याः काप्यपि धन्याः गोकुलाङ्गनाः कृष्णलीलामृतबिन्दूनां केवलं श्रवणेनैव स्वादुपानं कृत्वा, सर्वद्वन्द्वैः विमुक्ताः स्वगृहं स्वजनं च परित्यज्य, धनहीनाः अपि विहङ्गमिव भिक्षाचर्यां चरन्ति स्म, तासां भावः अद्भुतः। ताः वयं च, कृष्णस्य वाक्येषु कपटमपि सुधारसमिव मन्यमानाः, मातरं प्रातःकुक्कुटाः इव अज्ञानिनः, तस्य वध्वः मृगीव स्मः। पुनः पुनः तस्य नखसंस्पर्शजनितं तीव्रं वेदनां स्मरामः; अन्यां वार्तां शृणु, हे दूत! सखे, त्वं पुनः आगतः, प्रियतमानयाः प्रेषितः किल? किं काङ्क्षसि? त्वं पूज्यः, सौम्य! कथं त्वं अस्मान् तस्य पार्श्वे नयति, यः परित्यक्तुं न शक्यः, यस्य च लक्ष्मीः सदा वक्षसि वसति? किं स धर्मात्मा सुतः अधुना मथुरायाम् अस्ति? सः किं पितृगृहं बान्धवान् गोपांश्च स्मरति? किं सः कदापि अस्माकं दासीभूतानां नाम उच्चारयति? कदा सः बलदर्शनं सुगन्धि भुजं अस्माकं शिरसि स्थापयिष्यति? एवं तासां कृष्णसन्दर्शनलालसां वाचं श्रुत्वा, श्रीशुकः उवाच—तदा उद्धवः ताः गोपीः प्रियसन्देशैः सान्त्वयामास, प्रेम्णा च इदं वचनं व्याहरत्। उद्धवः उवाच—धन्याः यूयं लोके पूजिता वा, येषां मनः सर्वथा वासुदेवाय समर्पितम्। यः कृष्णे भक्तिः व्रतेन, तपसा, यज्ञेन, स्वाध्यायेन, अध्ययनादिभिः चाप्युपायैः लभ्यते, सा यूयं सौभग्येन प्राप्तवत्यः। दुर्लभां मुनिभिः अपि या भगवति परमां कीर्तिं प्राप्ता भक्तिं, सा वः सुभग्येन सम्प्राप्ता। दैवयोगात् यूयं पुत्रान्, पतिं, शरीरं, बान्धवान्, गृहं च परित्यज्य, तं पुरुषं परं कृष्णं एव अवैष्यत। अस्मिन्नेव योगे, विरहजनिते पूर्णसमाधौ, महाभागाः, यूयं मयि महानुग्रहम् अकरोत। शृणुत प्रियं सन्देशं, यः सुखाय भवतीनाम्, गूढं पतिं सन्देशं मया नीतम्। भगवान् एवमाह—मम वियोगः भवतीभ्यः न कदापि पूर्णः, यतः अहं सर्वभूतेषु स्थितः, यथा आकाशादयः भूतानि सर्वत्र सन्ति, तथा अहम् अपि चित्तप्राणेन्द्रियगुणेषु अधिष्ठितः। अहमेव आत्मन्यात्मना सृष्टिं, संहारं, स्थितिं च स्वशक्त्या करोमि, भूतमात्रेन्द्रियगुणात्मना। आत्मा विज्ञानमात्रः, शुद्धः, पृथक्, निर्गुणः; तथापि मायया सुषुप्तिस्वप्नजागरावस्थाभिः गच्छति इव दृश्यते। येन मनसा इन्द्रियार्थान् स्वप्नवद् मिथ्याभूतान् चिन्तयति, तेनैव इन्द्रियाणि निगृह्य, सर्वदा जाग्रतः आत्मवान् भवेत्। एष योगः, एषा विवेकविद्या, एष त्यागः, तपः, दमः, सत्यम्—यथा नद्यः समुद्रं गच्छन्ति, तथा। अहं प्रियः अपि भवतीभ्यः दूर इव दृश्ये, केवलं युष्माकं चित्तं मय्याकर्षणाय, सततस्मरणलालसया, इति। यथा प्रियः दूरस्थः चेतसि स्थायि भवति, सन्निकृष्टे तु न तथा; एवं स्त्रीणां हृदयं दृष्टे सति न तावत् एकाग्रं भवति। युष्माकं