कंसस्य, सर्वसात्वतानां शत्रोः, मध्यरङ्गे वधं कृत्वा, श्रीकृष्णः यत् युष्मासु प्रतिज्ञां दत्तवान्, तां निश्चितं पूरयिष्यति। अतः, हे महाभाग्यवन्तः, शोकं मा कृथा; श्रीकृष्णं समीपे द्रक्ष्यथ। सः सर्वभूतहृदयं विराजते, यथाऽकाशे दीपः स्थितः, तथा सर्वेषां हृदि तिष्ठति। यः वस्तुतः सत्तामात्रः, तस्य न कोऽपि प्रियः, नाप्रियः; न च कश्चन श्रेष्ठः, न च हीनः, न समः, न विषमः; सः सर्वेषां समो हि। न तस्य माता, न पिता, न भार्या, न पुत्रादयः; न स्वजनः, न परजनः, न शरीरं, न जन्म किञ्चन। न चास्य कर्मापि लोके, शुभाशुभमिश्रेषु कारणेषु; तथापि, लीलया धर्मरक्षार्थं सः अवतीर्यते। सः गुणातीतः सन्, सत्त्वरजस्तमांसि स्वीकृत्य, तैः क्रीडन्वान्, सृष्टिं, स्थितिं, संहारं च करोति, अजः सन्। यथा भ्रमरदृशा वस्तु भ्रममिव चञ्चलमिव दृश्यते, तथा मनसि कर्तृत्वाभिमानेनात्मा कर्ता स्मर्यते। सः केवलं युष्माकं पुत्रः नास्ति, हे भगिन्यः; हरिः सर्वेषां पुत्रः, आत्मा, पिता, माता च, सः एवेश्वरः। यत् किञ्चिद् दृश्यते, श्रूयते, अतीतम्, वर्तमानम्, भविष्यद् वा; स्थावरं जङ्गमं, महद् वा लघु वा—अच्युतस्य तत्त्वात् पृथक् किञ्चिद् वक्तुं न युक्तम्; स एव सर्वं, परमात्मा। एवमुक्त्वा, रात्रिः नन्दस्य, कृष्णसखस्य, व्यतीयाय, हे राजन्। ततः गोप्यः उत्तस्थुः, दीपान् निरीक्ष्य, गृहदैवतां पूजां च कृत्वा, दधिमन्थनं प्रारब्धाः। ताः कङ्कणहारभूषिताः, रज्जुं समाकर्षन्त्यः, कट्यूरोस्तनहारकुण्डलचञ्चलाः, कपोलप्रभायुक्ताः, मुखानि कुम्कुमरागेण शोभितानि। व्रजस्त्रियः तदा कमललोचनस्य गीतानि गायन्त्यः, तेषां स्वरः नभः स्पृशन्निव, दधिमन्थनध्वनिसंयुक्तः, सर्वदिक्प्रदूषणं व्यपोहति स्म। प्रभाते सूर्ये उदिते, भगवति प्रकटे, व्रजवासिनः नन्दगृहद्वारे सुवर्णरथं दृष्ट्वा पप्रच्छुः—"कस्यायं रथः?" "अक्रूरः आगतः किम्? उतान्यः कश्चित् कंसस्य कार्यसिद्धये आगतः, येन कमललोचनः कृष्णः मथुरां नीतः?" "किं सः अस्माकं स्वामिनः प्रीत्यर्थं किमपि प्रायश्चित्तं करिष्यति?" इति गोप्यः परस्परं जल्पन्त्यः। तदा उद्धवः, प्रातःकृत्यं कृत्वा, आगतः। कृष्णस्य सखायम् उद्धवं दृष्ट्वा, व्रजस्त्रियः तम् अपश्यन्—दीर्घबाहुम्, नवकमललोचनम्, पीतवसनम्, कमलमाल्यभूषितम्, विकसद्बिसमुखम्, दीप्तकुण्डलयुगलम्। "त्वां वयं यदुपतेः पार्षदं विद्मः, स्वामिना प्रेषितं, तस्य मातापित्रोः प्रियं कर्तुमिहागतं। अन्यथा, व्रजे तस्य स्मरणस्य कारणं न दृश्यते; स्वजनस्नेहस्य बन्धनं मुनिना अपि दुस्त्यजम्।" "अन्यैः सह सख्यं किञ्चित् प्रयोजनार्थं क्रियते, प्रयोजनस्य समाप्तौ सख्यं नश्यति; यथा नरैः स्त्रीभिः, यथा भ्रमरैः पुष्पैः।" "दरिद्राः वेश्याभिः परित्यज्यन्ते; प्रजाः शक्तिहीनं नृपं त्यजन्ति; शिष्याः विद्याम् अधीत्य गुरुम्; ऋत्विजः दक्षिणां प्राप्य यजमानम्।" "फलहीनं वृक्षं विहाय विहंगमाः गच्छन्ति; अतिथयः भोजनं कृत्वा गृहात् निर्गच्छन्ति; दग्धे वने मृगाः त्यजन्ति; रमिते स्त्रियम् उपेक्ष्य प्रियः गच्छति।" एवं, गोप्यः, येषां