कः एवमुत्कर्षितं भगवन्तं अनिच्छन्नपि त्यजेत्, यस्य श्रीः तस्य अङ्गानि कदापि न जहाति? यत्र यत्र श्रीकृष्णः सङ्कर्षणेन सह विहरति, तत्र तत्र नद्यो गिरयः वनानि गावः वेणुनिनादः च, सर्वे तेन स्पृष्टाः स्म। पुनः पुनः लक्ष्म्याः निवासाः नन्दसूनोः स्मरणं जनयन्ति; तस्य पदचिह्नैः वयं तं विस्मर्तुं न शक्नुमः। तस्य सुरम्यगमनं, सन्मार्जितहासः, क्रीडासमीक्षणं, मधुरभाषणं च, अस्माकं चित्तानि आकर्षयन्ति—कथं तं विस्मरिष्यामः? हे प्रभो, हे लक्ष्म्याः पतिः, हे व्रजेश्वर, हे दुःखहरः, गोविन्द, गोकुलं दुःखसागरात् उद्धर। शुकः उवाच—ततः कृष्णस्य सन्देशैः विरहव्यथां शमयित्वा, गोप्यः उद्धवम् भगवतोऽवतरं सम्यक् पूजयामासुः। स उद्धवः तत्र किञ्चित् मासान् स्थित्वा, गोपीनां शोकं निवारयन्, कृष्णस्य लीलाः गायन्, गोकुलं हर्षयामास। यावत् दिवसान् उद्धवः नन्दस्य व्रजे स्थितवान्, तावत् व्रजवासिनां कालः कृष्णवार्तायां लीनः शीघ्रं व्यतीतः। नद्यः, वनानि, पुष्पिततरवः दृष्ट्वा, उद्धवः कृष्णं स्मृत्वा हर्षं अनुभूतवान्, व्रजवासिनां सेवा अपि अकरोत्। गोप्यः कृष्णे तावद् लीनाः, तेषां चित्तानि पूर्णतया आकृष्टानि दृष्ट्वा, उद्धवः परमसन्तोषेण ताः प्रणम्य, इदं गायन् अब्रवीत्—एताः गोप्यः भूमौ सर्वेषु देहिनिषु उत्तमाः, यतः गोविन्दे तेषां प्रेम हृदये गूढं वर्तते; पुनर्जन्मभीतः ऋषयः अपि तथा वयं अपि तादृशं भक्तिं इच्छामः—ब्रह्मत्वं किम्, कृष्णकथारसस्य आस्वादनात् अधिकं? एताः वनचारिण्यः, पतिताः, तासां कृष्णे परमात्मनि परमप्रेम कुतः? यः अपि मूढः भगवदर्चनं करोति, सः अपि लाभं प्राप्नोति; यथा राजा सेवकान् अनुगृह्णाति। हे मित्र, एतादृशी भगवद्भक्ति स्वर्गाङ्गनासु अपि न दृश्यते, न अन्यत्र; रासोत्सवे व्रजाङ्गनानां ग्रीवायाः आलिङ्गनं कृत्वा, कृष्णः तासां कामं पूरयामास। अहो, मम अभिलाषः—यद्यपि तत्र वृन्दावने तृणं, झाडं, लता, औषधिः वा भवेयम्, तदा व्रजाङ्गनानां पदधूलिं प्राप्नुयाम्; याः स्वजनं, धर्ममार्गं च त्यक्त्वा, मुकुन्दमार्गं वेदैः अन्वेष्यम् अन्वगच्छन्। यासां स्तनौ कृष्णपदकमलैः अलङ्कृतौ—यः लक्ष्म्या योगेश्वरैः च पूजितः, रासलीलायाः लक्ष्यः—ताः तं आलिङ्ग्य सर्वदुःखं त्यक्त्वा सुखं प्राप्नुवन्। नन्दव्रजस्त्रियाः पदधूलिं पुनः पुनः नमामि, यासां हरिगुणगानं त्रिलोकं पावयति। शुकः उवाच—ततः गोपीभ्यः, यशोदायै, नन्दाय, गोपेषु च सन्देशं दत्त्वा, उद्धवः गमनाय रथम् आरोहति स्म। तस्य निर्गमने, नन्दादयः विविधैः उपहारैः हस्तेषु, प्रेम्णा उद्धवम् उपेत्य, अश्रुपूर्णनेत्राः, इदं ऊचुः—अस्माकं मनः सदा कृष्णपदकमले स्थातु, वाणी तस्य नामानि वदतु, शरीरः तस्य सेवायाम् नमतु। यत्र यत्र