यथा वृक्षस्य फलानि क्षीणानि सन्ति तदा पक्षिणः तं वृक्षं त्यजन्ति; यथा अतिथयः भोजनं कृत्वा गृहात् निर्गच्छन्ति; यथा मृगाः दग्धवनं परित्यजन्ति; तथा एव प्रियं भुक्त्वा रमणीयाः स्त्रियः परित्यजन्ति। एवं गोप्यः, यस्याः वचनानि, शरीराणि, मनांसि च गोविन्दे संलग्नानि आसन्, कृष्णस्य दूतस्य उद्धवस्य आगमने सर्वं लोकव्यवहारं परित्यज्य तस्य आगमनं समाश्रितवति। गोप्यः पुनः पुनः तस्य बाल्यक्रीडां, यौवनलीलां च स्मरन्त्यः, तस्य प्रियकार्याणि गायत्या अश्रूणि मुक्त्वा, लज्जां न अनुभवन्। तत्र एका गोपी, मधुपं दृष्ट्वा, कृष्णसंयोगं चिन्तयन्ती, तं प्रियदूतं कल्पयित्वा, मधुपं संबोध्य इदं वदति— "हे मधुप, कपटप्रियस्य सखा! त्वं मम प्रतिद्वन्दिन्याः चरणं स्पृशितुं मा याहि। तस्याः स्तनपुष्परजः तव मुखे लिप्तम्। मधूनां नाथः तव स्वामी, तस्य गर्वितानां स्त्रियः अनुग्रहं वहतु; त्वं तस्य दूतः, यदुवंशे हास्ययोग्यः। एकवारं तस्य अधरमधुं दत्वा, अस्मान् मोहितवान्, ततः पुष्पमिव त्यक्तवान्। पद्मा कथं तस्य पादकमलं सेवते, यस्य मनः पुण्यकीर्तिना हरितम्? हे षड्बल! तव गीतं यदुनाथस्य विषये मा कुरु। तस्य मित्रैः सह विजयलीलां गाय; तेषां स्त्रीणां दुःखं सन्तप्तं, तस्य अनुग्रहेण शान्तम्। स्वर्गे, पृथिव्यां, पाताले वा, का स्त्री तस्य अप्राप्या, यस्य हास्यं, भ्रूविलासः च मोहयति? वयं तस्य पादधूलिं सेवामः, दीनाः; दीनानां मध्ये अपि तस्य नाम श्रूयते। तस्य पादं तव शिरसः मा स्थापय; अहं तस्य मधुरवचनानि जानामि। त्वं तस्य दूतः, प्रलोभनकुशलः। सः स्वपत्नी, पुत्रान् च त्यक्त्वा, तान् स्वयम् सृज्य, गृहेनिरपेक्षः गतवान्। तस्मिन् विश्वासः कः? यथा व्याघ्रः कपिवरं अन्विष्यति, तथा सः कामनया विकृताः, असंरक्षिताः स्त्रियः व्रणितवान्। बली अपि पक्षिणं यथा बद्धः। कृष्णसख्यं पर्याप्तम्; तस्य कार्यकथाः त्यक्तुं दुस्तराः। यः एकवारं तस्य क्रीडामृतं श्रुत्वा, द्वन्द्वात् मुक्तः, गृहम्, कुटुम्बं, सर्वं परित्यज्य, दीनः अपि, भिक्षुवत् विचरति। वयं तस्य वाक्यं मधुरमिव ग्राहयामः, बालकाः मातृपुत्रस्य वाणीं यथा; वयं कृष्णस्य पत्न्यः, मृगाः इव। पुनः पुनः तस्य नखस्पर्शजनितं दुःखं स्मरामः। अन्यं वार्तां कथय, हे दूत! सखे, त्वं पुनः आगतः, प्रियस्य दूतः किम्? किं इच्छसि? त्वं पूज्यः, सौम्यः। कथं अस्मान् तस्य समीपं नयति, यस्य लक्ष्मीः नित्यं वक्षसि तिष्ठति? किम् सः सुशीलः पुत्रः अधुनापि मथुरायाम् अस्ति? किम् सः पितुः गृहम्, बान्धवान्, गोपालान् च स्मरति? किम् सः अस्मान् दास्यः स्मरति? कदा सः तुंगं, सुगन्धि भुजं अस्माकं शिरसि स्थापयिष्यति? ततः श्रीशुकः उवाच— उद्धवः तासां कृष्णविरहदुःखं श्रुत्वा, प्रियं संदेशं दत्वा, गोपीभिः समं इदं उवाच। श्रीउद्धवः उवाच— अहो, यूयं जगति पूर्णाः, पूज्याः च, यतः सर्वं मनः वासुदेवाय