शुकः उवाच— तस्याः प्रियस्य सन्देशं श्रुत्वा, व्रजयोषितः हर्षपूर्णाः सन्तः, उद्धवस्य आगतम् आख्यानं स्मृत्वा, तं प्रियं सखायं हर्षेण सम्बोधितवन्त्यः। ताः गोप्यः ऊचुः— धन्यं यद् दैवयोगेन यदूनां शत्रुः पापात्मा कंसः निहतः, धन्यं च यद् अच्युतः स्वजनैः सह सर्वार्थान् सम्पाद्य सुरक्षितः वर्तते। सौम्य, स किं गदानुजो नगरस्त्रीणां स्नेहस्मितावलोकनैः सन्मानितः ताः प्रमोदयति किम्? यः प्रेमरहस्यविज्ञः, नगरयोषितां प्रियः, तासां वाक्चेष्टालिङ्गनैः कथं नाकृष्टः स्यात्? आर्य, स गोविन्दः नगरस्त्रीणां मध्ये, तासां साकल्यवार्तासु, ग्राम्ययोषितः स्मरति किम्? किं त्वं ताः रजन्यः स्मरसि, यत्र स प्रियाभिः सह वृन्दावने पद्ममल्लिकाचन्द्रिकामाधुर्येण रासक्रीडाम् अकरोत्, नूपुरध्वनिभिः रम्यकथाभिश्च नः मोहयन्? दशार्हवंशजः कदा स्वकृतदुःखपीडितः पुनरिह आगत्य, इन्द्र इव वर्षेण वनं यथा जीवन्ति, एवं स्वस्पर्शेन अस्मान् जीवन्ति करिष्यति किम्? राज्यं प्राप्य शत्रून्हत्वा, राजकन्याभिः परिणीतः, स्वमित्रगणैः परिवृतः, स कृष्णः किमर्थम् अत्र आगच्छेत्? वयं वनचारिण्यः, लक्ष्मीपतये स्वकृतार्थाय, किं प्रयोजनं? स हि सर्वकामसम्पन्नः आत्मरमः। पिङ्गलायाः वचनात्, आशानिरोध एव परं सुखं; तथापि, कृष्णे आशा त्याज्या न शक्या। यस्याङ्गं श्रीः कदापि न त्यजति, तं भगवन्तं स्वेच्छया अपि को त्यक्तुं शक्ष्यति? एते नद्यः, गिरयः, वनानि, गावः, वंशीध्वनिः, सर्वं कृष्णेन साङ्कर्षणेन सह संचरितम्। लक्ष्म्याः निवासाः अपि नः नन्दसूनोः पदचिह्नैः पुनः पुनः स्मारयन्ति, तेन वयं तं विस्मर्तुं न शक्नुमः। तस्य सुकुमारेण गमनेन, विनयेन हास्येन, विलासवलोकनैः, मधुरया वाचा, अस्माकं चेतांसि आकृष्टानि—कथं तं विस्मरिष्यामः? भगवन्, लक्ष्मीपतये, व्रजेश्वर, दुःखनाशक, गोविन्द, समुद्रे निमग्नं गोकुलं उद्धर। शुकः उवाच— एवं कृष्णसन्देशेन विरहज्वरात् विमुक्ताः, ताः गोप्यः उद्धवम् ईश्वरांशं मत्वा ससन्मानम् अकरोत्। उद्धवः तत्र कतिचित् मासान् स्थित्वा, गोपीनाम् दुःखं हरन्, कृष्णलीलाकथाभिः गोकुलं प्रमोदितवान्। यावद् उद्धवः नन्दव्रजे स्थितवान्, तावन्तः दिवसाः व्रजवासिनां कृष्णवार्तायाम् तदेकचित्तानां शीघ्रं व्यत्यवर्तन्त। नद्यः, वनानि, पुष्पिततरवः दृष्ट्वा, उद्धवः कृष्णं स्मृत्वा आनन्दं प्राप, व्रजवासिभ्यः सेवां च अकरोत्। गोपीनां कृष्णैकचित्तत्वं दृष्ट्वा, उद्धवः परमानन्दपूर्णः, ताभ्यः प्रणम्य, इदं श्लोकम् उदीरयत्— एता गोप्यः भुवि सर्वदेहिनां श्रेष्ठाः, यतः गोविन्दे प्रेम हृदयान्तर्भूतम्; पुनर्भवभीतयः मुनयः अपि तादृशं प्रेम इच्छन्ति, ब्रह्मत्वात् अपि कृष्णकथारसास्वादनं श्रेष्ठम्। कुतः एता वनचारिण्यः पतिताः, कुतः