कथं स भगवान्, यो रत्यन्तरङ्गविद् नगरयोषितां प्रियः, तासां मधुरवाक्चेष्टितैः नाकृष्येत? तत्र गोविन्दः, नगरस्त्रीणां रहसिसंवादे, ग्रामयोषितः स्वानुस्मरति वा न स्म? त्वं तु, ताः रजन्यः स्मरसि किल, यत्र सः वृन्दावने प्रियाभिः सह पद्मकदम्बचन्द्रिकामध्ये रासक्रीडां वदनरम्यैः नूपुरध्वनिभिः कुर्वन्, कदाचित् रम्यकथाभिः स्मयमानः अस्मान् मोहयति स्म। किं दशार्हतनयः स्वकृतक्लेशपीडितः पुनः अत्र आगत्य, इन्द्र इव वर्षेण वनं यथा जीवन्ति, तद्वद् स्वसंस्पर्शेन अस्मान् जीवनयिष्यति वा? किं सः कृष्णः, राज्यं सम्प्राप्य रिपून् निहत्य, राजकन्याभिः परिणीतः स्वमित्रवर्गेण परिवृतः, अत्र आगमिष्यति? अस्माकं वा अन्येषां वा, स्वयंपूर्णस्य लक्ष्मीपतेश्च, किम् प्रयोजनम्? सः सर्वकामसम्पन्नः आत्मन्येव तुष्टः। नूनं, परमं सुखं निराशायाम् एव, यथा पिङ्गला वेश्यापि उक्तवती; तथापि, एतत् ज्ञात्वापि, अस्माकं कृष्णे आशा दुर्निवार्या। को वा तं श्रीनिवासं, यस्याङ्गं भाग्यं कदापि न जहाति, अनिच्छन् अपि सन्न्, सन्निधिं परित्यक्तुं क्षमेत? एताः नद्यः, गिरयः, वनानि, गावः, वेणुनिनादश्च—सर्वं सङ्कर्षणेन सह कृष्णेन अतीतम्, हे प्रभो। पुनः पुनः लक्ष्मीमन्दिराणि नन्दसूनुं स्मारयन्ति; तस्य पादचिह्नैः वयं तं विस्मर्तुं न शक्ष्यामः। तस्य सुकुमारगमनेन, सन्मयेन हासेन, लीलावलोकनैः मधुरवाक्यैश्च, अस्माकं चेतांसि हरितानि; कथं तं विस्मरिष्यामः? हे नाथ! हे लक्ष्मीपते! हे व्रजेश्वर! दुःखनाशन! गोविन्द! समुद्रगते दुःखे निमग्नं गोकुलं उद्धर। एवं कृष्णसन्देशैः विरहज्वरात् विमुक्ताः ताः गोप्यः, उद्धवम् ईश्वरांशं ज्ञात्वा, सादरं पूजयामासुः। सः उद्धवः अपि, कतिचिद् मासान् तत्र स्थित्वा, कृष्णकथाभिः गोपीनां शोकं नाशयन्, गोकुलं प्रमदया पूरयामास। यावत् कालं उद्धवः नन्दव्रजे स्थितः, तावत् व्रजबन्धूनां दिवसाः शीघ्रं व्यतीयुः, कृष्णवार्तायां निमग्नानां। सः उद्धवः, नद्यः, वनानि, पुष्पितवृक्षांश्च दृष्ट्वा, कृष्णस्मरणेन हृष्टः, व्रजवासिनां सेवा कुर्वन् तत्र सुखमविन्दत्। तत्र, गोपीषु कृष्णे निमग्नचित्तासु, उद्धवः परमसुखेन पूर्णः, ताभ्यः प्रणम्य इदं जगौ। इमे गोप्यः, गोविन्दे हृदयनिहितप्रेम्णि, पृथिव्यां देहिनां श्रेष्ठाः; पुनर्जन्मभीतानां मुनिनामपि, अस्माकमपि, तादृशं भक्तिरेव स्पृहणीयम्—किं ब्रह्मत्वेन, यदि कृष्णकथारसस्यास्वादः लभ्यते? का इदं स्त्रीणां, पापोपगतानां वनचारिणां च, का च सा परा कृष्णे प्रीति:—यः परमात्मा? यः अज्ञानिनः अपि तं साक्षात् सेवन्ते, ते अपि धन्याः, यथा राजा सेवकान् संपादयति। हे मित्र! एषा कृष्णे पराभक्तिः न स्वर्गस्त्रीषु, न अन्यासु; सा तु रासोत्सवे व्रजवल्लभाभिः समालिङ्ग्य, तासां पूर्णतां प्रदाय, समुत्पन्ना। अहो, यद्यपि अहं व्रजभूमौ तृणं, गुल्मः, लता वा शाकमपि स्याम्, येषां पादरजो लभेय, ये मुक्ता स्वजनं