यथा प्रियजनः दूरस्थः स्यात्, तदा तस्य स्मरणे मनः स्थिरं भवति; तथैव स्त्रियः, प्रियजनं समीपस्थितं दृष्ट्वा, तस्मिन्नेव मनः पूर्णतया न लग्नं भवति। श्रीकृष्णः गोप्यः प्रति उवाच—"सर्वं मनः मयि स्थापयित्वा, अन्यासु आसक्तिषु मुक्त्वा, माम् सततं स्मरन्त्याः त्वं शीघ्रं मां प्राप्स्यसि।" ये धन्याः गोप्यः रात्रौ वृन्दावनवनान्तरे मम क्रीडायाम् न सम्मिलिताः, ताः अपि मम वीर्यकथायां ध्यानं कृत्वा मां प्राप्तवन्त्यः। शुकः उवाच—एवं प्रियजनस्य वचनं श्रुत्वा, व्रजस्त्रियः हर्षपूर्णाः अभवन्, ताः उद्धवस्य आगमनं स्मरन्त्यः सन्देशं विवक्षयन्। गोप्यः उचुः—"भाग्येन कंसः, यदुवंशवैरः, निहतः; भाग्येन अच्युतः स्वजनैः सह सर्वं साध्यं कृत्वा सुरक्षितः।" "सौम्य, गदाग्रजः, नगरस्त्रीणां प्रेमपूर्णं लज्जितं हास्यं चक्षुषां प्रसादेन सम्मानितः, तासां हर्षं करोति वा?" "सः, यः प्रेमस्य रहस्यं जानाति, नगरस्त्रीणां प्रियः, तासां वाक्यैः क्रीडाभिः आकृष्टः न स्यात् किम्?" "सुदत्त, गोविन्दः नगरस्त्रीणां मध्ये, गोष्ठस्त्रीणां स्मरणं करोति वा, तासां सख्यवाक्येषु?" "स्मरति वा तव तानि रात्र्यः, यत्र वृन्दावने प्रियाभिः सह पद्मजस्मिन्चन्द्रकान्त्यां रासक्रीडायाम् नूपुरध्वन्या, रम्यकथाभिः अपि मोहयन् क्रीडितवान्?" "दाशार्हवंशजः, स्वकृतदुःखेन क्लिष्टः, इन्द्रः यथा वृष्ट्या वनं पुनरुत्थापयति, तथा स्पर्शेन अस्मान् पुनः उद्धरिष्यति वा?" "कृष्णः, राज्यं प्राप्य, शत्रून् विनिहत्य, राजकन्याभिः परिणीतः, सखिभिः परिवृतः, पुनः अत्र आगच्छेत् किम्?" "महात्मा लक्ष्मीपति, सर्वकामसिद्धः, स्वात्मन्येव पूर्णः, वनवासिनः वा अन्ये वा तस्य किम् उपकारं कुर्वन्ति?" "पिङ्गला वेश्या यथोक्तम्—निराशा एव परमं सुखम्; तथापि ज्ञात्वा अपि, कृष्णे आशा त्यक्तुं कठिनं।" "यः श्रीकृष्णस्य संगं त्यक्तुं समर्थः—even अनिच्छया—नास्ति, यतो लक्ष्मीः तस्य अङ्गं न कदापि त्यजति।" "एते नद्यः, गिरयः, वनानि, धेनवः, वंशीध्वनिः—सर्वे कृष्णेन संकर्षणेन सह गमनं कृताः।" "पुनः पुनः लक्ष्म्याः आवासाः नन्दसुतस्य स्मरणं कुर्वन्ति; तस्य पादचिह्नैः अस्माकं विस्मरणं न शक्यते।" "तस्य सुललितगमनं, प्रगल्भहासः, क्रीडादृष्टिः, मधुरवाक्यं—सर्वे अस्माकं मनः आकर्षन्ति; कथं विस्मरिष्यामः?" "हे नाथ, हे लक्ष्मीपतिः, हे व्रजेश्वर, दुःखनाशक, गोविन्द, गोकुलं दुःखसागरात् उद्धर।" शुकः उवाच—एवं कृष्णसन्देशेन वियोगतापं शमयित्वा, गोप्यः उद्धवं भगवत्स्वरूपं मन्यन्त्यः पूजितवन्त्यः। स उद्धवः, मासान् बहून् व्रजस्थः, गोप्याः दुःखं शमयन्, कृष्णकथाः गायन्, गोकुलं आनंदितवान्। यावत् उद्धवः नन्दस्य वृजे स्थितः, तावत् व्रजवासिनां दिवसाः शीघ्रं गताः, कृष्णवार्तायां