नन्दस्य व्रजं सूर्यास्तमयसमये श्रीमान् उद्धवः समागच्छत्। तस्य रथः गवां पृष्ठतः प्रत्यागच्छद्भिः गवेषु उत्पन्नधूल्या आवृतः आसीत्। तत्र वायुः बलिष्ठानां वृषभाणां गर्जितैः, गोभिः सह स्पर्धमानानां, तथा स्तन्यपूर्णानां मातृगोषु धावमानानां वत्सानां रुदितैः प्रतिध्वनितः आसीत्। तत्र तत्र श्वेतवत्साः क्रीडन्तः दृष्टाः, दुग्धहरणस्य शब्दः, वंशीध्वनिः च व्रजं रमणीयं अकुर्वन्। गोप्यः सुशोभिताभरणाः, गोपैः सह, शुभानि कर्माणि बलरामकृष्णयोः गीत्वा ग्रामं शोभयामासुः। ततः व्रजः अग्निसूर्यातिथिगोब्राह्मणपितृदेवतायज्ञैः, धूपदीपमालाभिः च, पूर्णः आसीत्। सर्वत्र पुष्पितवनानि, पक्षिसंघगीतैः प्रतिध्वनितानि, हंसबकपद्मयुक्तसरोवरैः शोभितानि च आसन्। तत्र उद्धवः आगतः, नन्दः कृष्णस्य सखायं सन्तोषेण आलिङ्ग्य, वासुदेववत् भक्त्या सत्कृत्य, उत्तमं भोजनं दत्त्वा, सुखेन मृदुशय्यायां उपवेशयित्वा, तस्य श्रान्तिः शमिता दृष्ट्वा, पादसंवहनादिसेवां कृत्वा, तस्य कुशलं पप्रच्छ। "भाग्यवान् भवतः सखा, शूरसुतः, कुशलं अस्ति वा? सः स्वजनपुत्रैः परिवृतः, क्लेशरहितः, स्नेहे स्थिरः अस्ति वा?" इति पप्रच्छ। "सौभाग्येन, दुष्टः कंसः, यदूनां सतां द्वेष्टा, स्वदुष्ट्यैः सह हतः।" "कृष्णः स्मरति वा अस्मान्—जननीं, सखायः, गोपान्, ग्रामं, स्वजनान्, गाः, वृन्दावनं, गिरिं च?" "गोविन्दः पुनः एकवारं अपि स्वजनान् द्रष्टुं आगमिष्यति वा? तदा तस्य मुखं, सुगन्धनासिकं, हास्यपूर्णनेत्रं च पश्येम।" "वनदाहात्, वायुः वर्षात्, दुष्टवृषभसर्पेभ्यः, दुर्गमात्, मृत्युतः अपि—सर्वदाः कृष्णेन महात्मना रक्षिताः।" "कृष्णस्य वीर्यकृत्यानि, विलासितदृष्टिं, हासं, भाषणं स्मृत्वा, सर्वकार्याणि शिथिलानि भवन्ति।" "यत्र यत्र मुकुन्दस्य पदचिह्नैः शोभितानि नद्यादिगिरिवनानि, तत्र तत्र मनः आविष्टं भवति।" "मम मतिः अस्ति—कृष्णरामौ देवश्रेष्ठौ, देवकार्याय आगतौ, यथा गर्गः उक्तवान्।" "कंसः, यस्य बलं दशसहस्रगजसमं, मल्लाः, गजपतिः—सर्वान् सिंहः इव यः विनाशयामास।" "त्रीणि महातालानि, महाधनुष्मन्तः, एकेन हस्तेन भङ्क्त्वा, सप्तदिनानि गिरिं धारयामास।" "प्रलम्बः, धेनुकः, अरिष्टः, त्रिणावर्तः, बकः, अन्ये च—देवासुरविजयिनः दानवाः, तत्र क्रीडया हतानि।" एवं पुनः पुनः स्मरन्, कृष्णे मनः समर्प्य, नन्दः विरहव्यथया अभिभूतः, मौनं आसीत्, प्रेमावेगेन