यदा गोप्यः कृष्णस्य विरहवेगेन संतप्ताः सन्, उद्धवस्य समीपे समागताः, तदा ताः करुणया पप्रच्छुः—"कच्चित् स धर्मात्मजः सुतः अधुना मथुरायामस्ति? कच्चित् सः पितृगृहं स्वबान्धवान् च गोपान् च स्मरति? कदाचित् सः स्वदासीनां वाक्यं भाषते? कथं वा तस्य महाबाहुः सुरभिगन्धिः कदा अस्माकं शिरसि समर्पयिष्यति?" इति। एवं तासां कृष्ण-संदर्शन-लालसां निशम्य, श्रीशुक उवाच—तदा उद्धवः प्रेम्णा ताः गोपीः सान्त्वयन्, कृष्णस्य सन्देशं स्नेहपूरितं प्रकटयामास। स उद्धवः उवाच—"धन्याः खलु यूयं लोके, यः सर्वथा वासुदेवे मनः समर्पितवन्त्यः। व्रतैः तपोभिः यज्ञैः स्वाध्यायैः संयमैः चान्यैः उपायैः च, कृष्णे भक्तिः लभ्यते। भवतीनां महद्भाग्येन, यः परमात्मनि दुर्लभा अपि मुनिभिः भक्तिः स्थिता। विधिना यूयं पुत्रान् पतिं देहम् बान्धवान् गृहं च परित्यज्य, तं पुरुषोत्तमं कृष्णं वव्रेथ। एषा भगवति परमानन्दे समाधिः, हे सुभगे, विरहेनैव उत्पन्ना, येन मय्यपि अनुग्रहः कृतः। शृणुत, प्रियं सन्देशं, यं अहं तव प्रियवरात् रहसि आनयामि। भगवान् उवाच—'मद्वियोगः भवत्या न कदापि सम्पूर्णः, सर्वेषु भूतेषु अहम् एव व्याप्य स्थितः, यथा आकाशवाय्वग्न्यापः पृथिव्यः सर्वत्र, तथा मनः प्राणपञ्चभूतेंद्रियगुणेषु अपि अहं आधारः। स्वयमेव आत्मन्यात्मना सृष्टिं संहरामि तिष्ठामि च, द्रव्यगुणेन्द्रियेषु शक्त्या। आत्मा विज्ञानमयो निर्मलः पृथग्भूतः निर्गुणः, मायया तु सुषुप्तस्वप्नजागरितेषु प्रवर्तते। येन मन्यते विषयान् स्वप्नवत् मिथ्यया, तेन इन्द्रियाणि संयम्य, सततं जाग्रतः स्थितिः साध्या। एष योगः, एषा विवेकविदां बुद्धिः, एषा त्यागतपःसंयमसत्यनदीव सागरं प्रति प्रवहन्ति। वस्तुतः, यदि अपि अहं प्रियः भवत्याः दूरस्थः इव दृश्ये, तदपि सततस्मरणाभिलाषात् मनांसि मम समीपं आकर्षयन् दूरस्थः इव वर्ते। यथा प्रियजनदूरस्थे मनः तत्रैव प्रवर्तते, समीपे तु स्त्रीणां मनः तावद् एकाग्रं न भवति। अतः, सर्वं मनः मयि न्यस्य, सर्वासां संगं त्यक्त्वा, माम् एव स्मरन्त्यः, शीघ्रं मां प्राप्स्यथ। याः भगिन्यः रात्रिषु व्रजे मया सह क्रीडायां न आगच्छन्, ताः अपि मम वीर्यगानश्रवणेन मम प्राप्तिं न व्यभ्रंशन्।' एवं भगवतः प्रियस्य वचनानि श्रुत्वा, गोप्यः प्रमोदेन उद्धवाय प्रत्युवाचन्, सन्देशं स्मरन्त्यः। ताः गोप्यः ऊचुः—"धन्यं यद् कंसः पापात्मा, यदूनां शत्रुः, निहतः; अच्युतः स्वबान्धवैः सर्वार्थसिद्धिं प्राप्तः, सुरक्षितः। साधो, कच्चित् गदाग्रजः, नगरयोषितां स्नेहस्मितावलोकनैः