उद्धवः गोपीभ्यः सान्त्वनं दत्त्वा कृताञ्जलिः स्नेहपूर्वकं वाक्यम् इदं अवदत्— “भद्रं वः! भवत्याः पुण्येन ख्यातिमतो भगवान्नाम्नः परमं भक्तिं स्थिरां कृतवन्त्यः, या मुनिभिरपि दुर्लभा। भाग्ययोगेन पुत्रान्, पतिं, शरीरं, बान्धवान्, गृहान् च परित्यज्य, तं परमं पुरुषं कृष्णं एव वृणीत। हे महाभागाः! विरहजनितं परमात्मनि पूर्णं मनःसमाधिं युष्मासु जातं, येन मय्यपि महानुग्रहः कृतः। इदानीं प्रियं प्रियस्य वचनं शृणुत, यदहं रहसि भवत्या अभ्यागतवान्, यद्वः सुखदं भविष्यति। भगवांश्चेदमाह— ‘मम वियोगः युष्माभिः सह कदाचित् नास्ति; सर्वेषु भूतेषु अहं व्याप्य स्थितः, यथा आकाशवाय्वग्न्यापः पृथिव्यः च सर्वत्र सन्ति, तथा अहं मनःप्राणभूतइन्द्रियगुणानां मूलं। स्वशक्त्या स्वयमेव आत्मनि आत्मानं सृजामि, हन्यामि, धारयामि, भूतइन्द्रियगुणेषु साररूपेण। आत्मा विज्ञानमयः शुद्धः स्वतोऽन्यः निर्गुणः; तथापि मायया सुषुप्तिस्वप्नजागरितरूपेषु गच्छति इव दृश्यते। येन स्वप्नवत् मिथ्याभूतान् विषयान् चिन्तयति, तेन इन्द्रियाणि निगृह्य, सदा जाग्रन् आत्मसंयम्य स्थितव्यम्। एष योगः विवेकबुद्धिः च, यन्मुनयः त्यागतपः संयमसत्यरूपेण सिन्धुमिव प्रवर्तन्ते। यद्यपि अहं प्रियः दूरस्थ इव दृश्ये, तथापि मनसः मयि एकतानता अभिलाषायाः कारणं भवति, यः सदा मम चिन्तनं जनयति। यथा प्रियः दूरस्थः सन् मनसि नित्यं वर्तते, तथा स्त्रीणां सन्निकर्षे दृष्टेऽपि मनः तावत् न लग्नं भवति। अतः, मयि सर्वं मनः निवेश्य, सर्वासक्तिं त्यक्त्वा, सदा माम् अनुस्मरन्त्यः, शीघ्रं माम् एव प्राप्स्यथ। याः धन्याः रात्रौ वृन्दावनवने मया सह क्रीडायाम् अनुपस्थिताः, ताः मम वीर्याणि चिन्तयन्त्यः मम प्राप्तिं न वञ्चिताः। एवं भगवतः प्रियस्य वचनानि श्रुत्वा, गोप्यः प्रमोदिताः, उद्धवाय तं सन्देशं स्मृत्वा वाक्यम् ऊचुः— ‘धन्यं यद् दुरात्मा कंसो यदूनां शत्रुः निहतः; धन्यं यदच्युतः स्वजनैः सह सर्वार्थान् प्राप्तवान्। सौम्य! किम् गदानुजो नगरस्त्रीणां प्रेमहसितावलोकनैः पूजितः ताः प्रमोदयति? यो नगरयोषितां वाक्यचेष्टितवशः, प्रेमरहस्यविज्ञः, तेन कथं न मनो ह्रियते? आर्य, स गोविन्दः नगरस्त्रीणां मध्ये, गोप्यः कदाचित् स्मरति वा? किम् ताः रजन्यः स्मरसि, यत्र सः प्रियाभिः सह वृन्दावने पद्ममल्लिकाचन्द्रप्रभायाम् रासक्रीडायां नूपुरध्वनिमध्ये रममाणः, कदाचित् रम्यकथाभिः अपि मनोहरः? दशार्हतनयः स्वकृतदुःखेन पीडितः कदाचित् अत्र आगत्य, इन्द्र इव वृष्ट्या वनं पुनः जीवन्ति इव, अस्मान् स्वस्पर्शेन जीवन्ति करिष्यति वा? स्वराज्यं