चित्तं मयि एकीकृत्य, सर्वासक्तिभ्यः विमुक्ताः, मां स्मरन्त्यः, शीघ्रमेव माम् आप्स्यथ। या धन्याः, या रात्रौ मम वृजवने क्रीडन्त्याः रासे न आगच्छन्, ताः अपि मम वीर्यकथनं ध्यानयन्त्यः माम् एव प्राप्ताः। श्रीशुकः उवाच—एवं प्रियस्य वचनं श्रुत्वा, व्रजाङ्गनाः हृष्टाः, उद्धवस्य कृतं सन्देशं पुनः स्मृत्वा, वचनमूचुः। गोपीः ऊचुः—धन्यं यद् दैवेन कंसः, यदूनां शत्रुः, हतः; दैवेन अच्युतः स्वजनैः सर्वार्थसिद्धिः सुरक्षितः। सौम्य, किं गदाग्रजः, नगरस्त्रीणां प्रेमस्मितावलोकनैः पूजितः, तासां मनोहरं सुखं प्रयच्छति? सः, यः प्रेमरहस्यविज्ञः, नगरस्त्रीणां प्रियः, तासां वचनैः विहारैश्च आकृष्टः न स्यात् किम्? आर्य, नगरस्त्रीबीचरणे, सः गोविन्दः किं ग्राम्यस्त्रीणां मध्येमध्ये, स्वसंवादे, अस्मान् स्मरति? किम् त्वं ताः रजन्यः स्मरति, यत्र सः प्रियाभिः सह वृन्दावने, कमलमालतीचन्द्रप्रभाभिः शोभायाम्, रासविहारे नूपुरध्वनिभिः रममाणः, कदाचित् रम्यकथाभिः अस्मान् मोहितवान्? दशार्हसुतः कदा स्वकृतदुःखदुःखितः इह आगत्य, इन्द्र इव वर्षेण वनं जीवन्ति, अस्मान् स्वसंस्पर्शेन जीवन्ति करिष्यति? सः, राज्यं प्राप्य, शत्रून् हत्वा, राजकन्याभिः परिणीय, प्रियसुहृद्भिः परिवृतः, किमर्थं पुनः आगमिष्यति? अस्माकं वा अन्येषां वा, लक्ष्मीपतये, सर्वकामसम्पन्नाय, आत्मसन्तुष्टाय, कः प्रयोजनम्? नूनं परमं सुखं अपेक्षाशून्यत्वे, यथा पिङ्गला वाराङ्गना उक्तवती; तथापि, जानन्त्यः अपि, कृष्णे आशां त्यक्तुं न शक्नुमः। यः श्रीमान् भगवतः सङ्गं, अनिच्छन् अपि, कः जह्यात्, यत्र श्रीः कदापि न वियुज्यते? एते नद्यः, गिरयः, वनानि, गावः, वंशीध्वनिः—सर्वं कृष्णेन सङ्कर्षणेन सह विचरितम्, हे प्रभो। लक्ष्मीपदचिह्नैः पुनः पुनः नन्दसूनोः स्मरणं कुर्यामः, तेन वयं तं विस्मर्तुं न शक्नुमः। तस्य सुरम्यगमनेन, सुहास्येन, विलासलोचनैः, मधुरवचनेन, अस्माकं चित्तं हृतम्; कथं तं विस्मरिष्यामः? हे नाथ, हे लक्ष्मीपते, हे व्रजेश्वर, दुःखनाशक, अस्य गोकुलस्य दुःखसागरात् उद्धर, हे गोविन्द! श्रीशुकः उवाच—एवं कृष्णस्य सन्देशैः विरहज्वरात् मुक्ताः, गोप्यः उद्धवम् अर्चयामासुः, तं भगवान्निजांशत्वेन ज्ञात्वा। स तत्र कतिचित् मासान् स्थित्वा, गोपीनाम् शोकं हरन्, कृष्णचरितानि गायन्, गोकुलम् आनन्दयामास। यावत् उद्धवः नन्दव्रजे स्थितः, तावत् कृष्णवार्तायाम् मग्नाः व्रजवासिनाम् अह्न्यः शीघ्रं व्यतीयुः। सः सरितः, वनानि, पुष्पिततरून् दृष्ट्वा, कृष्णं स्मरन्, व्रजवासिनः सेवन्, आनन्दं प्राप। गोपीषु कृष्णे एकचित्तासु, उन्मत्तचित्तासु, उद्धवः परमानन्देन पूर्णः, ताः प्रणम्य, इदं गीतम् उदैरयत्।