नन्दयशोदानन्दनयोः श्रीकृष्णे परमप्रेम्णि पूर्णं हृदयं विलोक्य, उद्धवः परमसन्तोषेण नन्दं प्रति प्राह। स उवाच—"नूनं भवामिदं सर्वभूतानां वन्दनीयोत्तमौ, यावद् एतद् रूपेण सर्वगुरौ नारायणं चित्तं निवेशितवन्तौ। रामः च मुकुन्दः च—एवमेतौ जगतः बीजयोनी, पुरुषः प्रकृतिश्च; सर्वेषु भूतेषु ते प्राचीनौ विज्ञानवैभवौ, अन्यद्भ्यः पृथक् स्थितौ। यः मृत्युकालेऽपि मनसि क्षणमपि मलिनमपि स्थिरीकृत्य, त्वरया कर्मसंहितिं विनाशयति, स सूर्यसमप्रभः ब्रह्ममयः परममार्गप्रदः। यस्यायं सर्वकारणः नारायणः, आत्मनां कृते मानुषं रूपं धारयन्, तस्मिन् युष्माकं हृदयं यथा निवेशितम्, ततः परमं पुण्यं किम् अस्ति? न चिरात् अच्युतः सात्वतानां पतिः व्रजं आगत्य पितरौ प्रमोदयिष्यति। कंसं मध्यरङ्गे हत्वा, यद् यद् कृष्णः युष्मान् प्रति प्रतिज्ञातवान्, तत् सर्वम् अवश्यं सम्पादयिष्यति। मा शुचः, महाभागौ, शीघ्रं कृष्णः समीपस्थो दृश्यते; स सर्वेषां हृदये अन्तरात्मेव स्थितः, आकाशस्थदीपवत्। स यः सत्यम् अस्ति, तस्य न कश्चित् प्रियः, नाप्रियः, नोत्तमः, नाधमः, न समः, न विषमः; स सर्वेषु समः। न तस्य माता, न पिता, न भार्या, न सुतादयः; न स्वजनः, न परः, न देहः, न जन्म। न चास्य कर्मापि लोके शुभाशुभमिश्रे; तथापि लीलया सतां रक्षणाय प्रादुर्भवति। गुणातीतः सन् सत्त्वरजस्तमांसि गृह्णन्, तैः क्रीडन्, सृजति, पालयति, हन्ति च, अजः सन्। यथा भ्रमरदृष्ट्या किञ्चिद् भ्रमति विक्षिप्यते च, तथैव कर्तृत्वाभिमानेन मनसि आत्मा कर्ता स्मर्यते। न स केवलं तव पुत्रः, भगिन्यौ, स हि भगवान् हरिः सर्वेषां पुत्रः, आत्मा, पिता, माता, ईश्वरः च। यद् दृश्यते, शृणुते, अतीतं, वर्तमानं, भविष्यद् वा, स्थावरं जङ्गमं वा, महद् वा लघु वा—अविनाशिनः वस्तुनः विना किञ्चिद् वक्तुम् अर्हति? स एव सर्वं, परमात्मा। एवं संभाषमाणयोः तयोः, रजन्यतीता नन्दस्य, कृष्णस्य सखायाः, हे राजन्। ततः व्रजयोषितः उत्थाय, दीपान् निरीक्ष्य, गृहदेवताः पूजयित्वा, दधिमथनाय आरब्धाः। ताः कङ्कणहारभूषिताः, रज्जुं प्रसारयन्त्यः, श्रोणिपीनस्तनहारकुण्डलचलिताः, कपोलदीप्तिः, मुखे कुम्कुमरागशोभिताः। व्रजयोषितः पद्मलोचनस्य गीतानि गायन्त्यः, तासां रवा आकाशमिव स्पृशति; दधिमथनध्वनिसंयुक्तः, सर्वदिग्व्याप्तमङ्गलं नाशयति। सूर्योदये भगवतः प्रादुर्भावे च, व्रजबन्धवः नन्दस्य द्वारि सुवर्णरथं दृष्ट्वा पप्रच्छुः—'कस्यायं रथः?' इति। 'अक्रूरः किल आगतः, उतान्यः कश्चित्, यः कंसस्य कार्यसिद्धये आगतः, येन कृष्णः पद्मलोचनः मथुरां नीतः?' 'किं प्रायश्चित्तं करिष्यति अस्माकं स्वामिनः प्रीतये?' इति वदन्त्यः, तासु एवम् उक्तासु, उद्धवः स्नात्वा प्रातःकृत्यं कृत्वा आगतः। कृष्णसखायं दृष्ट्वा व्रजयोषितः तम् अपश्यन्—दीर्घबाहुम्, नवपद्मलोचनम्, पीताम्बरधरम्, पद्ममालाभूषितम्, विकासितपद्ममुखम्, दिव्यकुण्डलशोभितम्। 