लब्ध्वा, शत्रून् निहत्य, राजकन्याभिः परिणीय, सर्वमित्रैः परिवृतः, श्रीकृष्णः अत्र आगमिष्यति किम्? महात्मनः श्रीपतिः सर्वकामसमृद्धः, आत्मन्येव सिद्धः, अस्माकं वा अन्येषां वा कः प्रयोजनम्? निराशायां एव परं सुखं, इति पिङ्गला अपि उक्तवती; तथापि, कृष्णे आशां त्यक्तुं न शक्नुमः। यः श्रीमान् भगवान्, यस्याङ्गानि लक्ष्मीः कदापि न वियुज्यते, तं साङ्गात् अपि अनिच्छन्तः को त्यजेत्? एते नदीगिरिवनगावो वंशीध्वनिः च, सङ्कर्षणसहितः कृष्णः सर्वत्र विचरितवान्। पुनःपुनः श्रीपतेः पदा अंकितानि स्थलानि स्मरामः; तान्यनुस्मृत्य तं विस्मर्तुं न शक्नुमः। तस्य सुन्दरगमने, सन्मुक्तहासे, विलासवलोकने, मधुरवचनेन, अस्माकं मनांसि मोहयामास; कथं तं विस्मर्तुं शक्यते? हे नाथ! हे श्रीपतिः! हे व्रजेश्वर! दुःखनाशन! गोविन्द! दुःखसागरमग्नां गोकुलां उद्धर। एवं कृष्णसन्देशैः विरहज्वरं शमयित्वा, गोप्यः उद्धवम् ईश्वरांशं विज्ञाय सादरं पूजयामासुः। स उद्धवः तत्र कतिचिद् मासान् स्थित्वा, गोपीनाम् शोकं नाशयन्, कृष्णलीलाकथाभिः गोकुलं प्रमोदितवान्। यावद् दिवसान् उद्धवः नन्दव्रजे स्थितः, तावद् व्रजवासिनां क्षणाः शीघ्रं व्यतीयुः, कृष्णवार्तायाम् मग्नानाम्। नदीवनविपिनानि पश्यन्, पुष्पिततरून् दृष्ट्वा, उद्धवः कृष्णं स्मरन्, व्रजवासिनां सेवा कृतवान्। गोपीनां कृष्णे मनोन्मत्तभावं विलोक्य, उद्धवः परमसन्तोषपूर्णः, ताः प्रणम्य, इदं स्तोत्रं जगौ— “एता गोप्यः पृथिव्यां देहभाजां श्रेयस्यः, यत् गोविन्दे गाढं हृदि स्थितं प्रेम; पुनर्भवभीताः मुनयः अपि, वयं च, तद्भक्तिं कान्तुं इच्छामः; ब्रह्मत्वं किम्, यदि तस्य कथारसं नास्वाद्यते? क्व वनचरीणां पतितानां स्त्रीणां, क्व च परमात्मनि कृष्णे परमप्रेम? येऽपि अज्ञानिनः भगवन्तं साक्षाद् उपासते, तेऽपि राज्ञा सेवकवत् कृपां लभन्ते। एषा भगवन्मयी कृपा, या सुरस्त्रीणां अपि नास्ति, या रासोत्सवे व्रजयोषितां ग्रीवाभिः आलिङ्ग्य, ताः परिपूर्णतां दत्तवती। अहो, वृन्दावनेऽस्मिन् तेषां पादरजः प्राप्नुः, याः स्वजनसदाचारम् अत्यज्य, वेदैः अपि दुर्लभं मुकुन्दमार्गम् अन्विच्छन्; तस्मिन् एकः तृणः, गुल्मः, लता, औषधिः वा भूयासम्। यासां वक्षःस्थले कमलार्चितपादयोः कृष्णस्य, योगिवर्यैः अपि चित्तगम्ये, रासक्रीडायाम् आलिङ्गनं कृत्वा, सर्वदुःखं निहतम्। नन्दव्रजस्त्रीणां पादरजः पुनः पुनः नमामि, यासां हरिगुणगानं त्रैलोक्यं शुद्धयति। शुकः उवाच— एवं गोपीभ्यः, यशोदायै, नन्दाय च, गोकुलवासिभ्यः च, उद्धवः सन्देशं दत्त्वा, यानायारूढः प्रस्थितवान्।