ततः श्रीकृष्णः पितरं नन्दं प्रीतिपूर्वकं सम्बोध्येदम् उवाच — “पितः, त्वं व्रजं पुनः गच्छ; वयं मित्राणां सुखं सुनिश्चित्य, तदनन्तरं त्वां च स्वजनान् च, ये स्नेहवेदना अभितप्ताः, द्रष्टुं आगमिष्यामः।” एवं नन्दं व्रजवासिनश्च सान्त्वयित्वा, अच्युतः सन्मानपूर्वकं वस्त्राभरणपात्रादिभिः तान् उपहारैः पूजयामास। तदनन्तरं, नन्दः स्नेहसन्तप्तः कृष्णं बलरामं च आलिङ्ग्य, अश्रुपूर्णनेत्रः, गोपैः सह व्रजं प्रतिजगाम। ततः सुरसुतः वसुदेवः स्वपुत्रयोः यथाविधि यज्ञोपवीतसंस्कारं विप्रैः आचार्यैः च आयोजयामास। सुवर्णमालाभिः भूषिताः, शुभवस्त्रसंवृताः, वत्सयुक्ताः धेनवः, यथासम्भावनं, आचार्येभ्यः भी भूषणैः समन्विताः, दत्ताः। याः धेनवः वसुदेवेन कृष्णरामयोः जन्मनि मनसा समर्पिताः, ताः कंसेन अन्यायेन हृताः स्मृत्वा, सः ताः पुनः दत्तवान्। ततः द्विजत्वं प्राप्तौ, श्रीकृष्णबलरामौ गर्गाद्यैः कुलाचार्यैः अधीत्य, गुरुकुलव्रतम् आरब्धवन्तौ। सर्वज्ञानाधारौ, सर्वज्ञौ, जगदीश्वरौ अपि, निजं निर्मलज्ञानं गूढं कृत्वा, मानुषवत् आचारं कुर्वन्तौ। तौ आचार्यगृहवासाय काशिस्थं अवन्तिनगर्यां स्थितं सन्दीपनिं उपगच्छतुः। यथायोग्यं आत्मनिग्रहपूर्वकं, तौ गुरुम् उपसंगम्य, तं देववत् श्रद्धया सेवाम् अकुर्वताम्। तौ शुद्धस्नेहसंपन्नं आचार्यं संतुष्टं कृत्वा, सः सर्ववेदान् शाखोपनिषद्भिः सह, धनुर्वेदं, धर्मन्यायमार्गान्, तर्कशास्त्रं, षाड्गुण्यं राजशास्त्रं च, तौ शिक्षयामास। तौ पुरुषश्रेष्ठौ, सर्वविद्याप्रवर्तकौ, केवलं एकवाक्येन सर्वं अवगच्छतुः। षट्चत्वारिंशद्यः दिवरात्र्यः मध्ये, तौ सर्वविद्याः सम्पूर्णतः अधीतवन्तौ। ततः गुरुदक्षिणाय, आचार्यं यद् इच्छति तद् पृष्टवन्तौ। आचार्यः, तयोः अद्भुतं अतिमानुषं ज्ञानं दृष्ट्वा, पत्न्या सह मन्त्रयित्वा, प्रबासतीर्थे महोदधौ मृतं पुत्रं पुनः आगमनाय याचितवान्। तौ वीर्यवन्तौ, तं स्वीकार्य, महारथं आरुह्य, प्रबासतीर्थं प्राप्तवन्तौ; क्षणं सागरतीरे उपविष्टौ, सागरः तौ ज्ञात्वा, सम्मानार्घ्यं उपाहरत्। श्रीभगवान् उवाच — “हे सागर, यः तव महावेगेन ग्रस्तः, गुरुपुत्रं शीघ्रं दत्तुम् अर्हसि।” सागरः प्रत्यवदत् — “भगवन्, मया न सः ग्रस्तः; पञ्चजनो नाम महासुरः, यः शङ्खरूपेण जलमध्ये वसति, सः कृष्ण, तं अपहरत्।” ततः श्रीकृष्णः जलं प्रविश्य, तं सुरं हत्वा, तस्य उदरे बालं नापश्यत्। तस्य देहात उत्पन्नं शङ्खं गृहीत्वा, रथं पुनः आगत्य, संयमनीपुरं यमस्य प्रियं नगरं अगच्छत्। तत्र जनार्दनः शङ्खं घोषयामास; तस्य घोषं श्रुत्वा, यमः, जीवसंयमकः, कृष्णं बलरामं च सम्यक् पूजयामास। सः कृष्णं सर्वभूतहृदयालयं नमस्कृत्य, उवाच — “हे विष्णो, यद् इच्छथः, तद् कर्तुम् अर्हावः।” श्रीभगवान् उवाच — “गुरुपुत्रः, स्वकर्मबन्धनात् अत्र आगतः, मम आज्ञया तम् समर्पय।” यमः “एवं भवतु” इति उक्त्वा, गुरुपुत्रं यदुप्रवरयोः समर्प्य, पुनः वरं वव्रे। आचार्यः उवाच — “प्रियौ, गुरुदक्षिणा पूर्णा; मम किम् इच्छनीयम् अस्ति? गृहे गच्छतं, यशः शुद्धं भवतु; अधीतं वेदज्ञानं चिरस्थायि भवतु।” तौ गुरुणा अनुमोदितौ, रथेन नगरं गतवन्तौ; तस्य रथः वायुवत् शीघ्रः मेघनिनादवत् आसीत्। रमाकृष्णयोः आगमनं दृष्ट्वा, सर्वे जनाः, चिरकालं हृतं धनं लब्धवत् इव, प्रमुदिताः। यथोक्तं शैवतन्त्रेषु, षट्चत्वारिंशद्विद्याः गीयन्ते — गीतं, वाद्यं, नृत्यं, नाट्यम्, चित्रलेखनं, चित्रकृतिः, धान्यपुष्पविन्यासः, पुष्पशय्या, दन्तवस्त्राङ्गरचना, रत्नभूमिविन्यासः, शय्याप्रस्तारः, जलवाद्यक्रीडा, जलविस्फोटः, चित्रयोजनाः, मालाक्रिया, शिरोभूषणविन्यासः, वस्त्रविन्यासः, कर्णभूषणरचना, गन्धसंयोगः, भूषणविन्यासः, मायायोगः, मल्लविद्या, हस्तमायायाः, शाकपाकाद्यः, पानपानकविद्या, सूचिकर्म, सूत्रक्रीडा, प्रश्नोत्तरक्रीडा, शब्दमालापाठः, वाक्प्रपञ्चः, पुस्तकपठनम्, नाटककथादर्शनम्, काव्यप्रपञ्चः, चर्मदण्डकर्म, सूतविन्यासः, काष्ठविद्या, वास्तुज्ञानम्, रजतरत्नपरिक्षा, धातुविज्ञानम्, रत्नवर्णज्ञानम्, खानिज्ञानम्, वृक्षजीवनज्ञानम्, पशुपक्षिक्रीडा, शुकसारिकाशिक्षणम्, शौचविद्या, केशशिल्पविद्या, गुप्तसंकेतपाठः, भाषानुकरणम्, देशभाषाज्ञानम्, पुष्पमालाशकुनज्ञानम्, यंत्रविद्या, यन्त्रचित्रविद्या, सामूहिकपाठः, मनःकाव्यरचना, विविधशिल्पविद्या, क्रीडायोगः, शब्दछन्दज्ञानम्, वस्त्रगोपनयोगः, विशेषपाशक्रीडा, चुंबकक्रीडा, बालक्रीडा, वैनायिकीविद्या, वैजयिकीविद्या, वैतालिकीविद्या। श्रीशुकः उवाच — वृष्णिवंशे उद्धवः सर्वश्रेष्ठः, बुद्धिमान्, श्रीकृष्णस्य प्रियसखा, बृहस्पतेः शिष्यः, प्रज्ञायाः अतीव अग्रगण्यः। तस्मै, श्रीभगवान्, शरणागतदुःखहरः, कदाचित् उद्धवस्य हस्तं स्वहस्तेन गृहीत्वा, प्रियतमं भक्तं च, इदं उवाच — “सौम्य उद्धव, व्रजं गच्छ; मम पितरौ प्रमोदय, मम सन्देशैः गोपीषु, मम वियोगदुःखात् ताः सान्त्वय।” “याः गोप्यः, मयि मनः समर्प्य, जीवितं मयि न्यस्य, देहसुखं त्यक्त्वा, मम प्रियं आत्मानं हृदि प्राप्ताः; याः मम निमित्तं सर्वधर्मान् परित्यज्य, मम शरणं गताः, ताः अहं ध्रुवं धारयामि।” “मम प्रियाः गोप्यः, मम वियोगदुःखात्, मम स्मरणेन, सदा मोहिता, मम आगमनाशां धृत्वा, मम सन्देशैः जीवितं यथाकिंचित् धारयन्ति।” एवं भगवत् आज्ञां श्रुत्वा, उद्धवः, गुरुवचः सम्मान्य, रथं आरुह्य, नन्दस्य व्रजं प्रस्थितः। तत्र, सूर्यास्तसमये, उद्धवः, रथं गोधूलिसंवृतं कृत्वा, व्रजं प्रविष्टः। तत्र बलवान् वृषभाः गायीनां समीपगमनाय गर्जन्तः, वत्साः मातरं दुग्धपूर्णस्तन्यं प्राप्तुं कूजन्तः, गोधूलिपुटेन रथः आवृतः। श्वेतवत्साः क्रीडन्तः, दुग्धध्वनिः, वंशीध्वनिः च, व्रजं शोभयन्ति। तत्र गोप्यः, गोपाः च, श्रीबलरामकृष्णयोः पुण्यकृत्यानि गायन्तः, ग्रामं शोभयामासुः। एवं श्रीभगवतोः लीलायाः, गुरुकुलवासात् व्रजसन्देशप्रेषणपर्यन्तं, सर्वं शुभं, भक्तिपूर्णं, रमणीयं च, कृत्यं सम्पादितम्।