'त्वां तु वयं यदुपतिसखं विद्मः, यः स्वामिना प्रेषितः, पितरौ प्रीत्यर्थं किञ्चित् कर्तुम् अत्रागतः। अन्यथा, व्रजे तस्य संस्मरणस्य कारणं न पश्यामः; बन्धूनां स्नेहबन्धनं मुनिनापि दुःस्प्रसह्यम्। परस्परस्य मैत्री किञ्चिदर्थायैव, यावत् तदर्थः; यथा नराणां स्त्रीषु, भ्रमराणां पुष्पेषु च। दरिद्रं वेश्या त्यजति; निर्बलं राजा विषयिणः; शिष्यः गुरुम् उपादाय विद्याम्; ऋत्विजः दक्षिणां प्राप्य प्रयान्ति। फलशून्ये वृक्षे खगाः त्यजन्ति; अन्नमुपभुज्य अतिथयः गृहं त्यजन्ति; दग्धे वने मृगाः त्यजन्ति; रमणीयां स्त्रियम् उपभुज्य प्रियजनः त्यजति। एवं, गोविन्दे वचसि, देहे, मनसि च प्रविष्टाः गोप्यः, उद्धवागमने जगति सर्वं विहाय। ताः तु तद्विलासगीतं गायन्त्यः, पुनः पुनः बालयौवनक्रीडास्मरणेन अश्रूणि मुञ्चन्त्यः, लज्जां न जहुः। एकया गोप्या भ्रमरं दृष्ट्वा, कृष्णसंगममनसा, तं प्रियदूतं मन्यमाना, इदं वचनमब्रवीत्— 'भो भ्रमर, कपटीसख, मा स्पृश यास्याः पादौ मम प्रतिद्वन्द्विनीः। तस्या माल्यं स्तनरजसा तव केशेषु लिप्तम्। भ्रमराधिपः तव प्रियाभिः स्त्रीभिः साकं गच्छतु, त्वं तस्य दूतः, यदूनां सभायां हास्यपात्रमसि। एकदा अस्माकं अधरमधु दत्त्वा, मोहयित्वा, स नः परित्यज्य पुष्पमिव गतः। पद्मा कथं तस्य पद्मपादौ सेवते, यस्य मनः स्तुतिभिः हरति? किं त्वं षट्पद, यदुपतेर्गीतिं अत्र गायसि, यः अस्माकं गृहपतिः? तस्य मित्रेषु जयकथां गीयस्व, स तेषां स्त्रीणां स्तनव्यथां प्रशम्य, कामान् दत्तवान्। स्वर्गे, पृथिव्यां, पाताले वा, कः स्त्रीप्रकारः तस्मात् दुर्लभः, यस्य हासमनोहरभ्रूविलासैः सर्वान् मोहयति? वयं तु तस्य पादरजः सेवितुं भाग्यवन्त्यः, दीनानामपि श्रीकथाः श्रूयन्ते। त्यज तस्य पादं शिरसः; जानामि तस्य मधुरवचनानि। त्वं तस्य दूतः, स त्वां प्रेषयति। स भार्यापुत्रान् निर्माय, तान् विहाय गतवान्। कः तस्मिन् विश्वासः? वानरराजं यथा व्याधाः, तथा अस्मान् कामवशान् स्त्रीजनान् विदारितवान्; बलिनं बलेः अपि बद्धवान्। अलम् अस्य सख्येन; तस्य लीलाकथाः त्यक्तुं न शक्यन्ते। ये तस्य क्रीडाकथानाम् अमृतधारां एकवारं श्रुत्वा, सर्वद्वन्द्वैः विमुक्ताः, स्वगृहं बन्धून् च त्यक्तवन्तः, बहवः इह विहङ्गवत् भिक्षुकाः चरन्ति। वयं तु तस्य वक्रवचनानि अमृतवत् श्रुत्वा, जननीपुत्रकवत्, कृष्णस्य पत्न्यः, मृगीव, तस्य नखस्पर्शजनितव्यथा पुनः पुनः स्मरामः। अन्यां वार्ताम् उक्त्वा, हे दूत। सखे, त्वं पुनरागतः प्रियसंदेशेन? किं किम् इच्छसि? त्वं पूज्यः, सौम्य। कथं अस्मान् तस्य पार्श्वे नयति, यस्य लक्ष्मीः सदा वक्षसि वसति? किं स धर्मात्मा सुतः मथुरायाम् अस्ति? किं स पित्र्गृहं बान्धवान्, गोपालांश्च स्मरति? किं स नो दासीनां नाम कदाचित् गृणाति? कदा स बाहुम् उरःसु गन्धिनं मम शिरसि स्थापयिष्यति?' एवं व्रजयोषितः उद्धवस्यानुप्राप्तौ, श्रीकृष्णविरहविह्वलाः, तस्य लीलाकथाः गायन्त्यः, अश्रुभिः सिक्ताः, गोविन्दे एव सर्वं समर्प्य, जगति सर्वं विस्मृत्य, तं प्रति हृदयम् अर्पितवन्त्यः।