न स भगवान् माता न पिता न पत्नी न पुत्रादयः; न स्वो न परः, न शरीरं न जन्मापि तस्यास्ति किञ्चन। नास्य लोके शुभाशुभमिश्रकारणेषु कर्मापि विद्यते; तथापि स लीला हेतुना साधूनां परित्राणाय प्रकट्यते। निर्गुणोऽपि सत्त्वरजस्तमांसि स्वेच्छया गृहीत्वा तैः क्रीडन् सृष्टिस्थितिसंहारान् करोति, स एव अजः। यथा भ्रमरदर्शनात् किञ्चिद् भ्रमतीव विक्षिप्तमिव दृश्यते, तथा कर्तृत्वाभिमानेन मनसि आत्मा कर्ता इव स्मर्यते। स हि न केवलं भवतः पुत्रः, हे भाग्यवन्तः; भगवान् हरिः सर्वेषां पुत्रः, आत्मा, पिता, माता, अधिपतिश्च। यद् दृश्यते, यत् श्रूयते, यदतीतं यद्वर्तमानं यदागामि, स्थावरं जङ्गमं वा, महद् वा लघु वा—अच्युतस्य तत्त्वात् पृथग् वाच्यं नास्ति; स एव सर्वं, परमात्मा। एवं संवादयमानानां नन्दस्य कृष्णसखस्य रात्रिः व्यतीयाय, हे राजन्। ततः प्रातः काल उदिते सूर्ये, व्रजयोषितः उत्थाय दीपान् निरीक्ष्य, गृहदेवताभ्यो नमस्कृत्य, दधिमन्थनं प्रारब्धाः। ताः कङ्कणमालाभिः शोभमानाः, रज्ज्वा मन्थनं कुर्वन्त्यः, श्रोणिपयोधरहारकुण्डलविलसद्भिः, कपोलप्रभाभिः, रक्तकुङ्कुमरचितमुख्याः। ताः व्रजयोषितः कमललोचनस्य गीतानि गायन्त्यः, तेषां स्वराः दिवं स्पृशन्ति, दधिमन्थनरवसंयुक्ताः, सर्वदिक्प्रदूषणं नाशयन्ति। सूर्ये उदिते भगवति प्रकटे, व्रजवासिनः नन्दद्वारे एकं सुवर्णरथं दृष्ट्वा पप्रच्छुः—"कस्यायं रथः?" "अक्रूरः आगतः किम्? उत कश्चन अन्यः, यः कंसस्य कार्यं साधयति, येन कृष्णः कमललोचनः मथुरां नीतः?" "किं प्रायश्चित्तं अस्माकं कुर्यात्, स्वामिनः प्रियार्थम्?" इत्येवं स्त्रियः भाषमाणाः, तदा उद्दवः स्वकृतं स्नानादिकं कृत्वा आगतः। कृष्णस्य सखायं दृष्ट्वा व्रजयोषितः तं विलोकयामासुः—दीर्घबाहुम्, नवपद्मलोचनम्, पीतवसनम्, पद्ममाल्यविभूषितम्, विकसितपद्मसदृशमुखम्, दीप्तकुण्डलम्। "त्वां वयं यदुपतेः परिचारकम्, स्वामिना प्रेषितं, तस्य मातरौ प्रियं कर्तुं प्राप्तमिति जानिमः।" "अन्यथा, व्रजे तस्य स्मरणस्य कारणं न शक्यते चिन्तयितुम्; बन्धूनां स्नेहबंधनं मुमुक्षोः अपि दुष्परित्याज्यम्।" "अन्यैः सह सौहार्दं किञ्चित् प्रयोजनार्थं एव सिध्यति, यावत् प्रयोजनं तिष्ठति; यथा नरैः स्त्रीभिः, भ्रमरैः पुष्पैः च।" "विपन्नान् वेश्याः त्यजन्ति; प्रजाः अशक्तं नृपं परित्यजन्ति; शिष्याः विद्यां लब्ध्वा गुरुम्; ऋत्विजः दक्षिणां लब्ध्वा यजमानम्।" "वृक्षे फलक्षये विहङ्गाः त्यजन्ति; अतिथयः भोजनानन्तरं गृहम्; मृगाः दग्धे वने; रम्ये स्त्रियं रमणीयाः।" एवं गोविन्दे वचनकायमानसाः संलग्नाः गोप्यः, सग्राम्यव्यवहारं परित्यज्य, कृष्णदूत आगते सर्वं विस्मृत्य तस्य लीला-स्मरणे मग्नाः। ताः तस्य प्रियतमानि कर्माणि गायन्त्यः, पुनः पुनः बाल्यकिशोरक्रीडाः स्मृत्वा, निरलज्जं रुरुदुः। तत्र एकया गप्यया, मधुपं दृष्ट्वा, कृष्णयोगं चिन्तयन्त्या, तं प्रियदूतमिव मन्यमानया, एवं प्रोक्तम्—"हे मधुप! मायिनः सख! मा स्पृश पादौ प्रतिपक्ष्याः। तस्या