स्वरूपतः ज्ञानमयः, विशुद्धः, पृथग्भूतः, निर्गुणश्च आत्मा, मायया तु सुषुप्तस्वप्नजागरितेषु अवस्थासु गच्छन् इव दृश्यते। तेन येन मनः इन्द्रियविषयेषु चिन्तयति—ते विषयाः स्वप्नवत् मिथ्याभूताः—तस्मात् इन्द्रियाणि निगृह्य, सदा जाग्रतः आत्मसंयम्य च तिष्ठेत्। एषा हि अन्तर्गता उपदेशः, योगः, विवेकबुद्धिः च पण्डितानाम्—त्यागः, तपः, आत्मनिग्रहः, सत्यम् इत्येतानि नद्यः इव समुद्रं प्रति प्रवहन्ति। यद्यपि अहम्, भवतीनां प्रियः, दूरस्थः इव भासे, तु सततस्मरणलालसया भवत्याः मनांसि मयि आकर्षयितुम् एषा मम युक्तिः। यथा प्रियः दूरस्थः सन् मनसि तिष्ठति, तथा समीपे सन् दृष्टगोचरः सति स्त्रीणां हृदयम् एव तावत् न तद्रूपेण तत्र प्रविष्टम्। अतः सर्वासां मनः मयि एव एकाग्रं कृत्वा, सर्वासक्तिभिः विमुक्ताः, माम् एव अनुवर्तमानाः, शीघ्रं मां प्राप्स्यथ। या धन्या गाः रात्रौ वृजवनान्ते क्रीडन्त्याः मम रासे न समागताः, ताः अपि मम वीर्यकथानुस्मरणेन मां प्राप्नुवन् एव। एवं प्रियस्य वचः श्रुत्वा, वृजाङ्गनाः हर्षपूर्णाः सन्तः, उद्धवस्य प्रति तं सन्देशं स्मृत्वा वदन्ति। ताः गोप्यः ऊचुः—धन्यतया, दुष्टः कंसः, यदुवैरिः, हतः; सौभग्येन अच्युतः स्वजनैः सहितः सर्वार्थसिद्धिं प्राप्य सुरक्षितः। सौम्य, किम् गदानुजो नगरस्त्रीणां प्रेमरागलज्जास्मितावलोकनैः संमानितः ताः तुष्टिं ददाति? यः प्रेमरहस्यवेदिता नगरस्त्रीणां प्रियः, तस्य वाक्यैः क्रीडाभिः च कथं नाकृष्टः स्यात्? आर्य, किम् गोविन्दः नगरस्त्रीणां मध्येषु, सख्यालापेषु, ग्राम्यस्त्रीणां स्मरति? किम् ताः रजन्यः स्मरसि, यत्र वृन्दावने प्रियाभिः सह सः पद्ममल्लिकाचन्द्रशोभायाम्, नूपुरध्वनिषु रासक्रीडां कृत्वा, रम्यकथाभिः अपि आनन्दयन्, क्रीडितवान्? किल दशार्हवंशजः स्वकृतदुःखपीडितः पुनः अत्र आगत्य, स्वस्पर्शेन अस्मान् जीवयेत्, यथा इन्द्रः वर्षेण वनं पुनरुत्थापयति। किं कृष्णः, राज्यं लब्ध्वा, शत्रून् हत्वा, राजकन्याभिः परिणीतः, सखिभिः परिवृतः, अत्र आगच्छेत्? वयं वा अन्ये वा, अस्य महात्मनः, श्रीपतिः, स्वसिद्धः, किं प्रयोजनं कुर्मः? नूनं, परमं सुखं आशाविरहिते—इति पिङ्गला अपि उक्तवती—तथापि ज्ञात्वापि, अस्माकं कृष्णे आशा दूष्परित्यज्या। को वा सहेत, यः यशस्विनः प्रभोः सङ्गं परित्यजेत्, स्वेच्छया अपि, यत्र लक्ष्मीः कदापि अंगं न तियजति? एते नद्यः, गिरयः, वनानि, गावः, वंशीध्वनिः—सर्वं कृष्णेन सङ्कर्षणेन सह विचरितम्, हे प्रभो। पुनः पुनः श्रीपदचिह्नानि नन्दसूनोः स्मारयन्ति, तैः वयं तं विस्मर्तुं न शक्नुमः। तस्य सुरम्यगमनम्, सुभगहासः, विलासवलोकनम्, मधुरवचनम्—एतेन अस्माकं चेतांसि आकृष्टानि; कथं तं विस्मरेयुः? हे