कर्मफलैः वयं भगवदिच्छया सञ्चलिताः, तत्र तत्र कृष्णे भक्तिः शुभकर्मणा दानेन च स्थिरा भवतु। एवं गोपैः कृष्णभक्त्या सम्मानितः उद्धवः, हे राजन्, पुनः मथुरां जगाम, कृष्णेन रक्षितः। सः कृष्णं नमस्कृत्य, व्रजवासिनां भक्त्या हृदयम् पूर्णम् कृत्वा, वसुदेवाय, रामाय, राज्ञे च उपहारान् ददौ। शुकः उवाच—ततः सर्वात्मा भगवान्, सर्वदृक्, सैरन्ध्र्याः (कुब्जायाः) आकाङ्क्षां ज्ञात्वा, तां प्रसादयितुं इच्छन्, तस्य गृहं अगच्छत्। तस्य गृहं रमणीयवस्तुभिः समृद्धम्, सुखाय अलङ्कृतम्, मुक्ताहारैः, ध्वजैः, छत्रैः, शय्यासनैः, धूपगन्धैः, दीपैः, माल्यगन्धैः च शोभितम्। कृष्णं गृहम् आगतम् दृष्ट्वा, सा प्रमदा, शीघ्रं आसनात् उत्थाय, यथायोग्यं समुपेत्य, सखीभिः सह, अच्युतं आसनादिभिः पूजयामास। उद्धवः अपि सम्मानितः, आसनं स्पृष्ट्वा उपविशत्; कृष्णः लोकाचारानुसारं शीघ्रं दिव्यशय्यां प्रविश्य। सा स्नात्वा, सुवासितवस्त्राभरणधारिणी, माल्यगन्धिताङ्गी, ताम्बूलचर्विता, माधवम् उपेत्य, लज्जितसमीक्षणैः स्मितैः च उत्साहं दर्शयन्ती। कृष्णः ताम् लज्जिताम् प्रथममिलनात् संकोचिताम्, हस्ते कङ्कणयुक्ताम्, हस्तेन गृहीत्वा, शय्यायां उपवेश्य, तया अङ्गरागस्य पुण्येन सह रमयामास। तस्याः स्तनयोर् हृदये च कामाग्निः दग्धः, नेत्रैः तं आकाङ्क्षन्ती, तस्य पादगन्धं श्वसन्ती, तेन पादाभ्याम् पीडां याति, प्रियं बाहुस्तनयोः आलिङ्ग्य, आनन्दमूर्तिं प्राप्त्वा, दीर्घदुःखस्य अन्तं लेभे। भगवन् मुक्तिदायकः, दुर्लभः, प्राप्तः इति, सा दीनभाग्यापि, चन्दनं दत्त्वा, वरं याचितवती—"मम प्रियः किञ्चित् दिनानि इह स्थातु, मया सह रमस्व, हे कमलनयन, वियोगं न सह्ये।" भगवान् तस्याः कामितं वरं दत्त्वा, सम्मान्य, उद्धवसहितः, स्वगृहम् पुनः अगच्छत्। यः महापूजया विष्णुं सर्वेश्वरं प्रसादयित्वा, मनःप्रियं वरं व्रणीते, गुणहीनः सः दुर्बुद्धिः। ततः कृष्णः, रामः, उद्धवः च, किञ्चित् कार्यं साधयितुं, अक्रूरं प्रसादयितुं इच्छन्तः, अक्रूरगृहं अगच्छन्। दूरात् स्वबान्धवान् श्रेष्ठान् आगच्छन्तं दृष्ट्वा, अक्रूरः हर्षेण उत्थाय, तान् आलिङ्ग्य, हर्षेण स्वागतं अकरोत्। सः कृष्णं रामं च नमस्कृत्य, तौ अपि नमस्कृत्य, आसनं स्वीकृत्य, विधिवत् पूजयामास। पाद्यं शिरसि स्थापयित्वा, दिव्यवस्त्रैः, सुगन्धमाल्यैः, उत्तमाभरणैः च पूजयामास। पूजां कृत्वा, शिरः नमयित्वा, हस्ताभ्यां पाद्यं क्षालयित्वा, अक्रूरः विनयेन कृष्णं रामं च उवाच—सौभाग्येन दुष्टः कंसः तस्य अनुयायिनः च हताः, कुटुम्बः दुःखात् उद्धृतः, पुनः स्थापितः च भवद्भ्याम्। भवद्भ्यां परमपुरुषौ, जगतः कारणं, तत्त्वं च; तयोः विना किञ्चित् नास्ति, न उच्चं, न नीचम्।