नन्दादयः गोपाः, भगवन्तं नारायणं सर्वकारणं, सर्वात्मनां हिताय मानुषरूपधारिणं, हृदये सुदृढं समास्थाय, परमं पुण्यं प्राप्नुवन्ति—किं ततोऽपि महान् पुण्यलाभः स्यादिति तेषां महदनुग्रहं सूच्यते। क्षिप्रमेव ह्यच्युतः सात्वतानां पतिः व्रजं समागतः स्वपितरौ प्रमोदयिष्यतीति कथ्यते। कंसः सर्वसात्वतानां शत्रुर्हत्वा, यद् यद् कृष्णः पूर्वं संगम्य प्रतिज्ञातवान्, तत् सर्वं नूनं सम्पादयिष्यति। अतः, हे महाभागाः, मा शोचत; साक्षात् कृष्णं समीपस्थं द्रक्ष्यथ। स हि सर्वभूतहृदयान्तर्यामी, आकाशस्थदीपवत् सर्वेषां हृदि स्थितः। स एव तु न कस्यापि प्रियः, नाप्रियः; न श्रेष्ठः, न हीनः, न समः, न विषमः; स सर्वेषु समो हि। न तस्य माता, न पिता, न भार्या, न पुत्रादयः; न स्वजनः, न परजनः; न तस्य शरीरोऽस्ति, न जन्म। नापि अस्य किञ्चित् कर्म, शुभाशुभमिश्रे लोके; तथापि स लीलया साधूनां रक्षार्थम् आविर्भवति। गुणातीतः सन् अपि, सत्त्वरजस्तमोगुणान् स्वीकृत्य, तैः क्रीडन्, सृष्टिस्थितिलयान् करोति, सच्चैव अजः सन्। यथा भ्रमरदृष्ट्या किञ्चिद् भ्रमति विक्षिप्तमिव दृश्यते, तथा कर्तृत्वाभिमानेन आत्मा मनसि कर्ता इति स्मर्यते। स तु केवलं भवतां पुत्रो नास्ति, हे भाग्यवत्यः; स हरिः सर्वेषां पुत्रः, आत्मा, पिता, माता, अधिपतिश्च। यद् यद् दृश्यते, श्रूयते, अतीतं, वर्तमानं, भविष्यद्वा, चलं, स्थिरं, महदल्पं वा—अच्युतस्य वस्तुतोऽन्यत् किमपि नास्ति; स एव सर्वं, परात्मा। एवं संभाषमाणानां नन्दस्य, कृष्णसखस्य, रजनी व्यतीयाय। ततः गोप्यः प्रबुद्धाः, दीपान् निरीक्ष्य, गृहदैवतानी पूजयित्वा, दधिमन्थनं प्रारब्धाः। ताः कङ्कणहाराभिः शोभमानाः, मन्यून् आकृष्य, श्रोणिपयोधरहारकुण्डलैः चञ्चलैः, कपोलदीप्तिभिः, रक्तकुङ्कुमरुचिरमुख्यः, रममाणाः दधिं मन्थन्ति। ताः व्रजस्त्रियः, कमललोचनस्य गीतानि गायन्त्यः, तेषां स्वरः स्वर्गमिव स्पृशन्, दधिमन्थनरवसंयुक्तः, सर्वदिक्पापान्यपाकरोत्। अथ सूर्ये उदिते, भगवति प्रकटे, व्रजवासिनः नन्दस्य द्वारे सुवर्णरथं दृष्ट्वा पप्रच्छुः—"कस्यायं रथः?" किम् अक्रूरः आगतः, उतान्यः कश्चित् कंसस्य कार्यसिद्धये, येन कृष्णः कमललोचनः मथुरां नीतः? अस्माकं स्वामिनः प्रियार्थं किम् प्रायश्चित्तं करिष्यति? एवं वदन्तीनां स्त्रीणां मध्ये, उदयनक्रियाकृत्य उद्दवः समुपागच्छत्। कृष्णस्य सखं दृष्ट्वा, व्रजस्त्रियः तम् अपश्यन्—दीर्घबाहुं, नवकमललोचनं, पीताम्बरधरं, कमलमालाविभूषितं, विकसद्भ्रमरकुञ्जरमुखं, मणिकुण्डलदीप्तमुखम्। "यदुपतेरनुचरं त्वां विद्मः; तेनैव प्रेषितः, पितरौ प्रीत्यै किञ्चित् कर्तुं समागतः। अन्यथा, व्रजे तस्य संस्मरणस्य हेतुम् अन्यं न पश्यामः; स्वजनानां स्नेहबन्धनं मुनिनामपि दुर्विग्राह्यम्। अन्यैः सह मैत्री किञ्चित् प्रयोजनाय भवति; यावत् प्रयोजनं, तावत् स्नेहः—यथा नारीणां, यथा भ्रमराणां पुष्पैः। दारिद्र्ये पतिता वेश्याः त्यजन्ति; शक्तिहीनं नृपतिं प्रजाः