च एषा कृष्णे परा प्रीति:; यः अज्ञानः अपि भगवंतम् उपास्ते, स तेन कृपां प्राप्नोति, यथा राजा सेवकं प्रसादयति। सखि, एषा भगवती प्रीतिर्लोकपद्मगन्धिन्यप्सरसामपि न लभ्यते; सा रासोत्सवे व्रजाङ्गनानां ग्रीवाभिमर्दनेन ताभ्यः सम्पूर्णता दत्ता। अहो, अहं वृन्दावने तेषां चरणरेणुं प्राप्नुयाम्, तत्र तृणगुल्मलतानामपि रूपेण जातुं कामये, ये स्वजनं धर्ममार्गं च त्यक्त्वा वेदैः अपि दुर्लभं मुकुन्दपदं प्रपन्नाः। यासां स्तनौ कृष्णपदाब्जेन अलङ्कृतौ, स लक्ष्मीपूजितः योगिवर्यैः अपि स्पृहणीयः, रासोत्सवप्रेयसीनां ताभ्यां आलिङ्गनेन सर्वदुःखं जहौ। पुनः पुनः नन्दव्रजस्त्रीणां चरणरेणवे नमामि, यासां हरिगुणगानं त्रिलोकं शुद्धयति। शुकः उवाच— एवं गोपीभ्यः, यशोदायै, नन्दाय, गोपेषु च सन्देशं दत्त्वा, उद्धवः प्रयाणाय रथमारोहत्। तस्मिन् निर्गच्छति, नन्दादयः बहुविधैः उपहारैः स्नेहेन उद्धवम् उपगम्य, अश्रुपूर्णलोचनाः, तं वचोब्रुवन्— नः मनः सदा कृष्णपदाब्जयोः स्थातु, वाक् तस्यैव नामानि भाषतु, शरीरं तस्यैव सेवायां नमतु। यत्र यत्र कर्मणा वहामहे, यत्र यत्र भगवत्संकल्पः प्रेषयति, तत्र तत्र कृष्णे भक्तिर्नः स्थिरा भवतु। एवं कृष्णभक्त्या गोपैः पूजितः उद्धवः, राजन्, पुनः मथुरां कृष्णरक्षितः प्रतस्थे। स कृष्णं प्रणम्य, व्रजवासिषु भक्तिपूर्णहृदयः, वसुदेवाय, रामाय, नृपतये च दानानि दत्तवान्। शुकः उवाच— ततः सर्वात्मा सर्वदृग्भगवान्, सैरन्ध्र्याः (कुब्जायाः) कामं विज्ञाय, तां प्रसादयितुम् इच्छन्, तस्या गृहं जगाम। तस्या गृहं रम्योपस्करैः समलङ्कृतम्, रमणीयार्थं विशेषतः सज्जितम्, मुक्ताहारपताकाछत्रशय्यासनैः भूषितम्, धूपगन्धसुगन्धिभिः, दीपप्रभाभिः, माल्यगन्धैः च शोभितम्। तं प्रविशन्तं दृष्ट्वा, सा सैरन्ध्री लज्जितस्मिता, आसनात् उत्थाय, यथाविधि समागत्य, सखीभिः सह अच्युतं आसनाद्युपचारैः सम्मानितवती। उद्धवः अपि ससम्मानं प्राप्य, आसनम् स्पृष्ट्वा, उपाविशत्; कृष्णः लौकिकाचारं पालयन् शीघ्रं रम्यशय्याम् प्रविष्टवान्। सा स्नात्वा, सुललितवस्त्राभरणधारिणी, माल्यगन्धानुलेपना, ताम्बूलचर्विता, सखीजनसमेता, लज्जाविलोलस्मितावलोकनैः माधवस्य समीपं जगाम। प्रथमसंगमे लज्जिता, किंचित् संकुचिता, किंकिणीकङ्कणशोभितहस्ता सा, तां कृष्णः हस्तेन गृहीत्वा, शय्यायां उपवेश्य, तया अभ्यङ्गकृतधन्या सह रमणम् अकरोत्। तस्याः स्तनौ हृदयं च कामाग्निना दग्धे, नेत्रे च कामार्ते, तस्य पादपद्मगन्धं जिघ्रन्ती, ताभ्यां व्यथां मर्दयन्ती, प्रियं बाहुभ्यां स्तनाभ्यां च आलिङ्ग्य, साक्षात् आनन्दरूपे भगवति दीर्घकालदुःखं विस्मृतवती। स भगवद्भोग्यं प्राप्तवती, सा दुर्भगा अपि, तं चन्दनलेपनं दत्त्वा, वरं प्रार्थयामास।