पूजितः, तासां हर्षं जनयति? यः प्रेमविज्ञानवान्, नगरस्त्रीणां प्रियः, कथं तासां वाक्चेष्टितैः न आकृष्टः स्यात्? आर्य, कच्चित् सः गोविन्दः नगरस्त्रीणां मध्ये, संवादे, अस्मान् ग्राम्यस्त्रीः स्मरति? कच्चित् स्मरति वा ताः रजन्यः, यत्र सः वृन्दावने प्रियाभिः सह, कुमुदोत्पलचन्द्रप्रभाभिः रम्ये, रासक्रीडां विना नूपुरध्वनिं, क्वचित् रम्यकथाभिः अस्मान् तोषयन्, क्रीडितवान्? दशार्हवंशजः कदा स्वकृतक्लेशपीडितः पुनः आगमिष्यति, यथा इन्द्रः वर्षेण वनं जीवन्ति, तथा अस्मान् स्पर्शेन जीवन्ति? किं पुनः सः स्वराज्यं प्राप्य, रिपून् हत्वा, राजकन्याभिः परिणीतः, सर्वमित्रैः परिवृतः, अत्र आगमिष्यति? अस्माकं वा अन्येषां वा कः प्रयोजनं, यस्य सर्वकामसंपन्नस्य, लक्ष्मीपतिं महात्मनः? निष्कामत्वे एव परमं सुखं, इति पिङ्गला अपि उक्तवती; तथापि, जानन्त्यः अपि, कृष्णे आशां त्यक्तुं न शक्नुमः। कः वा तं भगवन्तं, यशःकायं, स्वेच्छया अपि परित्यक्तुं शक्ष्यति, यस्य श्रीः कदापि न वियुज्यते? एते नद्यः गिरयः वनानि गावः वेणुनिनादः च, सर्वे कृष्णेन सङ्कर्षणेन च याताः। लक्ष्मीपतेः पदानि पुनः पुनः स्मारयन्ति नन्दसूनुं, तैः चिह्नैः वयं तं विस्मर्तुं न शक्नुमः। तस्य सुकुमारगमनेन, हसितेन, विलासवलोकनैः, मधुरया वाचा, अस्माकं चेतांसि आकृष्टानि—कथं तं विस्मरिष्यामः? हे नाथ, हे लक्ष्मीपते, हे व्रजनाथ, दुःखनाशन, उद्धर गोविन्द, गोकुलं दुःखसागरात् उन्मग्नं। एवं तासां कृष्णसन्देशैः विरहज्वरः शमितः, ताः उद्धवम् ईश्वरांशं विज्ञाय, पूजयामासुः। स उद्धवः कतिपयान् मासान् तत्र स्थित्वा, गोपीनाम् दुःखं हरन्, कृष्णलीलाकथाभिः गोकुलं प्रमुदितवान्। यावन्तः दिनाः उद्धवः नन्दव्रजे स्थितः, तावन्तः क्षणवत् व्यतीयुः, कृष्णवार्तायाम् मग्नानां व्रजवासिनां। नद्यः वनानि पुष्पिततरवः दृष्ट्वा, उद्धवः कृष्णं स्मरन्, व्रजवासिनां सेवा कृत्वा, हृष्टः अभवत्। गोपीनां कृष्णे एकचित्तत्वं दृष्ट्वा, उद्धवः परमसुखेन ताः प्रणम्य, इदं गीतवान्—"एता गोप्यः पृथिव्यां देहिनां श्रेयसीः, यासां हृदि गोविन्दे प्रेम परमम् अस्ति। जन्म ब्रह्मणो अपि व्यर्थम्, यदि कृष्णकथारसास्वादः न लभ्यते। कुतः एताः वनचारिण्यः पतिताः, कुतः वा परमप्रीतिः कृष्णे परमात्मनि? मूढाः अपि ये भगवन्तं साक्षात् पूजयन्ति, ते धन्याः, यथा राज्ञा सेवकः कृपां लभते। सखि, एषा प्रीतिः स्वर्गस्त्रीषु अपि नास्ति, न चान्यत्रापि; या रासोत्सवे व्रजयोषितां ग्रीवां आलिङ्ग्य, ताः पूर्णकामाः कृताः।