श्रीभगवतः प्राप्तराज्यस्य विनिर्जितशत्रोः, राजकन्याभिः परिणीतस्य, प्रियसखिभिः परिवृतस्य च, हे राजन्, अस्माकं वने वसतां वा अन्येषां वा कः प्रयोजनं स्यान्? लक्ष्मीपतिं महात्मानं स्वसिद्धं सर्वकामान् आपन्नं च कथं वयं वा अन्येऽपि तस्य किञ्चित् साधयेमहि? यद्यपि पिङ्गलायाः वचनम्—"निष्काङ्क्ष्ये परमानन्दः"—इति प्रसिद्धम्, तथापि कृष्णेऽपि आशा परित्यक्तुं न शक्या। यः श्रीमद्भगवतः सङ्गं स्वेच्छया अपि परित्यक्तुं न क्षमेत, यस्याङ्गानि लक्ष्मीः कदापि न जहाति, तं कथं वयं विस्मरेयुः? एते नदीः, गिरयः, वनानि, गावः, वेणुनिनादः च, सङ्कर्षणेन सह कृष्णेन पुनः पुनः सञ्चिताः, हे प्रभो। लक्ष्मीगृहाणि अपि नन्दसूनोः पदचिह्नैः स्मारयन्ति, तेन तं विस्मर्तुं न शक्नुमः। तस्य सुललितगत्या, हसितेन, विलासदृष्ट्या, मधुरया वाचा च मनांसि आकृष्य, कथं तं विस्मरिष्यामः? हे नाथ, हे लक्ष्मीपते, हे व्रजेश्वर, दुःखनाशन, गोविन्द, समुद्रे निमग्नं गोोकुलं दुःखात् उद्धर। इति, श्रीशुक उवाच—ततः कृष्णसन्देशैः विरहातुराः गोप्यः सान्त्विताः सन्तः, उद्धवं भगवत्स्वरूपं विज्ञाय सन्मानम् अकुर्वन्। सः उद्धवः कतिचित् मासान् व्रजे स्थित्वा, गोपीनां शोकं हरन्, कृष्णलीलाकथाभिः गोोकुलं हर्षयन् अवसत्। यावत् कालं सः नन्दस्य व्रजे तस्थौ, तावत् व्रजवासिनां दिनानि शीघ्रं व्यतीयुः, कृष्णवार्तायाम् आविष्टचित्ताः। सः उद्धवः अपि, नदीः, वनानि, पुष्पितवृक्षांश्च दृष्ट्वा, कृष्णं स्मरन्, आनन्दम् अनुभूय, व्रजजनसेवायाम् प्रवृत्तः। गोपीनां कृष्णे परमानुरागम् आलोक्य, उद्धवः परमानन्देन पूरितः, ताभ्यः प्रणम्य, इदं स्तवं जगौ—"एता गोप्यः पृथिव्यां देहिनां श्रेष्ठाः, यः गोविन्दे हृदयस्थः प्रेम, तद् योग्यं, यद् अस्माकं, मुनिनां च, पुनर्भवभीतिनां, ब्रह्मत्वादपि, कृष्णकथारसास्वादनं श्रेयः।" "क्व एता वनचरीणां स्त्रियः, पतिताः, क्व च परमानन्दस्वरूपे कृष्णे परमात्मनि प्रेम? यः जनः अज्ञानवान् अपि भगवतः प्रत्यक्षं पूजनं करोति, सः अपि धन्यः—यथा नृपः स्वसेवकान् अनुगृह्णाति।" "एषा भगवद्भक्तिः सुरस्त्रीणामपि न लभ्यते, या रासोत्सवे व्रजबालाभिः कृष्णकण्ठलग्नया प्राप्ता। अहो, अहं वृन्दावने तेषां गोपीनां पादरजः प्राप्नुयाम्, तदर्थं तृणं वा लता वा भूयासम्, ये स्वजनं धर्ममार्गं च परित्यज्य, मुकुन्दमार्गं वेदैरपि दुर्लभं, अन्विषन्ति।" "यासां स्त्रीणां वक्षसि श्रीकृष्णपादयोः अलङ्कारेण, लक्ष्मीपूजितस्य योगिनामपि ध्येयस्य, रासेश्वरस्य, आलिङ्गनेन सर्वदुःखं नाशितम्।" "नन्दव्रजस्त्रीणां पादरजसे पुनः पुनः नमामि, यासां हरिगुणगानं त्रिलोकपावनम्।" श्रीशुक उवाच—एवं गोप्यः, यशोदां, नन्दं च, गोकुलवासिनः च, उद्धवः