मूर्चितः। यशोदा अपि, पुत्रकृत्यानि श्रुत्वा, नेत्रे अश्रुभिः पूर्णे, स्तनौ स्नेहस्रोतसा सिक्तौ। नन्दयशोदयोः कृष्णे परमप्रेम दर्शनं कृत्वा, उद्धवः हर्षेण नन्दं प्रति उवाच। "यूयम् सर्वभूतानां श्रेयस्करतमौ, मानदौ, यतः मनः नारायणे, सर्वगुरौ, स्थिरम्।" "राममुकुन्दौ—विश्वबीजयोनि, पुरुषः प्रकृतिः च; सर्वेभ्यः पृथग्ज्ञानैश्वर्ययोः प्राचीनौ।" "यः मृत्युकाले अपि, क्षणमपि, अशुद्धमनः समर्प्य, शीघ्रं कर्मनिधिं नाशयति, सः सूर्यसमानः ब्रह्ममयः, परमगतिक्रेताः।" "नारायणः, सर्वकारणः, जीवहिताय मानुषरूपधारी—यस्मिन् यूयं हृदयं निबद्धं कृतवन्तः, किम् अधिकं पुण्यं अस्ति?" "अल्पकाले अच्युतः, सात्वताधिपः, व्रजं आगम्य पितरौ हर्षयिष्यति।" "कंसं, सात्वतानां शत्रुम्, रंगमध्ये हत्वा, यत् कृष्णः युष्मान् साक्षात् मिलित्वा प्रतिज्ञां कृतवान्, तां निश्चितं पूरयिष्यति।" "मा शुचः, महाभागौ; कृष्णं समीपं द्रक्ष्यथ। सः सर्वभूतहृदयस्थितः, आकाशे प्रकाशः इव।" "यस्य वस्तुनि, न कश्चित् प्रियः, न अप्रियः; न श्रेष्ठः, न अधमः, न समः, न विषमः; सः सर्वेषु समः।" "न तस्य माता, न पिता, न पत्नी, न पुत्राः; न स्वजनः, न परजनः; न शरीरं, न जन्म।" "न तस्य कर्म अस्ति लोके, शुभाशुभमूलानि; तथापि, लीलायै, सतां रक्षणाय, प्रकटः भवति।" "गुणातीतः सन्, सत्त्वरजस्तमः गुणैः क्रीडन्, सृष्टिस्थितिलयम् अकरोत्, अजः।" "यथा भ्रमरदृष्ट्या वस्तु भ्रमति, मनसि कर्तृत्वाभिमाने आत्मा कर्ता इति स्मर्यते।" "सः न केवलं युष्माकं पुत्रः; हरिः सर्वेषां पुत्रः, आत्मा, पिता, माता, अधिपः।" "यद् दृश्यते, शृतम्, अतीतं, वर्तमानं, भविष्यत्; स्थिरं, चलं, महत्, लघु—अविनाशी वस्तुन्यतिरिक्तं, वार्थ्यम् नास्ति; सः एव सर्वं, परमात्मा।" एवं संभाषमाणे, रात्रिः नन्दस्य, कृष्णसखायाः, व्यतीता। गोप्यः उत्तिष्ठन्त्यः, दीपान् निरीक्ष्य, गृहदेवताः पूज्य, दधिमथनं आरभन्त। ताः कंकणमालाभिः स्फुरन्त्यः, रज्जुं त pulling, कटिप्रदेशः, स्तनौ, हाराः, कुण्डलानि चलन्ति, कपोलाः उज्ज्वलन्ति, मुखानि रक्तकुङ्कुमेन शोभितानि। यदा व्रजस्त्रियः पद्मलोचनस्य गीतानि गायन्त्यः, तेषां स्वरः दिवं स्पृशति; दधिमथनशब्देन मिश्रितः, दिशः अशुभं निवारयति। सूर्ये उदिते, भगवति प्रकटे, व्रजवासिनः नन्दद्वारे सुवर्णरथं दृष्ट्वा पप्रच्छुः—"कस्य अयं रथः?