सः तान् भक्त्या समन्वितः महत् पूजनं कृत्वा, सर्वभूतहृदयं श्रीकृष्णं साष्टाङ्गं प्रणम्य, उवाच—"हे विष्णो, मानुषवेषधारिन्, किं कर्तव्यं भवतोः?" इति। तदा भगवतः वाक्यं—"अस्य गुरुपुत्रस्य, स्वकर्मबन्धनैः नीतस्य, ममाज्ञया आनय, महाभाग" इति। ततः यमः "एवं भवतु" इति प्रतिज्ञाय, गुरुपुत्रं श्रेष्ठाय यादवाय प्रादात्। तं गुरवे समर्प्य, पुनः वरं वरणाय प्रार्थयामासतुः। गुरुस्तु सस्नेहं प्राह—"प्रियौ मम, युष्माभिः सम्पूर्णं दक्षिणा दत्ता; गुरोः किं किञ्चित् इच्छ्यते?" ततः पुनः अवदत्—"गच्छतं वीरौ, शुद्धं यशः स्थातु युष्माकं; अधीतं च वेदज्ञानं स्थातु इहामुत्र च।" गुरुजनानुज्ञया, तौ रथेन नगरं प्रतिनिवृत्य, वातवेगेन गच्छन्तौ, मेघनिनादसदृशं शब्दं कुर्वन्तौ, स्वनगरीम् आगतौ। तत्र सर्वे प्रजाः, रामजनार्दनयोः दर्शनेन, दीर्घकालेन लब्धनिधिवत्, परमं हर्षं प्रापुर्। अथ, यथोक्तं शैवतन्त्रेषु, चतु:षष्टिः कलाः कीर्त्यन्ते—गीतम्, वाद्यम्, नृत्यम्, नाट्यम्, चित्रकर्म, लेख्यकर्म, धान्यपुष्पव्यवस्था, शयनरचनम्, दन्तवस्त्राङ्गभूषणम्, भूषणभूमिविन्यासः, शयनविन्यासः, जलयन्त्रक्रीडा, जलक्षेपणम्, विविधकला, मालाग्रथनम्, शिरोभूषणरचना, वस्त्रविन्यासः, कर्णभूषणनिर्माणम्, गन्धसंयोगः, भूषणव्यवस्था, मायाक्रिया, मुष्टियुद्धम्, हस्तकौशलम्, शाकपिष्टकादिभोजननिर्माणम्, पानपानकादिसंस्कारः, सूत्रकर्म, सूत्रक्रीडा, प्रश्नोत्तरक्रीडा, श्लोकमालापाठः, जिह्वास्तम्भनम्, पुस्तकपाठः, नाटककथादर्शनम्, काव्यरचनासम्पादनम्, चर्मकाष्ठादिकर्म, सूतवर्तनम्, तन्तुविन्यासः, तक्षकर्म, वास्तुशास्त्रः, रजतरत्नपरीक्षा, धातुविज्ञानम्, मणिवर्णज्ञानम्, खानिज्ञानम्, वृक्षजीवितज्ञानम्, बलिवृत्तनियमः, शुकशारिकाशिक्षणम्, स्वच्छताकर्म, केशविन्यासकौशलम्, गूढभाषापाठः, विदेशभाषानुकरणम्, देशभाषाविज्ञानम्, पुष्पमालालक्षणज्ञानम्, यन्त्रनिर्माणम्, यन्त्रविद्या, संयुक्तपाठः, मानसकाव्यरचना, विविधकौशलम्, क्रीडाकौशलम्, कोशछन्दोवृत्तज्ञानम्, वस्त्रगोपनपद्धतिः, विशेषाक्षक्रीडा, चुम्बकक्रीडा, बालक्रीडा, वैनायिकीविद्या, वैजयिकीविद्या, वैतालिकीविद्या इति। एवं सर्वे कलाः अधीताः। अथ श्रीशुक उवाच—वृष्णिवंशे उद्धवो नामोत्तमः, बुद्धिमान् मन्त्रदर्शी, श्रीकृष्णस्य प्रियसखः, बृहस्पतेः शिष्यः, प्राज्ञेषु प्राज्ञतमः। तस्मै, श्रीभगवान्, शरणागतदुःखनाशनः, एकदा उद्धवस्य हस्तं स्वहस्तेन गृहीत्वा—यः सर्वप्रियतमः, भक्ततमश्च—इत्युवाच। "गच्छ सौम्य उद्धव, व्रजं प्रति; पितरौ मम सन्देशैः प्रहर्षय, तथा गोपीनां विरहदुःखं मम वचनैः प्रशमय।" "ता गोप्यः, मयि मनो न्यस्तम्, मयि एव प्राणान् संस्थाप्य, मम कृते शरीरसुखानि परित्यज्य, मयि प्रियतमे, आत्मनि, चित्तं स्थाप्य, मम कृते सर्वधर्मान् परित्यज्य, मया धार्यन्ते।" "मयि प्रियतमे, दूरतः सति, गोकुलनार्यः, हे प्रिय, मम चिन्तया मोहिताः, विरहव्यथया संतप्ताः।" "मम गोप्यः, येषां हृदयानि मयि