ततः कृष्णः पितरौ उवाच—"पितरौ, मातरः च, अस्माकं अपराधं क्षन्तव्यं भवत्भ्यां। वयं तु तदीयपराधिनः, दुष्टात्मना कंसेन बहुशः पीडिताः, अतः भवद्भ्यां न सम्यगुपसेवाम् अकरवाम।" एवं भगवान् हरिः, यः जगत आत्मा मानुषं रूपं स्वमायया धारयन् तत्र स्थितः, तयोः वचनैः तान् मोहयामास। तौ पुत्रं स्वाङ्के समारोप्य समालिङ्ग्य च, परमं हर्षमवापताम्। अश्रुपातैः सिक्तनेत्रौ, स्नेहबन्धनैः बद्धचित्तौ, किञ्चिदपि वक्तुं न शेकतुः; कण्ठः स्नेहगद्गदः, मनः च मोहितम् आसीत्। एवं पितरौ सान्त्व्य, देवकीसुतः भगवान् उग्रसेनं मातामहम् यादवाधिपतित्वे प्रतिष्ठापयामास। तं प्रति उवाच—"राजन्, त्वया अस्माभिः सह प्रजाः च शासनिया; हि यदूनां सिंहासने ययातेशापवादा नास्ति अधिकारः।" "मयि स्थिते, ये देवाः अन्ये च, ते अपि नमन्ति, करदानेन उपकुर्वन्ति; किमुत मानुषराजानः? ये च अस्माकं स्वजनाः—यदवः, वृष्णयः, अन्धकाः, मधवः, दशार्हाः, कुकुराः, अन्ये च—कंसभयेन सर्वतः पीडिताः आसन्।" सः तान् सर्वान् सत्कारपूर्वकं पूजयामास; विदेशवासक्लान्तान् सान्त्वयित्वा, स्वगृहे प्रतिष्ठाप्य, धनधान्यैः समृद्धान् चकार। कृष्णबलभद्रयोः बाहुपरिरक्षिताः, सर्वाभिलषितसिद्धयः, सर्वदुःखात् विमुक्ताः, स्वगृहे सुखेन वासमकुर्वन्। प्रतिदिनं मुदिताः, मुकुन्दस्य कमलवदनं, सदैव प्रफुल्लं, मनोज्ञं, करुणास्मितं, पश्यन्तो न तृप्यन्ति। तत्र अपि वृद्धाः तरुणवद् आरोग्यसम्पन्नाः बभूवुः; पुनः पुनः दृष्टिपथेन मुकुन्दस्य मुखामृतं पिबन्तः। ततः देवकीसुतः भगवान् सङ्कर्षणेन सह नन्दं गन्तुं समुपेत्य, समालिङ्ग्य सस्नेहमिदम् उवाच— "त्वया, पितरि स्नेहेन, अस्माकं पालनं कृतम्; हि पितरौ आत्मनः अपि पुत्रेषु अधिकं स्नेहं कुर्वतः। ये पितरौ स्वबन्धुभिः परित्यक्तान्, आत्मनः च अशक्तान् पुत्रान् पालयन्ति, ते अपि स्वपुत्रवत् पालनं कुर्वन्ति।" "पितः, त्वं व्रजं प्रतिगच्छ; वयं अपि मित्राणां सुखनिश्चयात् अनन्तरं, स्नेहविह्वलान् स्वबान्धवान् द्रष्टुं आगमिष्यामः।" एवं नन्दं व्रजजनान् च सान्त्व्य, अच्युतः तान् वस्त्राभरणपात्रादिभिः मान्यैः पूजयामास। एवं समनुज्ञातः नन्दः, स्नेहविह्वलितः, उभौ समालिङ्ग्य, अश्रुपूर्णलोचनः, गोपालैः सह व्रजं प्रतस्थे। ततः सुरसुतः वसुदेवः, पुत्रयोः यथाविधि उपनयनसंस्कारं ब्राह्मणैः ऋत्विग्भिः च कारयामास। सुवर्णहारभूषिताः, शृङ्गारिताः, वत्सयुक्ताः, शुभवस्त्रवस्ताः गावः, ब्राह्मणान् तान् पूजयित्वा