एवं गृहस्थस्य जीवनं पुत्रादिसुखरहितं वैराग्यं शुष्कं भवति, किन्तु पुत्रपौत्रैः परिवृतः गृहस्थः लोके जीवन्मन्यः दृश्यते। तस्य ब्राह्मणस्य आग्रहं दृष्ट्वा, तपस्वी स तपराशिः उक्तवान्—चित्रकेतुः भाग्यरेखाः मार्जयित्वा दुःखमपि अनुभवन्। स तं ब्राह्मणं सम्बोध्य उवाच—"पुत्रेण ते सुखं न लभ्यते, यतः भाग्यविरोधे प्रयत्नः निष्फलः; त्वं तु अतिदृढः इच्छायां, किं वदामि ते?" तस्य पत्नीं अनिच्छन्तीं दृष्ट्वा, तस्मै एकं फलम् दत्वा उवाच—"इदं फलम् पत्न्या सह खाद; ततः पुत्रः ते भविष्यति।" सत्यं, शौचं, दया, दानं, एकवारं भोजनम्—एतानि वर्षमेकं स्त्रिया पालनीयानि; एवं पुत्रः अत्यन्तं शुद्धः भविष्यति। इत्येवमुक्त्वा योगी तत्रतः निर्गतः, ब्राह्मणः स्वगृहं प्रत्यागच्छत्; फलम् पत्न्याः हस्ते स्थापयित्वा स्वयम् अपि किञ्चित् गत्वा। तरुणी सा, कुबुद्धिः, सखीभ्यः अग्रे रोदनं कृत्वा उवाच—"हाहा, चिन्तया व्याकुला अस्मि; न खादामि इदं फलम्।" "फलम् खादित्वा गर्भधारणं भविष्यति; गर्भेण उदरं वर्धिष्यति; अल्पं खादित्वा बलाभावः स्यात्—कथं गृहकार्यं करिष्यामि?" "भाग्येन यदि ग्रामे करदायकः आगच्छेत्, गर्भवती स्त्री कथं रक्षिष्यते? यदि गर्भः शुकः इव स्थायि, कथं तं निष्कासयामि?" "यदि गर्भः पार्श्वतः निर्गच्छेत्, मृत्युः एव; प्रसवः महती वेदना—कथं अहं सुकुमारी सहनं करिष्यामि?" "यदि विलम्बमस्ति, सहधर्मिणी सर्वं गृह्णाति; सत्यशौचादिव्रतं पालनं कठिनं दृश्यते।" "शिशुं पालनं रक्षणं दुःखं, प्रसवकाले स्त्रियाः अपि दुःखम्; मनसि मे, वन्ध्या वा विधवा सुखिनी।" एवं दोषयुक्तया बुद्ध्या सा फलम् न खादति; पत्युः पृष्टे, "खादितम्, खादितम्," इति उक्तवती। एकदा तस्याः कन्या स्वयमेव गृहं आगता; तस्याः सन्निधौ सर्वं कथयित्वा उवाच—"महती चिन्ता मम।" "अहं दुर्बला अस्मि—किं करवाणि, सखे?" सा प्रत्युवाच—"अहं गर्भवती अस्मि; प्रसवात् पश्चात् पुत्रं तुभ्यं दास्यामि।" "तावत् गृहस्थे गर्भिणीव वर्तस्व, सुखेन जीव; मम पत्ये किञ्चित् धनं दत्त्वा, स ते बालकं दास्यति।" "जनाः वदिष्यन्ति—षड्मासे बालकः मृतः; अहं प्रतिदिनं तव गृहे आगत्य बालकं पालयिष्यामि।" "परीक्षायै इदं फलम् गोत्रे ददातु; सर्वं एवं कृतम्, स्त्रीणां स्वभावः एव।" ततः कालान्तरं स्त्री पुत्रं प्रसूतवती; पिता बालकं आनयित्वा गोप्यं धुन्धुल्यै दत्तवान्। सा पत्ये उक्तवती—"सुपुष्टः बालकः जातः; सर्वे हृष्टाः, आत्मदेवः पुत्रं प्राप्नोति।" द्विजेभ्यः दानं दत्त्वा जातकर्मादि कृतवान्; द्वारे शुभगीतवाद्यं अभवत्। पत्युः पुरतः सा उवाच—"मम स्तन्यं नास्ति; अन्यया स्तन्यं निष्कासितम्, कथं बालकं पोषयिष्यामि?" "मम सहधर्मिणी, या प्रसूता, तस्याः बालकः मृतः; तां आनय, गृहे स्थापय—सा तव बालकं पोषयिष्यति।" सर्वं पतिः पुत्ररक्षणाय कृतवान्; माता बालकस्य नाम धुन्धुकारी इति कृतवती। त्रिमासे गता, तदा सा गौः सुन्दरं बृहदङ्गं दिव्यं निर्मलं सुवर्णसदृशं वत्सं प्रसूतवती। तद् दृष्ट्वा ब्राह्मणः प्रसन्नः स्वयं संस्कारं कृतवान्; अद्भुतं इति चिन्तयन्तः जनाः समागच्छन्। "पश्य, आत्मदेवस्य भाग्यं—गौः पुत्रं प्रसूतवती, दिव्यरूपं अद्भुतम्।" भाग्यवशात् तस्य रहस्यं कश्चन न जानाति; बालकं गोकर्णसदृशकर्णं दृष्ट्वा, तं गोकर्ण इति नाम कृतम्। कालक्रमे उभौ पुत्रौ युवानौ अभवताम्; गोकर्णः विद्वान् विवेकी च अभवत्, धुन्धुकारी अत्यन्तं दुष्टः। स्नानशौचं नाचरत्, अशुद्धं भोजनम् अकरोत्, क्रोधरहितः, दुराचारः, शवहस्तेन खादति। स चौरः, सर्वैः द्वेष्यः, परगृहं दहति, बालकान् क्रीडायै गृहीत्वा त्वरितं कूपे क्षिपति। स हिंसात्मकः, शस्त्रधारी, दरिद्रान् अन्धान् च पीडयति, सदैव चाण्डालैः सह वर्तते, पाशधारी, श्वभिः सह संगच्छति। वेश्याभिः सह संगम्य पितृधनं नष्टवान्; एकदा पितरौ ताडयित्वा तेषां पात्राणि अपि स्वयम् गृहीत्वा। दुःखितः पिता, निर्धनः, उच्चैः रोदनं कृतवान्—"एवं दुष्टः पुत्रः दुःखदः मारणीयः।" "कुत्र वसामि, कुत्र गच्छामि, को दुःखं मोचयेत्? दुःखेन जीवनत्यागं करिष्यामि—हा, कष्टमस्ति!" तदा गोकर्णः विवेकी पिता आगत्य तं वैराग्यपथं दर्शितवान्। "संसारः असारः दुःखमयः मोहजनकः; कस्य पुत्रः, कस्य धनं, कस्य स्नेहः सततम् दहति?" "इन्द्रस्य अपि सुखं नास्ति, न च चक्रवर्तिनः; सुखं केवलं वैराग्ययुक्तस्य योगिनः एकान्तवासिनः।" "मोहस्वरूपां पुत्रादिसक्तिं त्यज; मोहेन नरकपथः आगच्छति। शरीरं सर्वं त्यक्त्वा पतिष्यति—वनं गच्छ।" एवं वचः श्रुत्वा, पिता वनगमनं इच्छन् उक्तवान्—"पुत्र, वनस्थले किम् कर्तव्यं विस्तरेण कथय।