शुक उवाच — एवं हरिणा, विश्वात्मना, मानुषीमाविश्य मायया, तैः मोहिता अभवन्; तं च स्वाङ्के निधाय परिष्वज्य परमं मुदं प्राप्ताः। अश्रुपातैः सिक्ताङ्गाः स्नेहपाशैश्च बध्नानाः, वाक्यं वक्तुं न शेकुः, राजन्, कण्ठगद्गदया वाचा मुह्यमानचेतसः। एवं पितरौ प्रबोध्य, देवकीसुतः भगवान् उग्रसेनं मातामहम् यदूनां राज्ये स्थापयामास। स आत्मानं च प्रजाश्च शासनं त्वं कुरु, इति तमुवाच; ययातेश्चापराधेन यदवो नासने नृपासनम्। मयि सेवके स्थिते, देवा अपि नमस्कुर्वन्ति, किं पुनरन्ये मानवाः? स्वजनाः स्वबान्धवाः, यदवो वृष्णयः अन्धका मधवः दशार्हाः कुकुरादयः, ये काम्सभीतेन सर्वतो विप्रयुक्ता अभवन्, तान् स मानयामास; विदेशवासक्लान्तान् प्रीत्या समाश्वास्य, स्वगृहेषु प्रतिष्ठाप्य, धनैः च समृद्धान् कृतवान्। कृष्णबलरामाभ्यां बाहुभ्यां रक्ष्यमाणाः, कामान् समृद्धान् प्राप्य, सर्वदुःखविनिर्मुक्ताः, स्वगृहेषु सुखमवसन्। प्रतिदिनं मुदिताः, मुकुन्दस्य कमलमुखं, सदैव स्फुरत्सुन्दरं करुणास्मितशोभितं, निरन्तरं पश्यन्तः तुष्टिमयाः आसन्। तत्र वृद्धाः अपि युवानिव बभूवुः, पुनः पुनः नेत्रैः मुकुन्दस्य मुखामृतं पिबन्तः। ततः देवकीसुतः भगवान् सङ्कर्षणेन सह, नन्दं उपसृत्य, सस्नेहमालिङ्ग्य, इदं वचनमुवाच — त्वया पितृस्नेहेन पालितौ वयं, त्वद्भक्त्या संवर्धितौ; हि, पितरः आत्मनः अपि पुत्रेषु अधिकं स्नेहं कुर्वन्ति। ये च पितरौ, अनाथान् स्वजनैः परित्यक्तान्, आत्मवत् पुत्रवत् पालनं कुर्वन्ति। अतः, पितः, त्वं व्रजं प्रतिगच्छ; वयं च सुहृदां सुखं विधाय, स्नेहक्लिष्टान् स्वजनान् द्रष्टुं आगमिष्यामः। एवं नन्दं व्रजवासिनश्च समाश्वास्य, अच्युतः वस्त्राभरणपात्रादिभिः ससम्मानं कृतवान्। एवमुक्तः नन्दः, स्नेहविह्वलितः, उभौ परिष्वज्य, अश्रुपूर्णलोचनः, गोपैः सह व्रजं प्रतिजगाम। ततः, राजन्, सुरसूनुः वसुदेवः, यथाविधि, द्वाभ्यां पुत्राभ्यां उपनयनसंस्कारं ब्राह्मणैः कृतवान्। स ताभ्यां सुवर्णहारभूषिताः, वस्त्रालङ्कृताः, वत्ससमेता गाः, ब्राह्मणेभ्यः दत्तवान्, यथाभूषितः तान् सन्मान्य। या गाः वसुदेवः कृष्णबलरामजन्मनि मनसा दत्तवान्, ताः स्मृत्वा, कंसेन हृताः इति, अद्य ददौ। एवं दीक्षितौ द्विजातिसंज्ञौ, गर्गाद्याचार्येभ्यः सविधाय, वेदाध्ययनव्रतम् आरब्धवन्तौ। सर्वविदां प्रभवौ, सर्वज्ञौ, जगन्नाथौ अपि, निजां निष्कलं विद्यां गुह्यं कृत्वा, मानववत् आचरन्तौ। आचार्यगृहे वासं कर्तुमिच्छन्तौ, काश्याः सन्दीपनिं अवन्त्यां स्थितं उपगम्य। यथाविधि उपसृत्य, दमेन, निष्कलुषं सेवां कृत्वा, श्रद्धया तस्मात् अधीयेताम्, देववत्। स ताभ्यां शुद्धया भक्त्या तुष्टः, सर्ववेदान् शाखोपनिषदः, धर्मान्, न्यायमार्गान्, धनुर्वेदगुह्यं, षाड्गुण्यं च राजविद्याम् उपादिशत्। तौ च, पुरुषश्रेष्ठौ, एकवारं श्रवणमात्रेण, सर्वं सम्यग् अवगच्छतुः। षष्ट्यां च दिवरात्रेषु, सर्वाणि शास्त्राणि सम्यगधीतवन्तौ; ततः, आचार्यदक्षिणां पृष्टवन्तौ। तयोः अतिमानुषं बुद्धिप्रभावं दृष्ट्वा, द्विजः भार्यया सह मन्त्रयित्वा, प्राभासे महोदधौ मृतं पुत्रं दायितुं याचितवान्। तौ च, तदनुज्ञाय, महाबलौ रथमारुह्य, प्राभासं गत्वा, तीर उपविविशतुः; सागरः तौ विज्ञाय, उपहारं दत्तवान्। भगवान् उवाच — हे सागर, त्वयि महातरङ्गे नीतं, आचार्यपुत्रं शीघ्रं देहि। सागरः उवाच — नाहं तं गृहीतः; पंचजनो नाम महाअसुरः, शङ्खरूपेण जलनिवासी, तं गृहीत्वा अपिबत्, हे कृष्ण। एतत् श्रुत्वा, भगवान् शीघ्रं जलं प्रविष्टः, तं हत्वा, तस्य उदरे पुत्रं नापश्यत्। तस्य शरीरे जातं शङ्खं गृहीत्वा, रथमारुह्य, सव्यं यमप्रियां सायमानीं पुरीं जगाम। तत्र आगत्य, जनार्दनः आयुधैः सह शङ्खं निनादयामास; तस्य निनादं श्रुत्वा, यमः, प्राणिनां नियन्ता, तौ ज्ञातवान्। स तौ भक्त्या पूजयामास, कृष्णं सर्वहृदयं प्रणम्य, उवाच — 'हे विष्णो, मानुषरूपधारी, किमत्र करोमि?' भगवान् उवाच — 'आचार्यस्य पुत्रः, कर्मबन्धनैः नीतः, मम आज्ञया अनीयताम्, हे महाभाग।' 'एवं अस्तु' इति यमः, आचार्यपुत्रं यदुप्रवराभ्यां दत्तवान्; तौ च, तस्मै दत्त्वा, पुनः वरं वरयितुम् आचार्यं प्रार्थितवन्तौ। आचार्यः उवाच — 'प्रियौ मम, आचार्यदक्षिणा सम्यग् दत्ता; किं मम इच्छ्यम्?' 'गच्छतं विजयं, वीरा, युष्माभिः अधीतं वेदज्ञानं स्थिरं भवतु।' एवं गुरुणा अनुमोदितौ, तौ रथेन, मेघनिनादेन, पवनवेगेन, स्वपुरीं प्रतिजग्मतुः।