शृणु, प्रियं सन्देशं, यः तव प्रियपतेः गुप्तं सन्देशं सुखदं मम आगतम्। तत्र भगवान् एवम् उक्तवान्—मम वियोगः तवापि पूर्णः नास्ति, सर्वेषु जीवेषु अहम् उपस्थितः, यथा आकाशः, वायुः, अग्निः, आपः, पृथिवी च सर्वत्र विद्यमानः, तथा अहम् एव मनः, प्राणः, तत्त्वानि, इन्द्रियाणि, तेषां गुणानां च आधारः। स्वयमेव, आत्मनि एव, स्वबलात्, तत्त्व-इन्द्रिय-गुण-स्वरूपेण, सृष्टिं, संहारं, पालनं च करोमि। आत्मा ज्ञानमयः, शुद्धः, पृथक्, निर्गुणः; तथापि मायया निद्रा, स्वप्न, जागरण-रूपेण गच्छति इव दृश्यते। येन इन्द्रियार्थान् चिन्तयति, ये स्वप्नवत् मिथ्या उत्पन्नाः, तेन इन्द्रियाणि संयम्य, जाग्रतः, आत्मन्येव स्थितः भवेत्। एषा अन्तरात्मा-विधिः, योगः, विवेकः, यत् ज्ञानीनां—त्यागः, तपः, संयमः, सत्यम्, यथा नद्यः समुद्रं प्रति प्रवहन्ति। अहम्, तव प्रियः, यद्यपि दूरः इव दृश्यते, तव चित्तं मम समीपं आकर्षयितुम्, सततस्मरणाय, तव तृष्णया, एवं स्थितः। यथा प्रियः दूरः सति, मनः तस्मिन्नेव स्थिरं भवति, तथा स्त्रीणां हृदयं समीपे दृश्ये तस्मिन्नेव न स्थिरं भवति। सर्वं मनः मयि स्थापयित्वा, सर्वासक्तिभ्यः मुक्तः, मम स्मरणं सततं कुर्यात्, शीघ्रं माम् प्राप्स्यति। याः भाग्यवन्त्यः रात्रौ वृन्दावन-वनान्तरे क्रीडाम् न समागच्छन्, ताः अपि मम वीर्यकथायां मनः स्थापयित्वा, माम् प्राप्ताः। शुकः उवाच—एवं प्रियस्य वचनं श्रुत्वा, व्रजयोषितः हर्षपूर्णाः, उद्धवम् अभ्यधायन्, तेन सन्देशेन स्मृतिम् कृत्वा। गोप्यः ऊचुः—भाग्येन कंसः, यदुवैरः, हतः; भाग्येन अच्युतः स्वजनैः सह सर्वं साध्यं प्राप्तवान्। सौम्य, गदाग्रजः, नगरस्त्रीणां प्रेम-लज्जित-स्मितावलोकनैः पूजितः, तासां हर्षं ददाति वा? यः प्रेम-विलास-वाच्य-विचक्षणः, नगरस्त्रीणां प्रियः, तासां वाक्य-विलासैः मोहितः न भवति किम्? साधो, गोविन्दः नगरस्त्रीणां मध्ये, अन्तरङ्ग-प्रलापे, ग्रामस्त्रीणां स्मरणं करोति वा? स्मरति वा रात्रिः, यत्र वृन्दावन-लतासु, कमल-जस्मिन-चन्द्रिकायाम्, रासक्रीडायां, नूपुरध्वन्याः मध्ये, प्रियासु रमते, रम्यकथाभिः च मनोहरः? दशार्हवंशजः स्वकृत-दुःखेन पीडितः, इन्द्रः यथा वनं वर्षेण पुनरुत्थापयति, तथा स्पर्शेन गोप्यः पुनः जीवयति वा? कृष्णः, राज्यं प्राप्त्वा, शत्रून् हत्वा, राजकन्याः परिणीत्वा, प्रियैः मित्रैः परिवृतः, किमर्थम् अत्र आगच्छेत्? वयं वनवासिनः, अन्ये वा, लक्ष्मीपतेः, सर्वकाम-सिद्धस्य, आत्मन्येव तृप्तस्य, किमर्थं तस्य कार्यं? पिङ्गला-वेश्या यथा उक्तवती—निराशा एव परमं सुखम्; तथापि ज्ञात्वा अपि, कृष्णे आशां त्यक्तुं कठिनम्। यः भगवतः संगं, अनिच्छया अपि, त्यजेत्, सः को वा? यत्र श्रीः कदापि