यद्यपि श्रीकृष्णबलरामौ सर्वज्ञानस्य मूलं, सर्वज्ञौ, जगन्नाथौ च, तथापि तौ स्वां निर्मलां बुद्धिं गूढयित्वा सामान्यमानुषवत् व्यवहत्स्यताम्। तौ शिक्षागृहवासं कर्तुम् इच्छन्तौ काश्यां सन्दीपनिं गुरुम्, यो अवन्त्यां वसति स्म, उपसस्मतुः। आत्मसंयमेन सम्यक् उपेत्य, तौ गुरुम् अर्चयन्तौ, देववत् श्रद्धया सेवां चकारतुः। तयोः शुद्धया भक्त्या च तुष्टः स द्विजश्रेष्ठः, सर्ववेदान् शाखोपनिषदः च, धनुर्वेदस्य रहस्यम्, धर्मशास्त्राणि, न्यायमार्गांश्च, तर्कविद्यां, षाड्गुण्यराजविद्यां च, सम्यक् उपदिदेश। तौ नरश्रेष्ठौ, सर्वविद्याप्रवर्तकौ, एकेनैव श्रवणेन सर्वं त्वरितं अवगच्छतुः। एकषष्ट्यां दिव्यः रात्रिषु सर्वविद्याः पूर्णतः अधीत्य, गुरुदक्षिणां दातुं, गुरोः यत् काम्यं तत् पप्रच्छतुः। तयोः अलौकिकं प्रज्ञां दृष्ट्वा, द्विजः भार्यया सह मन्त्रयित्वा, प्रबासे महोदधौ मृतं पुत्रं प्रत्यानयेत्येव गुरुदक्षिणां याचितवान्। तौ वीर्यवन्तौ तदनुज्ञां स्वीकृत्य, स्वमारुह्य रथं प्रबासं गत्वा, समुद्रतीरं प्राप्तौ, क्षणं स्थित्वा, समुद्रः तौ विज्ञाय, पूजार्घ्यं सन्ददौ। तदा भगवान् उक्तवान्—"हे समुद्र, यं त्वया महावेगेन गृहीतः, पुत्रं शीघ्रं प्रयच्छ।" समुद्रः प्रत्युवाच—"नाहं तम् आदत्तवान्; पाञ्चजनो नाम अस्मिन्सलिले शङ्खरूपधारी दैत्यः तम् अपहरेत्, हे कृष्ण।" एतदाकर्ण्य, भगवान् सलिलं प्रविश्य, तं दानवं हत्वा, तस्य उदरे न पुत्रं अपश्यत्। तस्य शरीरे उत्पन्नं शङ्खं गृहीत्वा, स्वरतं प्रत्यागत्य, स यमस्य प्रियं नगरं संयमनीम् अगमत्। तत्र गत्वा, जनार्दनः आयुधैः सहितः, शङ्खं प्रघोषयत्; तस्य निनादं श्रुत्वा, यमः, प्राणिनां संयमी, तौ उपलभ्य, भक्त्या पूजार्घ्यं दत्त्वा, कृष्णं सर्वहृदयानां निलयं प्रणम्य, प्राह—"हे विष्णो, मानुषवेषधारिन्, किम् आदेशं करोमि?" भगवान् उवाच—"गुरोः पुत्रः, स्वकर्मबन्धनैः अत्र नीतः, मम आदेशात् तम् आनय, हे राजन्।" यमः "एवं भवतु" इति उक्त्वा, तं पुत्रं यदुनन्दनाभ्यां दत्तवान्; तौ पुनः गुरोः वरं वरणीयम् इति पप्रच्छतुः। गुरुः प्रीत्या प्राह—"पुत्रौ, गुरुदक्षिणा पूर्णा दत्ता; किम् अन्यत् इच्छेयम् अहम्? गृहं प्रतिगच्छतं, युवयोः कीर्तिः शुद्धा अस्तु; अधीतं वेदज्ञानं स्थिरं भवतु।" एवं गुरुणा अनुमोदितौ, तौ स्वपुरीं रथेन, वातवेगेन, मेघनिनादेन समं प्रत्यागच्छतुः। सर्वे जनाः, रामजनार्दनौ दृष्ट्वा, चिरनष्टं धनं लब्धवत् प्रमुदिताः। शैवागमे निर्दिष्टाः एकषष्टिः कलाः अपि ताभिः अधीताः: गीतं, वाद्यं, नृत्यं, अभिनयः, चित्रकला, पत्रच्छेदनं, अक्षतपुष्पविन्यासः, शयनविन्यासः, दन्तवस्त्राङ्गरचना, मणिविन्यासः, शय्योपस्करणम्, जलवाद्यं, जलक्रीडा, विविधकला, मालाकरणम्, शिरोभरणम्, वस्त्रनिर्माणम्, कर्णभूषणरचना, गन्धमिश्रणम्, अलंकारविन्यासः, मायाविद्या, मल्लयुद्धम्, हस्तकौशलम्, शाकपिण्डनिर्माणम्, मद्यपानम्, सूचनिर्माणम्, सूत्रक्रीडा, प्रश्नोत्तरम्, श्लोकमालिका, श्लेषवाक्यम्, पुस्तकपाठः, नाटकश्रवणम्, काव्यनिर्माणम्, चर्मकाष्ठकर्म, तन्तुवायनम्, तन्तुविधानम्, तक्षकर्म, वास्तुकर्म, रजतरत्नपरीक्षा, धातुविज्ञानम्, मणिवर्णज्ञानम्, खानिज्ञानम्, वृक्षजीवनम्, बलिपक्षियुद्धनियमः, शुकशारिकाप्रशिक्षणम्, मार्जनम्, केशशोधनम्, गूढलिपिसंकीर्तनम्, भाषानुकरणम्, देशभाषाज्ञानम्, पुष्पमाल्यलक्षणम्, यन्त्रनिर्माणम्, यन्त्रचित्रविधानम्, सहपाठः, मानसकाव्यनिर्माणम्, विविधकला, क्रीडाविशेषः, शब्दकोशछन्दः, वस्त्रगोपनम्, पासक्रीडा, चुम्बकक्रीडा, बालक्रीडा, वैनायिकी, वैजयिकी, वैतालिकी च। एतेषां मध्ये, वृष्णिवंशे, उद्धवो नाम श्रेष्ठो बभूव—बुद्धिमान् मन्त्रदर्शी, कृष्णस्य प्रियसखः, बृहस्पतेः शिष्यः, प्रज्ञया अतिशयः। तस्मै प्रभुः, शरणागतदुःखहरः, कदाचित् उद्धवस्य हस्तं स्वहस्तेन गृहीत्वा, स्नेहात्, इदं वचनम् उक्तवान्— "गच्छ सौम्य उद्धव, व्रजं प्रतिगच्छ; पितरौ मम प्रमोदय, मम सन्देशैः गोपीनामपि विरहात् सम्भूतदुःखं शमय। या नार्यः मयि मनः समर्प्य, आत्मानं मयि न्यस्य, मम कृते सर्वसुखं त्यक्त्वा, प्रियतमे मयि, मम हृदि एव मां लब्धवन्त्यः—ताः मया धार्यन्ते। या मम कृते सर्वधर्मान् परित्यज्य, मां शरणं गताः—ताः अहम् एव पालयामि।" "मम प्रियतमे, गोप्यः, मत्तः दूरस्थेऽपि, मम स्मरणेन, विरहवेदनया सदा मोहिताः। मम व्रजाङ्गनाः, मयि एकचित्ताः, मम आगमनाशां च सन्देशान् आलम्ब्य, कठिनेन जीवितं धारयन्ति।" एवं भगवता उक्तः, उद्धवः, गुरुवचनं मान्य, रथमारुह्य, नन्दस्य गोपालग्रामं प्रति जगाम। नन्दव्रजं सायंकाले प्राप्तः, उद्धवः, प्रतिनिवृत्तगवां रजसा रथं छाद्य, प्रविष्टः। तत्र बलवानां वृषाणां रवं, मातरं प्रति धावन्तां वत्सानां क्रन्दनं, दुग्धपूर्णानां धेनूनां ध्वनिं च शुश्राव। स्म, शुक्लवर्णवच्छाः क्रीडन्तः, दुग्धध्वनिः, वंशीध्वनिः च तत्र शोभां वहन्ति। गोपीगणाः, गोपालैः सह, बलरामकृष्णयोः पुण्यकृत्यानि गायन्त्यः, ग्रामं शोभयन्ति। तत्र अग्निसूर्यपितृदेवगवां ब्राह्मणानां पूजनं, अतिथिसत्कारः, धूपदीपमाल्यादिभिः, सर्वत्र सुसज्जितम्। सर्वतः पुष्पवाटिकाः, पक्षिसंघगीतिः, हंसबकपद्मयुक्तसरोवराणि च शोभन्ते। उद्धवस्य आगमने, नन्दः, कृष्णस्य प्रियसखम् आलिङ्ग्य, वासुदेववत् भक्त्या सत्कृत्य, उत्तमं भोजनं दत्त्वा, सुखोपवेशने उपवेश्य, विश्रान्तिं दृष्ट्वा, पादसंवाहनादिभिः सेवया, कुशलं पप्रच्छ। "भाग्यवतः स्मः, शूरपुत्रः सखः कुशलः वा? स कुटुम्बैः सुतैः च परिवृतः वा, क्लेशरहितः, सख्ये स्थितः वा? भाग्येन, दुष्टः कंसः, सतां द्रोही, स्वपापेनैव स्वसखिभिः सह निहतः। किं कृष्णः स्मरति वा अस्मान्—मातरं, सखीन्, गोपालान्, ग्रामं, प्रियजनान्, गावः, वृन्दावनं, गिरिं च?" एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे निर्दिष्टं, श्रीकृष्णबलरामयोः विद्याध्ययनं, गुरुदक्षिणाप्रदानं, उद्धवस्य व्रजगमनं च, भक्तिपूर्णया कथया एकत्र सम्यक् प्रवृत्तम्।