धर्ममार्गं च, मुक्तिदं मुकुन्दमार्गं वेदैः अपि सुदुर्लभं सम्प्राप्ताः। यासां स्तनौ, श्रीलक्ष्म्या पूजितस्य योगीन्द्रैश्च वन्दितस्य कृष्णस्य पादार्पणेन, तस्य रासेशस्य, पीडाहीनौ जातौ। पुनः पुनः नन्दव्रजयोषितां पादरजः वन्दे, यासां हरिगीतं त्रैलोक्यं पावयति। एवम्, शुक उवाच—ततः, गोपीभ्यः, यशोदायै, नन्दाय, गोपालकानां च, उद्धवः, प्रस्थानसमये, स्वसारथिं आरुह्य, गन्तुम् उद्यतवान्। तदा, नन्दादयः स्नेहात्, बहुविधदानैः हस्तेषु, उद्धवस्य समीपं गत्वा, अश्रुपूर्णलोचनाः, स्नेहपूर्णं वचनमूचुः— "कृष्णपादारविन्दे सदा अस्माकं चेतांसि स्थास्यन्तु, अस्माकं वाचः तस्यैव नामानि गायन्तु, कायः तस्यैव सेवानि कुर्यात्। यत्र यत्र वयं स्वकर्मभिः भगवत्सङ्कल्पेन प्रक्षिप्येमहि, तत्र तत्र शुभकर्मणा दानेन च, कृष्णे भक्तिरेव स्थिरा अस्तु।" एवं, गोपालकैः कृष्णभक्त्या सत्कृतः उद्धवः, हे राजन्, पुनः मथुरां प्रतस्थे, कृष्णेन रक्षितः। सः कृष्णाय प्रणम्य, व्रजवासिषु भक्तिपूर्णहृदयः, वसुदेवाय, रामाय, राज्ञे च दानानि दत्तवान्। शुक उवाच—ततः, सर्वात्मा भगवान्, सर्वदर्शी, सैरन्ध्र्याः (कुब्जायाः) कामम् अवगत्य, ताम् तोषयितुम् इच्छन्, तस्या गृहं प्रविवेश। तस्या गृहं रमणीयोपस्करैः समृद्धम्, सुखवर्धनैः भूषणैः, मुक्ताहारध्वजच्छत्रशयनासनैः समलङ्कृतम्, धूपगन्धैः सुरभि, दीपैः उज्ज्वलितम्, पुष्पगन्धैः च शोभितम्। सः तत्र प्रविशन् दृष्ट्वा, सा ससखी, सन्दिग्धा सञ्जाता, शीघ्रं आसनात् उत्थाय, सम्यक् उपसृत्य, अच्युतं आसनादिभिः पूजयामास। उद्धवमपि सादरं सत्कृत्य, सः आसनस्पर्शं कृत्वा, उपाविशत्; कृष्णः तु लोकाचारानुसारतः शीघ्रं शोभनं शयनं प्रविवेश। सा स्नात्वा, अभ्यक्ताङ्गी, शोभनवस्त्राभरणधारिणी, पुष्पमाल्यगन्धवती, ताम्बूलचर्विता, लज्जया सस्मितस्मितावलोकनैः माधवस्य समीपम् उपागच्छत्। सः प्रियायाः हस्तं कङ्कणमण्डितं गृहित्वा, ताम् उपवेश्य, पूर्वसङ्गमे लज्जायुक्तां, तया चन्दनानुलेपनपुण्येन सः तया सह रमयामास। तस्या: स्तनहृदये तापवत्यां, लोचनयोः आकाङ्क्षायाम्, सः श्रीपदगन्धं जिघ्रन्त्या, तद्भुजयोः स्तनयोः च स्नेहेन परिष्वज्य, आनन्दमूर्तिम् आलिङ्ग्य, दीर्घदुःखस्य अन्तं प्राप। सः मोक्षपतिं लब्ध्वा, दुर्लभं सन्तमपि, सा दुर्भगा चन्दनार्पणेन वरं याचिता। "किञ्चिद् दिनानि मया सह स्थातव्यम्; मया सह रमस्व, हे कमललोचन! त्वद्वियोगं न सह्यते।" इति। सः, तस्याः कामितं वरं दत्त्वा, ताम् अपि पूजयित्वा, उद्धवेन सह, सर्वेश्वरः स्वालयं प्रतिनिवृत्तः। यः विष्णुं परमेश्वरं महापूजया सम्पूज्य, ततः चित्तानुकूलं वरं वृणुते, सत्त्वहीनः सः अल्पमतिरेव इति। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धे सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्य, अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः च प्रवृत्तः।