एकीकृतानि, मम आगमनाशां, मम सन्देशांश्च आश्रित्य, कष्टेन जीवन्ति।" एवं भगवतः आज्ञां श्रुत्वा, उद्धवः, गुरुवचनेन नम्रः, रथमारुह्य नन्दगोकुलं प्रति प्रस्थितः। सः, अस्तं याते सूर्ये, नन्दस्य व्रजं प्राप्य, रथः गवां पदधूल्या छादितः, प्रविवेश। तत्र, बलद्विपानां गर्जितैः, वत्सानां मातरं प्रति धावद्भिः, गवां रवं च, दिशः प्रतिध्वनयन्ति। श्वेतवत्सकाः क्वचित् क्वचित् क्रीडन्तः दृश्यन्ते, दुग्धनिःस्वनैः, वंशीध्वनिभिश्च, ग्रामः शोभितः। तत्र गोप्यः, गोपैः सह, श्रीबलरामकृष्णयोः पुण्यकथाः गायन्त्यः, ग्रामं शोभयन्ति। सर्वत्र वह्निसूर्यातिथिगोब्राह्मणपितृदेवतार्चनं, धूपदीपमाल्यादिभिः, व्रजं शोभते। सर्वतः पुष्पवाटिकाः, विहगकूजनैः, हंसबालाकपद्मयुक्तैः सरोवरैः च शोभिताः। तत्र आगते उद्धवे, नन्दः श्रीकृष्णस्य सखायं समालिङ्ग्य, वासुदेववत् भक्त्या सत्कृत्य, उत्तमं भोज्यं दत्वा, सुखे शय्यायां स्थाप्य, विश्रान्तं दृष्ट्वा, पादप्रक्षालनादिभिः सेवां कृत्वा, कुशलं पप्रच्छ। "भद्रं ते, अस्माकं सखा शूरतनयः कुशली? सः स्वजनैः पुत्रैः च परिवृतः, क्लेशरहितः, सख्ये स्थितः वा?" "शुभं यद्, पापकर्मणा कंसः, सदा साधून् द्वेष्टारः, स्वपापेनैव स्वजनैः सह हतः।" "कृष्णः स्मरति वा अस्मान्, मातरं, सखीन्, गोकुलं, स्वजनान्, गावः, वृन्दावनं, गिरिं च?" "गोविन्दः आगमिष्यति कदाचित्? तदा वयं तस्य मुखं, सुशोभनं, नासिकया, स्मितनेत्राभ्यां युक्तं, पश्येम।" "वनदाहात्, वातवृष्टिभ्यः, वृषभसर्पाद्युपद्रवात्, मृत्योरपि, कृष्णेन रक्षिताः स्मः।" "कृष्णस्य वीर्यकथाः, विलासदृष्टयः, हासवचनानि, स्मृत्वा, सर्वकर्माणि विफलानि भवन्ति।" "यत्र यत्र मुकुन्दपदचिह्नैः शोभितं, नदीनदीगिरिवनादिषु, तत्र तत्र स्मृतिः प्रवर्तते।" "मम मतं, कृष्णरामौ, भगवत्प्रेरितौ, गार्गेण यथा उक्तं, किञ्चित् देवकार्याय अत्र आगतौ।" "कंसः, दशसहस्रगजबलः, मल्लाः, द्विपपतिरेव च, सिंहवत् तेन निहताः।" "त्रीणि तालवृक्षाणि, धनुषा सदृशानि, एकेन हस्तेन भग्नानि, सप्तदिनानि गिरिं धृतवान्।" "प्रलम्ब, धेनुक, अरिष्ट, तृणावर्त, बकाद्याः, देवरिपवः, तेन क्रीडया एव हताः।" एवं, पुनः पुनः स्मरन्, नन्दः, कृष्णे प्रेम्णा आकुलचित्तः, मौनं समास्थाय, प्रेमावेगसम्भ्रान्तः, निःशब्दः अभवत्। यशोदा अपि, पुत्रकृत्यकथाश्रवणे, नयनाभ्यां अश्रुपूर्णा, स्तन्यस्नेहेन सिक्तवस्त्रा अभवत्। तयोः परमं कृष्णप्रेम् आलोक्य, उद्धवः प्रमुदितः, नन्दं सम्बोधितवान्। "युवां निश्चितं सर्वेषां देहिनां वन्दनीयतमौ, यः नारायणः सर्वगुरुः, तत्र एव चित्तं स्थापयथः।" "राममुखुन्दौ, जगतः बीजयोनि, पुरुषः प्रकृतिश्च, सर्वेषां ज्ञानैश्वर्ययोः प्राचीनौ, सर्वतः परौ।" "सः एव, मृत्युकाले अपि, क्षणमपि मलिनचित्तेन ध्यातः, कर्मबन्धं शीघ्रं छित्वा, सूर्यवत् ब्रह्ममयः, उत्तमां गतिं ददाति।" इति श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धे, उक्तकथाः एकसमीकरणरूपेण सम्पूर्णाः।