषु, स्वस्वयोनिषु विविधरूपाणि दृश्यन्ते, तथैव त्वं स्वयमेव स्वयोनिषु स्वातन्त्र्येण नानारूपेण प्रादुर्भवसि। त्वं स्वशक्तिभिः सृष्टिसंहारपालनं करोति, रजः, तमः, सत्त्वेन; तथापि तैः गुणैः कर्मभिश्च न बध्यसे, ज्ञानरूपत्वात्, तव बन्धस्य कारणं कुतः?