समर्पितम्। व्रतैः, तपसा, यज्ञैः, जपैः, अध्ययनैः, यमैः, अन्यैः च उपायैः, कृष्णभक्ति प्राप्यते। सुभाग्येन, यूयं परमं भगवद्भक्तिं संस्थापितवन्त्यः, या साधूनाम् अपि दुर्लभा। दैवेन, यूयं पुत्रान्, पतिं, शरीरम्, बान्धवान्, गृहं च त्यक्त्वा, परमपुरुषं कृष्णं वृतवन्त्यः। अत्यन्तं ब्रह्मनिष्ठा, हे महाभागाः, विरहात् उत्पन्ना; एतया, मम महद् उपकारं कृतवन्त्यः। प्रियं संदेशं, सुखदं, यं अहं गुप्तम् आनयामि, शृणुत। भगवान् उवाच— मम वियोगः अस्माभिः पूर्णः नास्ति; अहं सर्वेषु स्थितः, यथा आकाशः, वायुः, अग्निः, जलम्, पृथिवी च सर्वत्र; तथा अहं मनः, प्राणः, तत्त्वानि, इन्द्रियाणि, गुणाः च आधारः। स्वयम् आत्मना, आत्मन्येव, सृजामि, विनाशयामि, धारयामि च, आत्मशक्त्या, तत्त्वानां, इन्द्रियाणां, गुणानां साररूपेण। आत्मा ज्ञानमयः, शुद्धः, पृथक्, निर्गुणः; तथापि मायया, सुषुप्ति, स्वप्न, जागरणरूपेण प्रवृत्तिम् अनुभवति। येन इन्द्रियविषयः, स्वप्नवत् मिथ्या, चिन्त्यते, तेन इन्द्रियाणि निगृह्य, सदा जाग्रतः, आत्मनिष्ठः भवेत्। एषा आन्तरिकी शिक्षा, योगः, विवेकः च, साधूनां; त्यागः, तपः, दमः, सत्यम्, नदीव समुद्रं प्रति। अहं प्रियः, दूरस्थः इव दृश्ये, तव स्मरणाय, मनः मम समीपं आकर्षितुं; विरहेन सततस्मरणं जनयामि। यथा प्रियः दूरस्थः, तदा मनः तस्मिन् स्थिरम्; समीपे दृष्टे, स्त्रीणां हृदयं तावत् न स्थिरम्। सर्वं मनः मयि स्थाप्य, अन्यसंगं त्यक्त्वा, सततं मम स्मरणं कृत्वा, शीघ्रं माम् प्राप्स्यथ। याः धन्याः, रात्रौ वृजे मम क्रीडायाम् नृत्ये न आगच्छन्ति, ताः अपि मम प्राप्तिं न वञ्चिताः; ताः मम वीर्यकथाम् ध्यानं कृतवन्त्यः। शुकः उवाच— प्रियस्य वचनं श्रुत्वा, वृजस्त्रियः, हर्षपूर्णाः, उद्धवम् उक्तवत्यः, तस्य संदेशं स्मरन्त्यः। गोप्यः ऊचुः— भाग्येन, कंसः, यदुवंशवैरः, हतः; भाग्येन, अच्युतः सुरक्षितः, स्वकार्यं कृतवान्, बान्धवैः सह। सौम्य, गदानुजः, नगरस्त्रीणां प्रेमपूर्ण, लज्जित, स्मितावलोकनैः पूजितः, तासां सुखं ददाति वा? सः, प्रेमरहस्यज्ञः, नगरस्त्रीणां प्रियः, तासां वाक्यैः, क्रीडाविलासैः मोहितः न वा? साधो, गोविन्दः, नगरस्त्रीणां मध्ये, गोप्यः स्मरति वा, तासां गोष्ठीवार्तायाम्? किम् तस्य रात्र्यः स्मरन्ति, यत्र वृन्दावने प्रियासहिता, पद्म, मालती, शशांकसंयुक्ते, रासक्रीडायाम्, नूपुरध्वनिम्, कथासु रमणीयता च? कदा दशार्हवंशजः, स्वकृतदुःखदुःखितः, अत्र आगत्य, अस्मान् स्पर्शेन जीवयिष्यति, यथा इन्द्रः वनं वर्षेण? कृष्णः, राज्यं लब्ध्वा, शत्रून् हत्वा, राजकन्याभिः विवाहं कृत्वा, प्रियजनैः परिवृतः, अत्र आगमिष्यति किम्? महात्मनः, लक्ष्मीनाथस्य, सर्वकामप्राप्तस्य, आत्मनिष्ठस्य, वनवासिनः वा अन्ये वा, कः अर्थः? निष्काङ्क्षता एव परमसुखम्, पिङ्गलायाः वचनम्; तथापि, तद् जानन्त्यः अपि, कृष्णे आशा दुस्त्यजा।