वचांसि, तनूनि, चेतांसि च गोविन्दे संलग्नानि, उद्धवस्य आगमने, लोकव्यवहारं परित्यज्य, तस्य लीलां गायन्त्यः, बाल्यकौमारलीलास्मरणेन पुनः पुनः अश्रूणि मुञ्चन्त्यः, न लज्जन्ति स्म। तत्र एका गोपी भ्रमरं दृष्ट्वा, कृष्णसंगममनसा चिन्तयन्ती, तं प्रियदूतमिव मन्यमाना, इदं वचनं जगाद—"हे भ्रमर, कपटीप्रियसख, मा स्पृश कदापि तस्य प्रतिद्वन्द्विन्याः पादौ। तस्या मालया, स्तनरजसा लिप्तया, तव चञ्चूनि रञ्जितानि। भ्रमरनाथः तव स्वामिनः, तेषां गर्विणीनां स्त्रीणां प्रीतिं वहतु, त्वं तस्य दूतः, यदुविद्यामण्डले हास्याय योग्यः।" "एकवारं तस्याधरसुधां दत्त्वा, मोहयित्वा, सः अस्मान् पुष्पमिव परित्यज्य गतः। पद्मा कथं तस्य पादपद्मयोः सेवा करोति, यस्य मनो महिम्ना स्तुतिभिः हरति?" "किं त्वं षडङ्ग, अत्र यदुनाथस्य गीतानि गायसि? गच्छ, तस्य मित्रमण्डले विजयलीलां गाय; तत्र सः तासां कामान् पूरयित्वा, स्त्रीणां दुःखं शमयति।" "स्वर्गे, पृथिव्याम्, पाताले वा, का स्त्री तस्य अप्राप्या, यस्य हासविलासभ्रूभिर्मोहिता भवन्ति? वयं तु तस्य पादधूलिं पूजयित्वा, दीनाः; दीनानामपि तस्य नाम कीर्त्यते।" "मूर्ध्नि तस्य पादं मा स्थापय; जानामि तस्य मधुरवचनानि। त्वं तेन प्रेषितः, तस्य कुशलदूतः। सः स्वयमेव भार्यापुत्रादीन् निर्माय, अस्मान् अनपेक्ष्य गतः। तस्मिन् कः विश्वासः?" "वानराधिपं यथा मृगयवः व्रणयन्ति, तथा सः कामवशगाः स्त्रियः विरूपयित्वा, जयति। बलिर्नाम दानवोऽपि, शक्तिमान्, पक्षिवद् बद्धः। कृष्णसख्यं पर्याप्तम्; तस्य चरितानि परित्यक्तुं न शक्यन्ते।" "ये तु एकवारं तस्य लीलामृतकणं श्रुत्वा, द्वन्द्वात् विमुक्ताः, गृहं स्वजनं च परित्यज्य, बहवः अत्र विहंगमवद् भिक्षां चरन्ति।" "वयं तु तस्य वक्रवचनानि सुधावद् मन्यन्त्यः, मातृस्वरेण कुक्कुटिकाः शिशव इव, कृष्णस्य भार्याः, मृगीणामिव। पुनः पुनः तस्य नखस्पर्शजनितं तीव्रं दुःखं स्मरामः। अन्यं वार्तां कथय, हे दूत।" "प्रियसख, किं त्वं तेन प्रेषितः पुनरागतः? किं चिकीर्षसि? त्वं पूज्यः, सौम्य। कथं अस्मान् तस्य पार्श्वे नयिष्यसि, यस्य लक्ष्मीः सदा वक्षसि विराजते?" "किं सः धर्मात्मा पुत्रः अधुना मथुरायाम् अस्ति? किं सः पितृगृहं, स्वजनान्, गोपान् च स्मरति? किं सः अस्मान् दासीभूताः कदाचित् स्मरति? कदा सः बलिष्ठं सुरभिगन्धि बाहुं अस्माकं मूर्ध्नि स्थापयिष्यति?" इति गोपीभिः श्रीकृष्णस्मरणविह्वलाभिः उक्तं श्रुत्वा, उद्धवः ताः सान्त्वयन्, प्रेमपूर्णानि कृष्णस्य सन्देशानि ददौ। ततः उद्धवः उवाच—"हा, यूयं लोके सत्यं सिद्ध्यन्ति, पूज्यन्ते च, यः वासुदेवाय मनः पूर्णतः समर्पितम्। व्रतैः, तपसा, यज्ञैः, जपैः, स्वाध्यायेन, दमेन, अन्यैः च उपायैः, कृष्णभक्तिः साध्यते। भवत्याः पुण्येन, भगवतः कीर्तिमतो भक्तिः प्राप्ता, या मुनिभिः अपि दुर्लभा। भाग्येन, पुत्रान्, पतिं, शरीरं, स्वजनं, गृहं च परित्यज्य, तं पुरुषं कृष्णं वृतवत्यः।" "संयोगवियोगजनितेन भगवद्विषयप्रवृत्तेन चित्तेन, हे महाभाग्यवत्यः, युष्माभिः मम महद्दानं कृतम्।