माल्यं स्तनरजसा लिप्तं तव शिरसि दुष्प्रसिद्धम्। भ्रमराधिपः तव स्वामिनः प्रियाभिः स्त्रीभिः क्रीडतु; त्वं तस्य दूतः, यदुकुलसभायां हास्यभाजनम्।" "एकदा अस्मभ्यं तस्याधरसुधां दत्त्वा, मोहयित्वा, स नो त्यक्तवान्, यथा पुष्पं परित्यज्यते। पद्मा कथं तस्य पद्मपादयोः सेवां करोति, यस्य मनः स्तुतिभिः हरति?" "किं त्वं षट्पद! तत्र यदुपतेः गीतानि गायसि, स यः अस्माकं गृहेषु प्राचीनः स्वामी। तत्र मित्रैः सह जयक्रीडाः गाय; तत्र तेन स्त्रीणां स्तनक्लेशः प्रशमितः, तेषां कामः पूरितः।" "स्वर्गे, पृथिव्यां, पाताले वा, काः स्त्रियः तस्मै दुर्लभाः, यस्य स्मितं भ्रूविलासश्च मोहयतः? वयं तु तस्य पादरजः सेवितुम् अर्हन्त्यः, दीनाः; दीनानां मध्ये अपि तस्य यशः श्रूयते।" "त्यज तस्य पादं शिरसः; जानामि तस्य मधुरवचनानि। त्वं तेन प्रेषितः, तस्य दूतः, चातुर्येण वशगः। स स्वयमेव भार्यापुत्रादीन् कृत्वा, अनपेक्ष्य त्यक्तवान्। कः तस्मिन् विश्वासः?" "यथा कपिशार्दूलं मृगयवः अन्वधावन्, तथा स कामवशाद् सुभगाः स्त्रियः पतिताः विदार्य, जिताः। बलेः अपि बन्धनं कृतम्। अलमस्य सख्येन; तस्य चरितकथाः दुःखदाः, परित्याज्याः।" "ये एकदा तस्य क्रीडामृतरसं श्रुत्वा, द्वन्द्वात् विमुक्ताः, गृहं बान्धवान् च परित्यज्य, दीनाः अपि, विहगवत् भिक्षां चरन्ति।" "वयं तु तस्य वक्रवचनानि मध्विव श्रुत्वा, अज्ञानिनः, मातुः कुक्कुटवत्, कृष्णस्य भार्याः, हरिण्य इव। पुनः पुनः तस्य नखस्पर्शजनितं तीव्रदुःखं स्मरामः। अन्यां वार्तां कथय, हे दूत!" "प्रियसख! त्वं पुनः आगतः, तेन प्रेषितः? किं इच्छसि? त्वं पूज्यः, सौम्य। कथं तं वियोग्यं नयसि, यस्य लक्ष्मीः सदा वक्षसि वसति?" "किं स धर्मात्मा पुत्रः मथुरायां स्थितः? किं स पितृगृहं, स्वबान्धवान्, गोपालान् च स्मरति? किं स नो दासीनां नाम कदाचित् वक्ति? कदा स बलभद्रबाहुं सुगन्धिं शिरसि स्थापयिष्यति?" श्रीशुक उवाच—एवं तासां कृष्णदर्शनलालसां वाणीं श्रुत्वा, उद्दवः ताः गोप्यः सान्त्वयन्, प्रेमसंदेशं न्यवेदयत्। श्रीउद्दवः उवाच—"नूनं भवत्यः कृतार्थाः, पूजिताश्च जगति, येषां वासुदेवे मनः समर्पितम्। व्रतैः, तपसा, यज्ञैः, जपैः, स्वाध्यायैः, संयमैः, नानाविधैः चोपायैः, कृष्णे भक्तिः लभ्यते।" "सौभग्येन भवत्यः परमां भक्तिं श्रीकृष्णे स्थापितवत्यः—या मुनिभिः अपि दुर्लभा। दैवयोगात् पुत्रान्, पतिं, देहम्, बान्धवान्, गृहान् च त्यक्त्वा, तं परमपुरुषं कृष्णं वृतवत्यः।" "परमात्मनि पूर्णसमाधिः, हे महाभागाः, भवत्यः वियोगेन प्राप्ताः; अनया यूयं महत्तमं मम उपकारं कृतवन्त्यः।" "शृणुत प्रियं संदेशं, सुखदं, गोपनीयम्, येन अहं स्वामिना प्रेषितः।" श्रीभगवानुवाच—"मम वियोगः भवद्भिः सह न कदापि पूर्णः, अहं सर्वभूतेषु स्थितः—यथा आकाशवाय्वग्न्यापः पृथिव्यः सर्वत्र, तथा अहं चित्तप्राणभूतेंद्रियगुणेषु आधारभूतः।" "स्वयमेव आत्मनि आत्मना आत्मानं सृजामि, विनशयामि, पालयामि—स्वशक्त्या, भूतेंद्रियगुणात्मना।" इति।