भाग्यवश, यूयं पुत्रान्, पतिं, शरीरं, बान्धवान्, गृहं च परित्यज्य, तं परमं पुरुषं श्रीकृष्णं एव चिकीर्षितवन्तः। हे महाभागाः, अस्य वियोगस्य प्रसङ्गे परमात्मनि पूर्णा समाधिः युष्मासु समुत्पन्ना; एतस्मिन्नेव महान् अनुग्रहः मयि कृतः। इदानीं प्रियं सन्देशं, यः सुखदः अस्ति, अहं गूढं तव प्रियपतिना प्रेषितम् आनयामि, तं शृणुत। भगवान् उवाच—मम युष्माभिः सह वियोगः कदापि पूर्णः न भवति, यतः अहं सर्वेषु भूतिषु स्थितः अस्मि, यथा आकाश-वायु-अग्नि-आपः-पृथिव्यः सर्वत्र विद्यमानाः, तथैव अहं मनः-प्राण-तत्त्व-इन्द्रिय-गुणानां आधारः। आत्मना एव आत्मनि एव, मम स्वशक्त्या, अहं तत्त्व-इन्द्रिय-गुणानां सारभूतेन, स्वयम् सृष्टिं, संहारं, स्थितिं च करोमि। आत्मा ज्ञानमयः, शुद्धः, विविक्तः, निर्गुणः; तथापि मायया, सः सुप्ति-स्वप्न-जागरितेषु अवस्थासु चरति इव दृश्यते। येन मनसा विषयान् चिन्तयति, यः स्वप्नवत् असत् उत्पद्यते, तेन आत्मानं जाग्रतः स्थित्वा, इन्द्रियाणि संयम्य, यः सततम् आत्मवशः भवेत्। एषा अन्तर्गता उपदेशा, योगः च विवेकः च पण्डितानाम्—संन्यासः, तपः, संयमः, सत्यं च, यथा नद्यः समुद्रं प्रति प्रवहन्ति। यद्यपि अहं प्रियः दूरस्थः इव दृश्ये, यथार्थतः अहं युष्माकं चित्तं मय्येव आकर्षयन्, सततस्मरणे तृष्णया, तत्रैव अस्मि। यथा प्रियः दूरस्थः सन्, मनसि स्थायि भवति, तथा स्त्रीणां समीपे सति चक्षुषा दृश्ये, तावत् मनसि न एव तादृशी एकाग्रता भवति। अतः, युष्माकं सर्वं चित्तं मय्येव स्थाप्य, सर्वासु आसक्तिषु विमुक्ताः, माम् एव सततम् स्मरन्त्यः, शीघ्रं माम् एव प्राप्स्यथ। या धन्याः, या रात्रौ व्रजे मया क्रीडायाम् अनुप्रविष्टाः न आसन्, ताः अपि मम वीर्यकथाः चिन्तयन्त्यः, माम् एव प्राप्नुवन्। शुक उवाच—एवं प्रियस्य वचनानि श्रुत्वा, व्रजाङ्गनाः प्रमुदिताः, तं सन्देशं स्मरन्त्यः, उद्धवम् इदम् ऊचुः। गोप्यः ऊचुः—धन्यं यद् दुरात्मा कंसः, यदूनां शत्रुः, हतः; धन्यं यद् अच्युतः स्वजनैः सर्वं कृतार्थ्यं प्राप्य, सुरक्षितः। सुमुखि, कच्चित् गदाग्रजः, नगर्याः स्त्रीणां प्रेम-लज्जा-स्मितावलोकनैः सम्मानितः, ताः सुखयति? येन प्रेमरहस्यं ज्ञातम्, नगर्याः स्त्रीणां प्रियः, सः कथं तासां वाक्य-चेष्टाभिः न आकर्ष्येत? आर्य, कच्चित् सः गोविन्दः, नगर्याः स्त्रीणां मध्ये, गोप्यः स्मरति? कच्चित् सः वृन्दावनरजनीः, यत्र पद्म-मल्लिका-शशिनां शोभायाम्, रासक्रीडायां नूपुरध्वन्या, कदाचित् रम्यकथया अस्मान् हर्षयन्, स्मरति? कच्चित् दशार्हवंशजः, स्वकृतदुःखविह्वलितः, इह आगत्य, स्वस्पर्शेन अस्मान् जीवयेत्, यथा इन्द्रः वने वर्षेण प्राणान् संजीवयति? किं सः कृष्णः, स्वराज्यं प्राप्य, शत्रून् निहत्य, राजकन्याभिः