दत्ताः। याः गावः वसुदेवेन कृष्णरमयोः जन्मनि मन्त्रेण समर्पिताः, ताः कंसेन अन्यायेन हृताः स्मृत्वा, ताः अद्य सः समर्पयामास। एवं दीक्षितौ द्विजौ जातौ, तौ महात्मनौ गर्गादिभ्यः कुलाचार्येभ्यः अध्ययनव्रतम् उपगतौ। यद्यपि तौ सर्वविद्याप्रवर्तकौ, सर्वज्ञौ, जगन्नाथौ, तथापि स्वविद्यां गुह्यं कृत्वा, सामान्यमानुषवत् आचरन्तौ। आचार्यगृहवासकामनया, काश्यः सन्दीपनिर्नाम आचार्यः, अवन्त्यां स्थितः, तस्य समीपं गतौ। स्वाध्यायसंयमेन तं सम्यगुपसङ्गम्य, तं भगवन्तं देववत् उपचरन्तौ, श्रद्धया शिक्षां प्राप्नुतः। तेन तयोः शुद्धया सेवया तुष्टः सन्दीपनिः सर्ववेदान् शाखोपनिषदः च ताभ्यां उपदिदेश। सः गूढं धनुर्वेदं, धर्मनयशास्त्रं, न्यायविद्यां, षड्राज्यशास्त्रं च ताभ्यां उपशिक्षयामास। तौ नरश्रेष्ठौ, सर्वविद्याप्रवर्तकौ, एकवारोपदेशेन एव सर्वं अवगतम्। षट्षष्टिदिनरात्रेषु सर्वविद्या पूर्णतया अधीताः। ततः गुरुदक्षिणाय, आचार्यं यद् इच्छसि तत् ब्रूहि इति पप्रच्छतुः। तयोः अतिमानुषं तेजः दृष्ट्वा, द्विजः स्वपत्नीं समालोच्य, प्रबासे सागरे मृतं आत्मनः पुत्रं प्रत्यानयितुम् एव दाक्षिण्यं याचितवान्। तौ तदङ्गीकृत्य, महाबलौ स्वारथं आरुह्य, प्रबासतीरं प्राप्तवन्तौ, तत्र समुद्रतीरे उपविश्य, सागरः तौ सम्यगुपलक्ष्य, समुपेत्य अर्चनां चकार। भगवान् उवाच—"समुद्र, यं महोर्मिणा निगीर्णं बालकं त्वया प्राप्तं, तम् शीघ्रं दह।" सागरः प्रत्युवाच—"भगवन्, न मया सः गृहीतः; पाञ्चजनो नामासुरः, शङ्खरूपेण जलनिवासी, सः तम् अपहारयत्।" एवं श्रुत्वा, भगवान् शीघ्रं जलं प्रविश्य, तं दानवं हत्वा, बालकं न प्राप। तस्य शरीरात् उत्पन्नं शङ्खं गृहीत्वा, स्वारथं प्रतिगम्य, यमस्य प्रियपुरीं संयमनीं जगाम। तत्र गत्वा, जनार्दनः स्वशस्त्रैः सह शङ्खं घोषयामास; तस्य घोषं श्रुत्वा, प्राणिनां यमः नियन्ता, तौ प्रज्ञाय, ताभ्यां भक्तिपूर्वकं महतीं पूजा चकार। कृष्णं सर्वहृदयं नमस्कृत्य, उवाच—"विष्णो, मानुषरूपेण कृत्स्नं कर्म करोति, किं करवाण्यावयोः?" भगवाञ्छ्रीकृष्णः उवाच—"गुरोः पुत्रः, स्वकर्मबन्धनात् अत्र नीतः, ममाज्ञया तम् आनय।" "एवं अस्तु" इति यमः उक्त्वा, गुरोः पुत्रं यदुष्रेष्ठाभ्यां दत्तवान्। तौ पुनः गुरवे वरं वृणीष्व इति ऊचतुः। तदा सः आचार्यः उवाच—"पुत्रौ, गुरुदक्षिणा पूर्णा; मम किं शेषम् इच्छेयम्?" "गच्छतम्, वीरौ, शुभकीर्तिः भवतु; यद् वेदं शिक्षितं, तद् इहामुत्र च स्थातु।