सागरः श्रीकृष्णं प्रति प्रह्वं स्वरं प्राह – “भगवन्, अहं तं बालं न गृहीतवान्। जलमध्ये शङ्खरूपेण महादैत्यः पञ्चजनः तं अपहृतवान्।" श्रीकृष्णः तत् श्रुत्वा शीघ्रं जलं प्रविष्टवान्, तं दैत्यं हत्वा अपि तस्य उदरे बालं न प्राप्तवान्। तस्य शरीरात् उत्पन्नं शङ्खं गृहित्वा रथं समारुह्य, स यमस्य प्रियं नगरं संयमनीं अगच्छत्। तत्र आगत्य जनार्दनः स्वशस्त्रैः सह शङ्खं निनादितवान्। तस्य घोषं श्रुत्वा यमः, प्राणिनां नियन्ता, सम्यक् अवधानं कृतवान्। स भक्त्या पूजां कृत्वा, श्रीकृष्णं सर्वहृदयालयं नमस्कृत्य प्राह – “हे विष्णो, मानुषरूपेण कर्म कुर्वन्, किम् अहं युवयोः करवानि?” श्रीभगवान् प्राह – “गुरोः पुत्रः स्वकर्मबन्धनैः अत्र आगतः, राजन्, मम आज्ञया तं प्रापय।” यमः “एवं भवतु” इति उक्त्वा, गुरोः पुत्रं यदुवर्याय समर्पितवान्। तं गुरवे दत्वा, पुनः वरं वरणाय प्रार्थितवन्तः। गुरुः स्नेहपूर्वकं प्राह – “प्रियाः, युष्माभिः गुरुदक्षिणा पूर्णा, अस्य गुरोः किं वाञ्छनीयम्?” “गच्छतं गृहं, वीराः, युष्माकं कीर्तिः शुद्धा भवतु; वेदाः युष्माभिः अधीताः इह च परत्र च स्थिराः सन्तु।” एवम् अनुज्ञाताः तैः गुरुणा, रथेन नगरं प्रत्यागच्छन्, वायुसमानवेगाः, मेघनिनादवत्। सर्वे जनाः रामजनार्दनयोः आगमनं दृष्ट्वा, दीर्घकालेन नष्टं धनं पुनः प्राप्तवत् इव, हर्षिताः अभवन्। शैवतन्त्रेषु निर्दिष्टाः चतुर्दश चतुःषष्टिः कलाः अपि तत्र वर्णिताः – गानं, वाद्यं, नृत्यम्, अभिनयः, चित्रकला, विचित्रकर्तनम्, तण्डुलपुष्पविन्यासः, पुष्पशय्यायोजनम्, दन्तवस्त्रशरीरालङ्करणम्, रत्नभूमिविन्यासः, शय्याप्रस्तरणम्, जलवाद्यकौशलम्, जलविक्षेपः, विविधकलासंयोगः, माल weaving, शिरोभूषणयोजनम्, वसनप्रस्तुतिः, कर्णभूषणरचना, गन्धसंयोगः, हारयोजनम्, मायाकौशलम्, मल्लयुद्धकौशलम्, हस्तकौशलम्, शाकपिष्टान्ननिर्माणम्, पेयान्नपानकप्रस्तुति, सूचनिर्माणम्, सूत्रक्रीडा, प्रश्नोत्तरकौशलम्, श्लोकमालापठनम्, जिह्वाग्रक्रीडा, पुस्तकपठनम्, नाटककथादर्शनम्, काव्यसम्पूर्णता, चर्मदण्डनिर्माणम्, सूतवयनम्, काष्ठकर्म, वास्तुकला, रजतरत्नपरीक्षा, धातुकर्म, मणिवर्णज्ञानम्, खानिज्ञानम्, वृक्षजीवनज्ञानम्, मेषकुक्कुटवायसयुद्धनियमः, शुकसारिकाशिक्षणम्, शौचकौशलम्, केशविन्यासकौशलम्, गुप्तसङ्केतपठनम्, विदेशभाषानुकरणम्, देशभाषाज्ञानम्, पुष्पमालाप्रश्नज्ञानम्, यन्त्रनिर्माणम्, यन्त्रचित्रकौशलम्, सामूहिकपठनम्, मानसकाव्यरचना, विविधसृजनकौशलम्, क्रीडाकौशलम्, शब्दछन्दः काव्यज्ञानम्, वस्त्रगोपनविधिः, विशेषपाशक्रीडा, चुंबकक्रीडा, बालक्रीडा, वैनायिकी, वैजयिकी, वैतालिकी कलाज्ञानम्। श्रीशुकः पुनः कथयति – वृष्णिवंशे उद्धवः प्रधाने, बुद्धिमान्, श्रीकृष्णस्य प्रियः, बृहस्पतिस्य शिष्यः, प्रज्ञायाः अतीव श्रेष्ठः। तस्मै, शरणागतदुःखहरः भगवान्, उद्धवस्य हस्तं स्वहस्तेन गृहीत्वा, स्नेहात्, एकदा प्राह – “सौम्य उद्धव, व्रजं गच्छ; मातापितरौ मोदयन, मम सन्देशैः गोपीषु मम वियोगदुःखं शमय।" “गोपीः, ये