सान्त्व्य, प्रयातुं उद्यतः, रथमारोहन्। तस्मिन् प्रयाति, नन्दादयः, विविधैः उपहारैः स्नेहपूर्वकं समुपेत्य, अश्रुपूर्णलोचनाः, तम् इदम् ऊचुः— "कृष्णपादयोः अस्माकं चेतः सदा स्थातु, वचांसि तस्यैव नामानि भाषन्तां, शरीराणि तस्यैव सेवानुष्ठाने नमन्तां। यत्र यत्र भगवत् प्रेषणे कर्मणा क्षिप्येमहि, तत्र तत्र कृष्णे भक्तिः स्थिरा अस्तु, शुभकर्मदानादिषु।" एवं गोकुलैः कृष्णभक्त्याभिषिक्तः उद्धवः, हे राजन्, पुनः मथुरां जगाम, कृष्णेन रक्षितः। सः कृष्णं प्रणम्य, व्रजवासिषु भक्तिपूर्णहृदयः, वसुदेवाय, रामाय, नृपाय च दानानि अददात्। श्रीशुक उवाच—ततः सर्वात्मा भगवान्, सर्वदर्शी, सैरन्ध्र्याः (कुब्जायाः) कामं विज्ञाय, तस्याः प्रियार्थं, तस्याः गृहम् अगच्छत्। तस्या गृहं रमणीयोपस्करैः, मुक्तादामभिः, पताकाभिः, छत्रैः, शय्यासनैः, धूपगन्धैः, दीपैः, माल्यगन्धैः, सुषोभितम्। तं प्रविशन्तं दृष्ट्वा सा, सखीभिः सह, संक्लिष्टा, शीघ्रम् उत्तस्थौ, उचितेन विधिना अच्युतं समर्चयत्। उद्धवः अपि सन्मानितः, आसनस्पर्शं कृत्वा उपाविशत्; कृष्णः लौकिकरीत्या शीघ्रं शय्यां प्रविवेश। सा स्नात्वा, अभ्यक्ताङ्गी, उत्तमाम्बरभूषिता, माल्यगन्धानुलेपना, ताम्बूलचर्विता, लज्जया सस्मिता, कृष्णस्य समीपं गता। कृष्णः तां प्रथमसंगमे लज्जामानां, हस्ते कङ्कणयुक्तां, हस्तेन गृहीत्वा, शय्यायाम् उपावेशयत्, सा च भगवत्पादाभ्यङ्गपुण्येन धन्या। तस्या उरःकुक्षी, हृदयम् च कामाग्निना दग्धम्, चक्षुषी तृषिते, सा तस्य पादगन्धं जिघ्रन्ती, ताभ्यां पादाभ्यां दुःखं मर्दयन्ती, प्रेम्णा तं बाहुभ्यां वक्षसा च आलिङ्ग्य, आनन्दरूपे भगवति दीर्घकालदुःखस्य अन्तं प्राप। सा दुर्भगा अपि, मोक्षनाथं लब्ध्वा, तं चन्दनलेपं दत्त्वा, वरदानं प्रार्थयत्—"मम प्रियः किञ्चित् दिनानि मया सह स्थातु, मया सह रमस्व, त्वद्वियोगं न सहे।" सः तस्याः कामं वरं दत्त्वा, सम्मानितां कृत्वा, उद्धवेन सह, स्वगृहं प्रतिपेदे। यो जनः विष्णुं महापूजया तोषयित्वा, मनःप्रियं वरं विन्देत्, सत्त्वरहितः चेत्, सः कृतकृत्यं न जानाति। ततः कृष्णः, रामः, उद्धवः च, आकाङ्क्षितकार्यसिद्ध्यर्थं, अक्रूरस्य प्रीत्यर्थं, तस्य गृहं जग्मुः। अक्रूरः दूरात् तान् स्वजनान्, श्रेष्ठमानुषान्, दृष्ट्वा, हर्षोत्कर्षात् उत्थाय, आलिङ्ग्य, सस्नेहम् स्वागतं चकार। सः कृष्णं रामं च प्रणम्य, तौ अपि तं सम्यक् अभिवाद्य, आसनानि स्वीकृत्य, यथाविधि पूजनं चकार। सः तेषां पाद्यं शिरसि निधाय, दिव्यवस्त्रैः, सुरभिमाल्यैः, उत्तमाभरणैः च तौ पूजयामास, हे राजन्। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धे सप्तचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।