न वियच्छति। एते नद्यः, गिरयः, वनानि, गाः, वंशीध्वनिः, सर्वं कृष्णः संकर्षणेन सह उपयाति। पुनः पुनः लक्ष्मी-निवासः नन्दसुतं स्मारयति; तस्य पदचिह्नैः स्मरणं न शक्यते विस्मर्तुम्। तस्य चलनम्, हास्यं, विलासितावलोकनम्, मधुरवचनम्, सर्वं मनः आकर्षति; कथं विस्मरणं स्यात्? हे नाथ, हे लक्ष्मीपते, हे व्रजेश्वर, दुःख-नाशक, गोविन्द, गोकुलं समुद्र-तुल्य-दुःखात् उद्धर। शुकः उवाच—कृष्णसन्देशैः विरह-तापान् शमयित्वा, गोप्यः उद्धवम् अर्चितवन्त्यः, तं भगवत्स्वरूपम् अवगच्छन्। सः उद्धवः, मासान् कतिचन, गोपीनां शोकं निवार्य, कृष्णलीलाकथाः गायतः, गोकुलं आनन्दयन् अवतिष्ठत्। यावत् उद्धवः नन्दव्रजे स्थितः, तावत् व्रजवासिनां दिनानि शीघ्रं यान्ति, कृष्णवार्तायां निमग्नाः। नदीनि, वनानि, पुष्पितवृक्षान् दृष्ट्वा, उद्धवः कृष्णं स्मृत्वा, हर्षं प्राप्य, व्रजवासिनां सेवा अकुरोत्। गोप्यः कृष्णे एव मनः निवेश्य, उद्धवः परमं हर्षं प्राप्य, ताः प्रणम्य, इदं गायन्। एता गोप्यः भूमौ सर्वश्रेष्ठाः, यतः गोविन्दे प्रेम हृदयान्तः स्थितम्; ऋषयः, पुनर्जन्मभीतः, अपि वयं तादृशं भक्तिं इच्छामः—ब्रह्मत्वं अपि तस्य कथारसस्य स्वादनं प्रति न तुल्यं। एताः वनवासिन्यः, पतिताः अपि, कृष्णे परमात्मनि परमं प्रेम प्राप्ताः; ये अज्ञानिनः भगवतः प्रत्यक्षं पूजनं कुर्वन्ति, तेषां अपि भाग्यं, यथा राजः सेवकान् अनुग्रहीतुम्। हे मित्र, एषा तीव्रप्रेम-प्रसादः सुरस्त्रीषु अपि नास्ति, याः कमलसुगन्धाः; रासोत्सवे, यत्र कृष्णः व्रजप्रियाणां ग्रीवाम् आलिङ्ग्य, तासां कामं पूरयन्। अहं वृन्दावने तृणम्, झाडम्, लता, औषधम् अपि भूयासम्, यत् तासां चरणरजः प्राप्तुं शक्येत्, याः स्वजनं, धर्ममार्गं, त्यक्त्वा, मुकुन्दमार्गं अन्वेष्टुम्, यत् वेदैः अन्विष्यते। यासां स्तनौ, कृष्णपादकमलैः अलङ्कृतौ, लक्ष्मी-पूजितः, योगिश्रेष्ठैः पूजितः, रासोत्सव-गम्यः, तं आलिङ्ग्य, सर्वं दुःखं त्यक्तम्। नन्दव्रजयोषितां चरणरजः पुनः पुनः नमामि, यासां हरिकथागानात् त्रिलोकं शुद्ध्यति। शुकः उवाच—ततः गोप्यः, यशोदां, नन्दं, गोकुलवासिनः च सन्देशं दत्त्वा, उद्धवः प्रयाणाय रथम् आरोहत्। यदा सः गच्छति, नन्दादयः, विविधैः उपहारैः हस्ते, स्नेहेन, अश्रुपूर्णनेत्रैः, तं अभ्यधायन्। यः मनः सदा कृष्णपादकमले स्थितं भवेत्, वाचः तस्य नामानि गायेत्, शरीरः तस्य सेवायाम् नमेत्। यद्यपि कर्मणां प्रवाहे, भगवदिच्छया, यत्र यत्र प्रक्षिप्यते, तत्र तत्र कृष्णे भक्तिः शुभकर्मणा, दानेन च स्थिरा भवेत्। एवं उद्धवः व्रजवासिनां स्नेहं, गोप्यः च कृष्णे परमं प्रेम, तस्य भगवद्भावं, तेषां दुःखं च, सर्वं अनुभूय, व्रजं त्यक्त्वा प्रयाणाय अभ्यरोहत्।