मग्नाः। स नदीवनानि पुष्पितवृक्षांश्च दृष्ट्वा, कृष्णं स्मरन्, हर्षितः, व्रजवासिनां सेवा अकरोत्। गोप्यः कृष्णे तादृशं मनः लग्नं दृष्ट्वा, उद्धवः परमं हर्षं प्राप्य, तासां प्रति प्रणम्य, इदं गायन्—"एताः गोप्यः भूमौ सर्वसाधूनां श्रेष्ठाः; गोविन्दे गाढं प्रेम हृदयस्थं; ऋषयः पुनर्जन्मभीताः अपि तादृशं भक्तिं इच्छन्ति—ब्रह्मत्वं अपि तस्य कथा-अमृतस्य आस्वादनस्य समीपं न याति।" "कः एताः वनवासिन्यः, पतितपथपरायणाः, कः च कृष्णे परमात्मनि तादृशं प्रेम? अविद्वांसः अपि, भगवद्-पूजनेन, वरं प्राप्नुवन्ति, यथा राजा सेवकाय वरं ददाति।" "सखा, तादृशं प्रेम, सुरस्त्रीषु अपि, पद्मगन्धासु अपि, नास्ति; रासोत्सवे व्रजप्रियाणां ग्रीवायां आलिङ्गनं कृत्वा ताः तृप्ताः।" "अहं वृन्दावने तासां चरणरेणुं प्राप्तुं तृणं वा, झारं वा, लता वा, औषधिं वा इच्छामि, यः त्यक्त्वा स्वजनान् धर्ममार्गं च, मुकुन्दमार्गं अन्वेष्टुम् वेदैः अपि अन्वेष्यं, आगतः।" "यासां स्तनाः, श्रीकृष्णपादपद्मेन अलङ्कृताः—यः लक्ष्मीया, योगिनां श्रेष्ठैः पूजितः, रासक्रीडायाः लक्ष्यः—ताः कृष्णं आलिङ्ग्य सर्वं दुःखं त्यक्तवन्त्यः।" "नन्दव्रजस्त्रीणां चरणरेणवे पुनः पुनः नमः, यासां हरिकथा-कीर्तनं त्रिलोकं शुद्धयति।" शुकः उवाच—ततः, गोप्यः, यशोदां, नन्दं च, गोपालान् च विसर्ज्य, उद्धवः प्रस्थानाय रथं आरोहत्। तस्य गच्छतः, नन्दादयः, वस्त्रादिभिः हर्षपूर्णैः, अश्रुपूर्णनेत्रैः, स्नेहात् समीपं आगत्य, इदं उचुः—"अस्माकं मनः सदा कृष्णपादपद्मे स्थातु, वाचः तस्य नामानि वदतु, शरीरं तस्य सेवायां प्रणमतु।" "यत्र यत्र भगवत्-इच्छया कर्मफलैः नीयामहे, शुभकर्मदानादिभिः कृष्णे भक्तिः स्थिरा भवतु।" एवं गोपालैः कृष्णभक्त्या पूजितः, उद्धवः, राजन्, पुनः मथुरां प्रत्यागच्छत्, कृष्णेन रक्षितः। स कृष्णं प्रणम्य, व्रजवासिनां भक्त्या हृदयं पूर्णं कृत्वा, वसुदेवाय, रामाय, राज्ञे च दानानि दत्तवान्। शुकः उवाच—ततः, सर्वात्मा भगवान्, सर्वदर्शी, सैरन्ध्र्या (कुब्जाया) इच्छां ज्ञात्वा, तां प्रसन्नं कर्तुं तस्य गृहम् अगच्छत्। तस्य गृहं रम्यसज्जनैः विभूषितम्, सुखाय समायोजितम्, मुक्ताहारैः, पताकाभिः, छत्रैः, शय्यासनैः, धूपगन्धैः, दीपैः, पुष्पगन्धैः शोभितम्। कृष्णं प्रविशन्तं दृष्ट्वा, सा सैरन्ध्री, सप्रमदा, त्वरितं आसनात् उत्तस्थ, यथायोग्यं समीपं गत्वा, सखिभिः सह, अच्युतं आसनाद्युपचारैः पूजितवती। उद्धवः अपि सम्मानितः, आसनं स्पृष्ट्वा उपविष्टः; कृष्णः लोकाचारं पालयन्, शीघ्रं रम्यशय्यां प्रविष्टवान्। सा स्नात्वा, गन्धानुलेपितवर्णा, उत्तमवस्त्राभरणधारिणी, पुष्पमाल्यगन्धयुक्ता, ताम्बूलचर्वितवदना, माधवस्य समीपं गतवती, लज्जितस्मितावलोकनैः प्रमोदं दर्शयन्ती।