परिणीय, सर्वैः प्रियैः परिवृतः, इह आगच्छेत्? वयं वा अन्ये वा, वने निवसन्तः, लक्ष्मीपतये, सर्वकामसम्पन्नाय, किं प्रयोजनं स्म? नूनं, परमं सुखं अपेक्षाशून्यत्वे अस्ति, इति पिङ्गला अपि उक्तवती; तथापि, एतत् ज्ञात्वा अपि, अस्माकं कृष्णे आशा त्यक्तुं दुःखकरा। यः श्रीमान् भगवान्, यस्य अङ्गात् लक्ष्मीः कदापि न निवर्तते, तेन सह संगं, अकामापि, को त्यजेत्? इमे नद्यः, गिरयः, वनानि, गावः, वेणुनादः च, सर्वं कृष्णेन संकर्षणेन च सह गमितम्। पुनः पुनः लक्ष्म्याः निवासः, नन्दसूनोः पदचिह्नैः, अस्मान् स्मारयति; वयं तं विस्मर्तुं न शक्नुमः। तस्य स्निग्धगमनम्, सुदृढहासः, चपलावलोकनम्, मधुरवचनम्, अस्माकं चित्तं आकर्षितम्; कथं तं विस्मरिष्यामः? हे नाथ, हे लक्ष्मीपतिः, हे व्रजेश्वर, दुःखनाशक, गोविन्द, इदम् गोकुलं दुःखसागरमग्नं, उद्धर। शुक उवाच—एवं कृष्णसन्देशैः विरहज्वरं शमयित्वा, गोप्यः उद्धवम् अर्चयन्, तं भगवान्निजांशमिव बभूवुः। सः तत्र कतिपयान् मासान् स्थित्वा, गोपीनाम् शोकं हरन्, कृष्णकथाभिः गोकुलं हर्षयामास। यावद् उद्धवः नन्दव्रजे स्थितः, तावद् व्रजवासिनां क्षणाः शीघ्रं व्यतीयुः, कृष्णवार्तायाम् निमग्नाः। नद्यः, वनानि, पुष्पिततरवः दृष्ट्वा, उद्धवः कृष्णं स्मरन्, व्रजवासिनां सेवा कृत्वा, हृष्टः अभवत्। गोपीषु कृष्णे मनसा अत्यन्तं लीनासु, उद्धवः परमसुखेन ताः प्रणम्य, इदं जगौ—एता गोप्यः भूमौ देहिनां श्रेयसीः, यतः गोविन्दे प्रेम हृदयान्तरे विद्यमानम्; पुनर्जन्मभीतः मुनयः अपि, वयं च, तादृशं प्रेम इच्छामः; ब्रह्मत्वस्य किं फलं, यदि तस्य कथामृतं न रसयामः? कुतः एता वनचारिण्यः, पतिताः, कुतः चैतत् कृष्णे परमात्मनि परमप्रेम? एवं, ये मूढाः अपि भगवन्तं साक्षात् उपासते, ताः अपि लाभं लभन्ते, यथा राज्ञा सेवकः कृपां लभते। हे सखे, एषा कृपा, या कृष्णे गाढप्रेमरूपा, न स्वर्गस्त्रीषु, न अन्यत्र; सा तु रासोत्सवे, यदा सः व्रजस्त्रीणां ग्रीवम् आलिङ्ग्य, ताः पूर्णाः कृतवान्। हन्त, अहम् अपि वृन्दावने तेषां पादरजः प्राप्नुयाम्, यः काष्ठलता-तृणादिकं स्यात्, ये स्वजनं, धर्ममार्गं च त्यक्त्वा, मुक्तिपथं वेदैः अपि अन्विष्यन्तं, मुकुन्दमार्गम् अन्वेष्टुम् अयत्नन्। येषां स्तनाः, यत्र लक्ष्मीपूजितस्य योगीन्द्रगम्यस्य कृष्णस्य चरणकमलैः अलङ्कृताः, ताः तं आलिङ्ग्य सर्वदुःखं त्यक्तवन्त्यः। नन्दव्रजस्त्रीणां पादरजः पुनः पुनः नमामि, यासां हरिकथागानं त्रिलोकं शुद्धयति। शुक उवाच—एवं गोपीभ्यः, यशोदायै, नन्दाय, गोपेषु च, सम्यक् अभिवाद्य, उद्धवः प्रस्थानाय रथमारुह्य ययौ। गच्छन्तं तम्, नन्दादयः, नानावस्त्रादिभिः हस्तेषु गृहीत्वा, स्नेहसमन्विताः, अश्रुपूर्णलोचनाः, इदं वचः ऊचुः।