परित्यजन्ति; शिष्याः विद्यां प्राप्य गुरुम्; ऋत्विजः दक्षिणां लब्ध्वा यजन्ति। विटपस्य फले क्षीणे विहङ्गाः यान्ति; अतिथयः भोजनानन्तरं गृहम्; मृगाः दग्धे वने; रम्यायाः उपभोगानन्तरं प्रियः।" एवं गोप्यः, येषां वचनानि, तनूनि, मनांसि च गोविन्दे एकरूपाणि, उद्दवस्य आगमने सर्वसंसारकृत्यानि परित्यक्तवन्त्यः। ताः तस्य बाल्यक्रीडायौवनलीलाः पुनः पुनः स्मरन्त्यः, तदनुरागे अश्रुपातं कुर्वन्त्यः, न लज्जन्त्यः। तत्र काचित् गोपी भ्रमरं दृष्ट्वा, कृष्णसङ्गमं चिन्तयन्ती, तं प्रियसन्देशदूतमिव मन्यमाना, इदं वाक्यमुवाच— "हे भ्रमर, कपटीप्रियसख! मा स्पृश मम प्रतिद्वन्दिन्याः पादयोः। तस्या माल्यं स्तनरजसा लिप्तं तव वल्केषु दृश्यते। भ्रमराधिपः तव प्रेषकः, तेनैव तस्य गर्वितानां स्त्रीणां प्रियतमा भव। त्वं तत्र यदुविद्विषां हास्यपात्रमसि। एकदा तु तस्याधरमधुना स्मितेन मोहिता वयं, पुष्पमिव त्यक्ताः। लक्ष्मीः कथं तस्य पादौ सेवते, यस्य मनः स्तुतिभिः हृतम्? किं त्वं, षट्पद, अत्र यदुपतेर्गीतानि गायसि? यः पुरातनः अस्माकं गृहेश्वरः। तस्य मित्रेषु विजयेषु गीतानि गाय। स हि तेषां स्त्रीणां दुःखं शमयित्वा, कामान् दत्तवान्। त्रिषु लोकेषु का स्त्री तस्मात् दुर्लभा, यस्य स्मितं भ्रूलिलासं च सर्वान् मोहयति? वयं तु तस्य पादरजः सेवामहे, दीनाः। दीनजनमध्येऽपि तस्य यशः श्रूयते। तस्य पादं शिरसि मा स्थापय; तस्य मधुरवचनानि जानामि। त्वं तस्य सन्देशदूतः, वाक्चातुर्ये निपुणः। स हि स्वजनान् अपि स्वयमेव सृष्ट्वा, त्यक्त्वा गतवान्; तस्मिन् का श्रद्धा? वानरराजान् यथा व्याधाः अन्वधावन्, तथा स कामवशान् स्त्रीः विदार्य, ताः जितवान्। बलिर्नाम महाबलः अपि तेन बद्धः। कृष्णसख्यं पर्याप्तम्; तस्य लीलाकथाः परित्यक्तुमशक्याः। येषां किञ्चिदेव लीलामृतं श्रुत्वा, ते द्वन्द्वातीताः, गृहान् कुटुम्बं च त्यक्तवन्तः; केचन विहङ्गवत् भिक्षुकाः व्रजन्ति। वयं पुनः तस्य वाक्येषु विश्वासं कृत्वा, जनन्याः कुक्कुटकण्ठमिव शिशवः, कृष्णस्य भार्याः मृगीव स्मः। तस्य नखस्पर्शजनितं तीव्रं दुःखं पुनः पुनः स्मरामः। अन्यं वार्तां कथय, हे दूत। सखे, त्वं प्रियतमेण प्रेषितः पुनः आगतः? किं वाञ्छसि? त्वं पूजनीयः, सौम्य। कथं तं दुर्यं त्यक्तुं शक्यते, यस्य वक्षसि लक्ष्मीः नित्यं वसति? स धर्मात्मा किं मथुरायामस्ति? किं स पितृगृहं, स्वजनान्, गोपालांश्च स्मरति? किं वयं तस्य दास्यः स्मर्यामः? कदा स बलवद्गन्धयुक्तं भुजमस्माकं शिरसि स्थापयिष्यति?" एवं तासां कृष्णसङ्गमकाङ्क्षां श्रुत्वा, उद्दवः ताः स्नेहपूर्वकं सान्त्वयन्, प्रियसन्देशैः ताः गोप्यः सम्बोधयामास। स उवाच—"धन्या भवन्त्यः, यः सर्वात्मनि वासुदेवस्मिन्नात्मानं समर्पितवन्त्यः। व्रतेन, तपसा, यज्ञेन, जपेन, स्वाध्यायेन, संयमेन, अन्यैश्च उपायैः कृष्णभक्तिः लभ्यते। भवतीनां पुनः सुभगं, यत् परमं भगवति श्रीमति दुर्लभां भक्तिं प्राप्तवन्त्यः, या मुनिभिरपि दुर्लभा।