मयि मनः समर्प्य, मम प्रियजनं आत्मनं कृत्वा, देहसुखं त्यक्त्वा, मयि तं प्राप्य, स्वहृदयेन मम एव प्रियतमा अभवन्। ये मम निमित्तं लोकधर्मं परित्यज्य, मयि आश्रिताः – अहं तान् धारयामि।" “मम प्रियतमं, दूरस्थं अपि, गोप्यः गोकुले, उद्धव, मोहिता, सततं मम स्मरणं कुर्वन्त्यः, वियोगदुःखेन व्याकुलाः।" “मम गोप्यः, येषां हृदयानि मयि एकीकृतानि, कष्टेन जीवितं धारयन्ति, मम आगमनस्य आशया, मम सन्देशैः जीवितं यापयन्ति।" एवं भगवान् उद्धवम् आज्ञाय, उद्धवः गुरोः आदेशं मान्य, रथं समारुह्य नन्दस्य गोपालग्रामं प्रस्थितवान्। सायं सूर्यास्तसमये उद्धवः नन्दव्रजं प्राप्तवान्, रथः गोधनक्रीडया उत्पन्नधूलिना गुप्तः। तत्र वृषभाः बलिष्ठाः गोसमीपं प्राप्तार्थं गर्जन्तः, धेनवः दुग्धभार्या, वत्साः मातरं धावतः कूजन्तः। श्वेतवत्साः इव तत्र क्रीडन्तः, दुग्धनिर्माणनिनादः, वंशलहर्यः च तत्र। गोप्यः सुशोभिता, गोपालैः सह, बलरामकृष्णयोः पुण्यकर्माणि गायन्त्यः, ग्रामं शोभयन्ति। स गोपालग्रामः अग्निसूर्यसत्कृतिगोब्राह्मणपितृदेवतायज्ञैः, धूपदीपमालाभिः रमणीयः। सर्वत्र पुष्पवनानि, पक्षिसंघगीतैः गुंजितानि, हंसबकपद्मपूर्णसरोवरैः शोभितानि। तत्र आगत्य नन्दः, श्रीकृष्णस्य प्रियसखं उद्धवम् आलिङ्ग्य, वासुदेवस्नेहेन तं सत्कारं कृतवान्। उत्तमं भोजनं दत्त्वा, सुखशय्यायां उपवेश्य, उद्धवस्य श्रमं दूरं दृष्ट्वा, पादप्रक्षालनं, सेवा च कृतवान्, कुशलं पृष्टवान्। “भाग्यवान्, अस्माकं मित्रः शूरपुत्रः कुशलः वा? स स्वजनैः पुत्रैः परिवृतः, दुःखरहितः, मित्रत्वे स्थिरः वा?” “सौभाग्येन, दुष्टः कंसः, यदूनां सत्पथं द्वेष्टारः, स्वपापेन सह स्वजनैः हतः।” “कृष्णः मां, मातरं, मित्रं, गोपालान्, ग्रामं, प्रियजनान्, गोः, वृन्दावनं, गिरिं स्मरति वा?” “गोविन्दः स्वजनं एकवारं अपि द्रष्टुं आगमिष्यति वा? तर्हि तस्य मुखं, सुन्दरनासं, हसितनेत्रं पश्येम।” “वनाग्नि, वायुवृष्टिः, वनबैलः, सर्पः, दुष्प्राप्यविपदः, मृत्युः अपि – सर्वेभ्यः कृष्णेन, महात्मना, रक्षिताः स्म।” “कृष्णस्य वीर्यकथाः, हास्यदृष्टिप्रलापानि स्मरन्तः, सर्वकार्याणि शिथिलानि भवन्ति।” “मनः तानि स्थलानि – नदी, पर्वत, वन – यत्र मुकुन्दपदचिह्नानि, यत्र तं क्रीडन्तं दृष्टवन्तः, तत्र एव लग्नम्।” “मम मन्ये, कृष्णरामौ, देवश्रेष्ठौ, देवकार्याय अत्र आगतौ, यथा गर्गः उक्तवान्।” “कंसः, दस्सहस्रगजबलः, मल्लाः, गजपतिः – सर्वान् सिंहः इव सहजं हत्वा।” “त्रि तालवृक्षान्, धनुषमिव दृढान्, एकेन हस्तेन भग्नवान्; सप्तदिनानि गिरिं धारयित्वा।” “प्रलम्ब, धेनुक, अरिष्ट, त्रिणावर्त, बक, अन्ये – देवदानवविजयी दैत्याः – तत्र क्रीडायां हतान्।” एवं नन्दः, पुनः पुनः स्मरन्, कृष्णे मनः समर्प्य, प्रेमावेशेन निस्तब्धः, मौनं आस्थाय, तुष्णीं स्थितः। यशोदा अपि, पुत्रकृत्यकथाः श्रुत्वा, नेत्रयोः अश्रूणि, स्तनयोः स्नेहवृष्टिः, शीतलता प्राप्तवती। इति श्रीमद्भागवतपुराणे प्रथमस्कन्धे पंचचत्वारिंशदधिकचतुश्चत्वारिंशतितमः श्लोकाद्यः कथा।