श्रीभगवान् उद्धवमिदं प्रीत्या सम्बोधितवान्—“गोकुलस्य स्त्रियः, हे प्रिय, मम प्रियतमं दूरस्थितं अपि निरन्तरं स्मरन्त्यः, वियोगवेदनया मोहिताः सन्ति। गोप्यः, येषां हृदयानि मयि संलग्नानि, मम आगमनस्य आशया तथा मम प्रेषितैः सन्देशैः, महान् कष्टेन जीवितं धारयन्ति।” एवं भगवता सम्बोधितः उद्धवः, स्वामीश्वरस्य आज्ञां सम्मान्य, रथमारुह्य नन्दस्य गोपग्रामं प्रति प्रस्थितवान्। स नन्दव्रजं सायं सूर्यास्तसमये प्राप्तवान्, रथः गोवृषाणां पादपुष्पैः उत्पन्नधूल्याः आवृतः। तत्र वृषभाणां गर्जितैः, गवां संगमे स्पर्धमानानां, तथा दुग्धपूर्णानां मातृणां समीपं धावमानवत्सानां क्रन्दनैः, वायुर्भरितः। श्वेतवत्साः क्रीडन्तः, दुग्धदोहननिनादैः, वंशीध्वनिभिः च व्रजं शोभयन्ति। तत्र गोप्यः, सुशोभिताः, गोपैः सह, बलरामकृष्णयोः पुण्यकर्माणि गीत्वा ग्रामं समुज्ज्वलयन्ति। व्रजः अग्निसूर्यातिथिगोब्राह्मणपितृदेवतायज्ञैः, धूपदीपमाल्यैः च, सर्वत्र शोभितः। सर्वत्र पुष्पसंपन्नवनानि, पक्षिसमूहगीतैः प्रतिध्वनितानि, हंसबकपद्मसमृद्धसरांसि च सन्ति। उद्धवः आगत्य, नन्दः कृष्णस्य प्रियसखा उद्धवम् आलिङ्ग्य, वासुदेवस्नेहेन तं सत्कृतवान्। उत्तमं भोजनं दत्त्वा, सुखासनं स्थाप्य, उद्धवस्य श्रान्ति विनष्टां दृष्ट्वा, नन्दः पादसम्वाहनादिभिः तस्य कल्याणं पृष्टवान्। नन्दः सस्नेहं पृच्छति—“हे सौभाग्यशाली, अस्माकं मित्रं शूरसुतः कुशलं अस्ति वा? स स्वजनपुत्रैः परिवृतः, दुःखरहितः, मित्रत्वे स्थितः अस्ति वा? सौभाग्येन, दुष्टः कंसः, यदूनां धर्मिष्ठानां द्वेष्टा, स्वपापेन सह अनुयायिभिः निहतः। कृष्णः स्मरति वा अस्मान्—मातरं, सखायः, गोपान्, ग्रामं, प्रियजनान्, गायः, वृन्दावनं, गिरिं च? गोविन्दः एकवारं अपि स्वजनं द्रष्टुं आगमिष्यति वा? तदा तस्य मुखं, सुश्रृंगं, सुंदरास्मितनयनं च, वयं पश्येम। वनदाहवातवृष्टिव्याघ्रनागसर्पाद्यभ्युदयात्, मृत्युतः अपि, कृष्णेन महात्मना रक्षिताः स्म। कृष्णस्य वीर्यकर्माणि, हास्यवलोकनं, भाषणं च स्मरन्तः, सर्वाणि कार्याणि निस्तेजानि भवन्ति। अस्माकं मनांसि तानि स्थलानि—नदीगिरिवनानि—यत्र मुकुन्दस्य पादचिह्नानि, यत्र तं क्रीडन्तं दृष्टवन्तः, तत्र एव लीनानि। मन्ये, कृष्णरामौ देवश्रेष्ठौ, देवकार्याय आगतौ, यथा गर्गः उक्तवान्। कंसः, येन