नाथ, हे श्रीपतिः, हे वृजेश्वर, दुःखनाशन, गोविन्द, अस्मिन् दुःखसागरे निमग्नं गोकुलं उद्धर। एवं कृष्णसन्देशेन विरहज्वरात् विमुक्ताः, गोप्यः उद्धवम् अर्चयन्ति, तं भगवत्स्वरूपम् अभिज्ञाय। सः तत्र कतिचित् मासान् स्थित्वा, गोपीनाम् अश्रुविषादं प्रशम्य, कृष्णलीलाकथाभिः गोकुलं हर्षयामास। यावत् उद्धवः नन्दव्रजे स्थितः, तावन्तः दिवसाः व्रजवासिनां कृष्णवार्तायाम् निमग्नानां शीघ्रं व्यतीयुः। सः उद्धवः, नद्यः, वनानि, पुष्पितवृक्षांश्च दृष्ट्वा, कृष्णस्मृत्या हृष्टः, वृजवासिनां सेवा अकुरुत। गोपीषु कृष्णाभिषक्तचित्तासु दृष्टासु, उद्धवः परमसुखेन पूर्णः, ताः प्रणम्य, इदं स्तोत्रं गायन् उवाच— एता गोप्यः भूमौ देहिनां श्रेयसीः, यतः तासां गोविन्दे प्रेम हृदयान्तर्गतं; पुनर्जन्मभयभीताः मुनयः अपि, वयं च, तादृशभक्तिं कामयामहे—ब्रह्मत्वस्य अपि किं फलम्, यदि तस्य कथामृतस्य आस्वादः न स्यात्? कुतः एता वनचारिण्यः पतिताः, कुतः चायं परमात्मा कृष्णे परमं प्रेम? यः अज्ञानः अपि भगवन्तं प्रत्यक्षं सेवते, सः अपि अनुग्रहम् आप्नोति, यथा राजा सेवकान् अनुगृह्णाति। मित्र, एषा गाढा कृपा न स्वर्गस्त्रीषु, न अन्यासु—रासोत्सवे, यदा कृष्णः वृजाङ्गनानां ग्रीवाभिः आलिङ्ग्य, ताः पूर्णतां दत्तवान्, तदा एव एषा प्रादुरभूत्। अहो, अहम् इच्छेयम्, यद्यपि तृणम्, गुल्मः, लता, औषधिः वा भूयासम् अत्र वृन्दावने, येन तासां पादरजः लभेय, ये वृजाङ्गनाः स्वजनं धर्ममार्गं च दुस्त्यजम् उत्सृज्य, मुक्तिपथम् अन्विष्य, मुकुन्दं शरणं गताः, यं वेदाः अपि अन्वेषयन्ति। यासां स्तन्याः, श्रीकृष्णपादपद्मैः—यः श्रीया, योगीन्द्रैः, रासेश्वर्यया च पूज्यः—आलिङ्गिताः, ताः सर्वदुःखं त्यक्तवन्त्यः। पुनः पुनः अहम् नन्दव्रजस्त्रीणां पादरजः नमामि, याः हरिगुणगानैः त्रिलोकं शुद्धयन्ति। एवं शुकः उवाच—ततः गोपीभ्यः, यशोदायै, नन्दाय, गोपेषु च स्नेहेन सन्देशं दत्त्वा, उद्धवः प्रस्थितः स्वारथम् आरोहति। तस्य निर्गमने, नन्दादयः बहून् दानद्रव्याणि गृहीत्वा, स्नेहेन समीपं गत्वा, अश्रुपूर्णलोचनाः, तं वदन्ति— कृष्णपदपद्मयोः अस्माकं मनः सदा तिष्ठतु, अस्माकं वाणी तस्य नामानि वदतु, अस्माकं शरीरं तस्य सेवायाम् प्रणमेत्। यत्र यत्र कर्मभिः वयं भगवतः इच्छया नीयामहे, तत्र तत्र शुभदानादिभिः अस्माकं कृष्णभक्तिः स्थिरा अस्तु। एवं गोपैः कृष्णभक्त्या पूजितः, उद्धवः, राजन्, पुनः मथुरां प्रतस्थे, कृष्णेन रक्षितः। कृष्णं प्रणम्य, व्रजवासिषु भक्तिपूर्णहृदये, सः वसुदेवाय, रामाय, राज्ञे च दानानि दत्तवान्। शुकः उवाच—ततः सर्वात्मा भगवान्, सर्वदर्शी, सैरन्ध्र्याः (कुब्जायाः) कामं ज्ञात्वा, तां प्रीत्यै तस्या गृहं जगाम।