सहस्रगजबलं, मल्लाः, गजपतिः च, सिंहः इव पशून्, स सर्वान् सहजं विनष्टवान्। एकेन हस्तेन त्रिंशद्भूतवृक्षान्, महान् धनुः इव, भग्नवान्; सप्तदिनानि गिरिं धारितवान्। प्रलम्बधेनुकारिष्टत्रिणावर्तबकाद्याः, देवासुरजयिनः, तत्र क्रीडायां हतान्। एतद्वदन् नन्दः, कृष्णस्मरणाभिलषितः, प्रेमावेशेन मौनं आस्थितवान्। यशोदा पुत्रकथाः शृण्वती, नेत्रे अश्रुपूर्णे, स्तनौ स्नेहस्राविणी, सिक्तौ अभवत्। नन्दयशोदयोः कृष्णे परमप्रेमं दृष्ट्वा, उद्धवः हर्षपूर्णः नन्दं सम्बोधितवान्—“युवां सर्वजीवेषु श्रेयस्करौ, हे सत्कृतकर्तारौ, यथा मनः नारायणे, जगद्गुरौ, स्थिरं। राममुकुन्दौ जगतो बीजयोनि, पुरुषप्रकृत्यौ; सर्वेषु प्राचीनौ ज्ञानस्वरूपौ, अन्येभ्यः पृथक्। मृत्युक्षणे अपि, यः तस्मिन् अपवित्रं मनः क्षणमात्रं स्थापयति, स त्वरितं कर्मसमूहं नश्यति; सूर्यसदृशः ब्रह्ममयः, स उत्तमं मार्गं ददाति। नारायणे, सर्वकारणे, येन सर्वात्मनां कृते मानुषं रूपं धृतम्, युवयोः तत्र हृदयसमर्पणं, किं अधिकं पुण्यं? अल्पेन कालेन अच्युतः सात्वतपती व्रजं आगम्य, मातृपितरौ हर्षयिष्यति। कंसं, सात्वतद्विषं, रंगमध्ये हत्वा, यद् यत् कृष्णः युवां साक्षात् प्रतिज्ञातवान्, तत् निश्चितं पूरयिष्यति। मा शुचः, हे महाभागौ, कृष्णं समीपं द्रक्ष्यथः; स सर्वभूतहृदयस्थितः, आकाशे दीपः इव। तस्मिन् यथार्थे, न कश्चित् प्रियः, न अप्रियः; न श्रेष्ठः, न अधमः, न तुल्यः, न अतुल्यः; स सर्वेषु समः। तस्य न माता, न पिता, न पत्नी, न पुत्रादयः; न स्वजनः, न परजनः, न शरीरं, न जन्म। न च अस्य कर्म, मिश्रस्रोतसि लोके, शुभाशुभे; तथापि लीला कृते, धर्मरक्षणाय, प्रकटते। गुणातीतः सन्, गुणैः—सत्त्वरजस्तमः—क्रीडन्, सृजति, पालयति, विनशयति, अजः। यथा भ्रमरदृष्ट्या वस्तु भ्रमति, मनसि कर्तृत्वभावेन आत्मा कर्ता इति स्मर्यते। स न केवलं युवयोः पुत्रः, हे भाग्यशालिनौ; हरिः सर्वेषां पुत्रः, आत्मा, पिता, माता, अधिपः। यद् दृश्यते, शृणुते, अतीतं, वर्तमानं, भविष्यत्; स्थावरं, जङ्गमं, महत्, लघु; सत्यांशात् अच्युतात् अन्यत् किमपि न वाच्यं; स एव सर्वं, परमात्मा।" एवं नन्दः उद्धवः च संवादं कुर्वन्तौ, रात्रिः व्यतीता। गोप्यः उत्थाय, दीपान् निरीक्ष्य, गृहदेवताः पूजयित्वा, दधिमन्थनं आरब्धवन्तः।